پنجشنبه ۱۶ ارديبهشت ۱۳۹۵ - 29 رجب 1437

پیامبران

مسلمانان جهان

علماء و أعلام

از منظر دیگران

اماکن اسلامی

مناجات و أدعية

أهل بیت (ع)

خدمات فرهنگی اجتماعی

مقالات

استفتاءات

تألیفات

اخبار

زندگی نامه

نقش تفکر روشمند در ساختن شخصیت اسلامی

 

مقالات

 

نقش تفکر روشمند در ساختن شخصیت اسلامی

علامه مرجع سید محمدحسین فضل الله

مترجم: محمدجمعه امینی

 

انسان در دو دوره از زندگی خود می‌تواند اندیشه‌ای داشته باشد که نوع اعتقاد او را نشان دهد، عاطفه‌ای داشته باشد که احساسات او را نشان دهد، رفتاری داشته باشد که منش و روش زندگی او را نشان دهد و اخلاقی داشته باشد که نوع ارتباط او را با خودش، زندگی و دیگران نشان دهد.

 

بازنگری اندیشه‌های اکتسابی

مرحله اول، مرحله تقلیدی است. در این مرحله انسان بر اساس چیزهایی که از والدین خود آموخته یا از محیط کسب کرده است، همه این کارها را انجام می‌دهد. به این ترتیب هر کدام از ما، دارای اندیشه خاصی می‌شود. چون فضایی که پیرامون او وجود دارد، این اندیشه را به عقل او وارد می‌کند.

همین طور انسان دارای عاطفه خاصی می‌شود. چیزی را دوست می‌دارد و از چیزی دیگر بدش می‌آید. چون محیطی که در درون آن زندگی می‌کند، چنین حب و بغضی را به او القا می‌کند. همین طور می‌بینیم که او اخلاق خاصی پیدا می‌کند و عادت‌های خاصی را می‌پذیرد که به شخصیت او شکل می‌دهند. او در ساختن شخصیت خود هیچ نقشی ندارد و این دیگران هستند که شخصیت او را شکل می‌دهند.

اما زمانی که انسان به اندیشیدن آغاز می‌کند و اندیشه او رشد می‌کند، می‌تواند پرسش مطرح کند و به دنبال جواب برای آن بگردد. زمانی که وارد عرصه زندگی می‌شود، سعی می‌کند بر اساس تعریفی که از دوست داشتن و بغض ورزیدن دارد، در دوستی‌ها و دشمنی‌های خود بازنگری کند. وقتی هم که عادات به سراغ او می‌آیند، از خود می‌پرسد: آیا این عادات خوب‌اند یا بد؟ وقتی سنت‌ها را می‌بیند، از خود می‌پرسد: آیا این سنت‌ها باعث عقب‌گرد می‌شوند یا پیشرفت؟ وقتی هم که وارد عرصه‌های زندگی می‌شود تا به تأیید یا رد فلان خط سیاسی و اجتماعی بپردازد، فکر می‌کند و از خود می‌پرسد: چگونه چیزی را که دیگران تأیید کرده‌اند نفی نماید و چگونه چیزی را که دیگران نفی کرده‌اند، تأیید نماید؟ یا این که اصلاً در میان رد و تأیید دچار شک و تردید می‌شود. شاید انسان در دوره اول که دوره تقلید است، عذر و بهانه داشته باشد؛ چون در این مرحله فکری ندارد و از شخصیت مستقلی برخوردار نیست. اگر این غفلت ادامه یابد و باورهای او تصادفاً مطابق با حق و حقیقت نیز باشد، شاید معذور باشد. ولی خداوند عذر کسی را که توان فکر دارد ولی نمی‌اندیشد و می‌تواند جستجو کند، ولی به تحقیق و واکاوی دست نمی‌زند، نمی‌پذیرد. این دیگران هستند که هر فکری را که بخواهند وارد شخصیت او می‌کنند، هر چند که نادرست و اشتباه باشد. این دیگران هستند که روش او تعیین می‌کنند، هر چند که این روش انحرافی باشد. این دیگران هستند که عواطف و احساسات غیرواقعی را در درون او می‌کارند. خداوند در فردای قیامت عذر او نمی‌پذیرد؛ زیرا اراده الهی بر این قرار گرفته است که انسان وقتی با اندیشه‌های متفاوتی روبرو می‌شود، خودش بیندیشد.

 

استضعاف فکری

ائمه(ع) گاه صحبت درباره مستضعف می‌گفتند، منظور از مستضعف کسی است که نتواند چاره‌ای بیندیشد یا راهی را پیدا کند، مانند کسانی که معرفت ندارند و راهی نیز برای رسیدن به معرفت در اختیارشان نیست. اینان شاید مورد رحم و مغفرت الهی قرار بگیرند. امام صادق(ع) مستضعف را چنین تعریف می‌کند: «من عرف اختلاف النّاس فليس بمستضعف؛ هر کس که اختلافات مردم را بشناسد، مستضعف نیست.»[1] یعنی مستضعف فکری و اعتقادی کسی است که در محیط زندگی خود متوجه نشده باشد که ادیان گوناگونی وجود دارد. نشنیده باشد که مذاهب مختلفی وجود دارند. نشنیده باشد که در رابطه با تعیین سرنوشت انسان، سیاست‌های گوناگونی وجود دارد. با موارد گوناگون مثبت و منفی عاطفی یعنی دوست داشتن و بغض ورزیدن آشنایی نداشته باشد. همه درهای معرفت به روی چنین انسانی بسته شده است؛ زیرا انسان به خاطر شرایط محیطی خود، فقط یک چیز را می‌بیند و حضور چیز دیگری را درک نمی‌کند. شاید این غفلت باعث شود که در برابر خداوند معذور باشد؛ اما می‌بینیم که وقتی خداوند درباره چنین مستضعفانی سخن می‌گوید، نگفته است که حتماً آنان را می‌بخشد. بلکه فرموده است: «فَأُوْلَـئِک عَسَى اللهُ أَن يَعْفُوَ عَنْهُمْ»[2] نمی‌خواهد این مجال را به انسان بدهد که به راحتی خود را مستضعف تلقی کند. بلکه از انسان می‌خواهد با ویژگی‌های مهم استضعاف آشنایی داشته باشد تا متوجه شود که آیا او حقیقتاً مستضعف است یا نه؟ «من عرف اختلاف النّاس فليس بمستضعف» اگر متوجه شدی که در موضوعی دو دیدگاه وجود دارد، عقل فطری انسان حکم می‌کند همان طور که او از دیدگاه خود آگاه است از دیدگاه دوم نیز اطلاع حاصل کند. شاید دیدگاه او، برحق نباشد. در هر جایی وضعیت همین گونه است؛ زیرا خداوند حجت را بر انسان تمام کرده است و اگر می‌تواند در جای دیگری به قدرت فکری برسد، هیچ گونه عذری برای ضعف فکری وجود ندارد. جهل و نادانی عذر به شمار نمی‌آید. انسان باید بیاموزد. در حدیث آمده است که در روز قیامت انسان را می‌آورند و از او می‌پرسند: چرا عمل نکردی؟ می‌گوید: نمی‌دانستم. به او می‌گویند: چرا نیاموختی؟ سپس در ادامه حدیث اشاره می‌شود که این قضیه تفسیر این فرمایش الهی است: «فللّه الْحُجَّةُ الْبَالِغَةُ»[3].

 

محبت عقلانی

خداوند از انسان می‌خواهد که با اندیشه ورزی، عقل خود را پرورش دهد و با عقل خود، اندیشه سازی نماید. باید عقل خود را به کار گیریم تا بر اساس آگاهی از دیدگاه‌های گوناگون، اندیشه‌ای را که بدان باور یافته‌ایم، اندیشه‌ حساب شده‌ای باشد. بدین ترتیب دیدگاه ما مورد تأیید قرار می‌گیرد و می‌توانیم دیدگاه‌های دیگر را مورد نقد و مناقشه قرار دهیم.

همین طور باید قلب خود را باز کنیم و همه چیز را از آن دور بریزیم و سپس بررسی کنیم که اساس دوست داشتن‌های ما چیست؟ اگر محبت خود را عمیق و ریشه‌دار یافتیم، به این معناست که محبت ما عقلانی و از روی آگاهی است؛ زیرا محبت‌های ساده اندیشانه به سرعت ذوب می‌شود و از بین می‌رود. ولی محبت آگاهانه در بصیرت و آگاهی انسان ریشه‌ دارد. محبت عقلانی این است که عاطفه انسان از عقل او ریشه بگیرد. عقل باید زمینه‌های محبت و بغض ورزی را فراهم کند و عشق و علاقه انسان مبانی استواری داشته باشد.

ما در اسلام محبت غیرعقلانی نداریم. خداوند از انسان خواسته است که از روی معرفت و آگاهی نسبت به اسرار عظمتش، او را دوست بداریم. از این رو خداوند از کسانی برای ما سخن می‌گوید که از روی نادانی و جهل به خداوند، آن گونه که شایسته است خداوند را دوست ندارند. «وَمِنَ النَّاسِ مَن يَتَّخِذُ مِن دُونِ اللهِ أَندَاداً يُحِبُّونَهُمْ کحُبِّ اللهِ وَالَّذِينَ آمَنُواْ أَشَدُّ حُبّاً للهِ»[4] چرا اینان چیزهای دیگری را مانند خداوند دوست دارند؟ چون آنان نسبت به خداوند معرفت ندارند. مؤمنان واقعی کسانی هستند که با اسرار عظمت الهی آشنا هستند. اینان نعمت‌های الهی را می‌شناسند و با این شناخت است که خداوند را دوست دارند. هر قدر که این معرفت عمیق‌تر باشد، محبت نیز بیشتر است. از این رو خداوند از ما می‌خواهد که بر اساس معرفت او را دوست داشته باشیم. مشکل جهل نیز این است که باعث می‌شود انسان بدون اساس دوست بدارد و بدون اساس عشق بورزد.

در نحوه تعامل با پدران و نیاکان نیز قرآن روش خود را ارائه می‌کند. بر اساس روش قرآنی، خود انسان باید عقیده، اندیشه، روش و منش خود را انتخاب کند؛ اما این که ما همان راهی را در پیش بگیریم که پدران و نیاکان ما رفته‌اند، همان عقیده‌ای را بپذیریم که نیاکان ما پذیرفته‌اند، [درست نیست.] حتی اگر راه و عقیده آنان درست باشد، به این دلیل که راه و عقیده‌شان درست است، باید بپذیریم نه این چون پدران و نیاکان ما چنین عقیده‌ای داشته‌اند. اگر اعتقاد ما از روی دلیل نباشد، اعتقادات و روش‌ها، جنبه وراثتی پیدا می‌کند. ما همان طور که زمین و مایملک پدران خود را به ارث می‌بریم، عادات و سنت‌های آنان را نیز به ارث می‌بریم.

از این رو مشکل پیامبران با مردمشان همین روش عقب مانده بود. روشی که در آن انسان عقل خود را به پیروی از عقل گذشتگان وا‌می‌دارد. روشی که باعث می‌شود انسان گذشتگان خود را تقدیس کنند، بدون این که تقدسی داشته باشند. تنها ویژگی آنان این است که در گذشته زیسته‌اند و پیش از ما وجود داشته‌اند. مردم می‌گفتند: «إِنَّا وَجَدْنَا آبَاءنَا عَلَى أُمَّةٍ وَإِنَّا عَلَى آثَارِهِم مُّهْتَدُونَ»[5] خداوند نیز از زبان پیامبران به آنان چنین پاسخ می‌دهد: «أَوَلَوْ کانَ آبَاؤُهُمْ لاَ يَعْقِلُونَ شَيْئاً وَلاَ يَهْتَدُونَ»[6]، «قَالَ أَوَلَوْ جِئْتُکم بِأَهْدَى مِمَّا وَجَدتُّمْ عَلَيْهِ آبَاءکمْ»[7].

 

سلاح عقل و علم

از این رو باید اندیشه خود را رشد دهیم. شاید برخی‌ها بگویند که ما دانشگاه نرفته‌ایم، کتاب نخوانده‌ایم و اطلاعات و دانش لازم را نداریم؛ اما باید متوجه باشیم که طلایه‌داران اولیه اسلام در محیطی شرک‌آلود می‌زیستند. در جامعه‌ای آکنده از عادات و سنت‌های عقب مانده زندگی می‌کردند؛ اما فکر کردند و در برابر محیط، تاریخ و فضای موجود شوریدند و فریاد زدند: شهادت می‌دهیم که خدایی جز خدای یگانه نیست و گواهی می‌دهیم که محمد فرستاده خداوند است. آنان کتاب نخوانده بودند و دانش کافی نداشتند. شاید خیلی از آنان بی‌سواد هم بودند. ولی آنان عقلی باز و آزاد داشتند که در برابر توانمندی‌های عقلی خود احساس مسئولیت می‌کردند. به گفته‌های پیامبر گوش دادند، اندیشیدند، مناقشه کردند، پاسخ شنیدند و قناعت یافتند.

ما هم عقل‌هایی داریم که توان اندیشیدن دارند. در این باره می‌توانیم مثال خوبی بزنیم. آیا در امر تجارت برخی از بی‌سوادها از بسیاری اساتید دانشگاه موفق‌تر نیستند؟ آیا کشاورزانی نداریم که در کشت و زرع بسیار بهتر از اساتید دانشکده کشاورزی عمل می‌کنند؟ چرا؟ درست است که آنان کتاب نخوانده‌اند، اما کتاب زندگی را خوب خوانده‌اند. چون کسانی که کتاب نوشته‌اند، کسانی هستند که کتاب زندگی را خوب خوانده‌اند و تجارب فرهنگی خود را در کتاب‌هایشان ثبت کرده‌اند.

ما نیز می‌توانیم بیندیشیم و اذهان خود را تلاش و فعالیت واداریم. خود را کم‌ارزش نپندارید. چون هر کدام از شما می‌تواند بشنود، بیندیشد و با کسانی که اندیشه‌های ژرفی دارند، وارد تعامل گردد؛ اما مشکل ما این است که از خود چیزی نمی‌دانیم و خودمان را ضعیف می‌پنداریم. درست مانند کسی که سلاح دارد و وقتی دشمن به خانه او حمله می‌کند، سلاح از کف می‌اندازد و از ضعف و ناتوانی سخن می‌گوید.

انسان باید به یاد داشته باشد که او سلاح قدرتمندی دارد که همان عقل اوست. این سلاح روزنه‌های خاص خود را دارد و می‌تواند از آن‌ها استفاده نماید. این سلاح عوامل یاریگری دارد که به اندیشیدن او کمک می‌کند: «أَلَمْ نَجْعَل لَّهُ عَيْنَيْنِ * وَلِسَاناً وَشَفَتَيْنِ * وَهَدَيْنَاهُ النَّجْدَيْنِ»[8] خداوند به ما چشم داده است تا با آن ببینیم. گوش به ما داده است تا با آن بشنویم. به ما زبان داده است تا با آن سخن بگوییم. به ما حواس داده است تا با آن‌ها اشیا را احساس کنیم؛ یعنی اشیا را بو بکشیم و لمس نماییم. به انسان فرموده است که بیندیش. خداوند درباره کسانی که می‌اندیشند چنین می‌فرماید: «وَيَتَفَکرُونَ فِي خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ رَبَّنَا مَا خَلَقْتَ هَذا بَاطِلاً»[9]، «قُلِ انظُرُواْ مَاذَا فِي السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ»[10].

 

باید اندیشه حق تولید کرد

باید اندیشه تولید کنیم. چون کسانی که خودشان اندیشه‌شان را تولید نمی‌کنند، کسان دیگری به این کار اقدام کنند که از نظر محیطی، اجتماعی، اقتصادی و سیاسی بر آنان سلطه دارند و ممکن است اندیشه‌های نادرستی را به آنان تحمیل کنند و به این ترتیب به سرنوشت ناگواری مبتلا گردند. از این رو اسلام از انسان می‌خواهد که خودش عقیده، عاطفه، اخلاق، عادات و سنت‌های خود را تولید کند. این بدان معنا نیست که میراث و تاریخ خود را نفی کنیم. بلکه به این معناست که میراث پیشینیان ما باید برحق باشند و ما نیز میراثی را که برای آیندگان به جای می‌گذاریم، بر حق باشند.

خداوند کتاب آسمان‌ها و زمین و کتاب زمان را به ما عنایت کرده است و به ما فرموده است که هر کسی می‌تواند اندیشه‌های خود را تولید کند و تجربه نماید. اگر مشکلی پیش آمد: «فَاسْأَلُواْ أَهْلَ الذِّکرِ إِن کنتُمْ لاَ تَعْلَمُونَ»[11] بکوشید که بر اساس حق، مجادله کنید و حق را بشناسید. شاید از این آیه چنین برداشت کرد که خداوند از ما می‌خواهد که از مسئولیت‌های خود آگاه باشیم و از آن‌ها دفاع نماییم. انسان باید بتواند از اعتقادات خود دفاع کند. انسان باید بتواند از اخلاق خود دفاع کند. انسان باید بتواند از روابط و پیوندهای خود دفاع نماید. چرا؟ چون ریشه تمام این‌ها به وجود انسان بازمی‌گردد: «يَوْمَ تَأْتِي کلُّ نَفْسٍ تُجَادِلُ عَن نَّفْسِهَا»[12] وقتی خداوند از عقیده او سؤال می‌کند، آیا می‌تواند از آن‌ها دفاع کند؟ وقتی خداوند از عمل انسان می‌پرسد، آیا می‌تواند از آن‌ها دفاع کند؟ وقتی خداوند از حب، بغض و رفتارهای او می‌پرسد، آیا می‌تواند از آن‌ها دفاع کند؟ دفاع به این معناست که بتواند دلیل ارائه کند. نه این که کورکورانه از آن‌ها دفاع کند. شاید انسان در جایی که دست بالا را دارد، بتواند با جدال‌های بی‌نتیجه و غیرمسئولانه به موفقیت برسد، اما در برابر خداوند متعال، این جدال باید از روی حق و حقیقت باشد. باید بدانیم که در فردای قیامت، باید از همه گذشته خود دفاع کنیم. باید از هویت عقلی، هویت قلبی و هویت انقلابی خود به دفاع برخیزیم.

 

توجه به اسلام

باید از همین الآن آغاز کنیم. این صحبت‌ها برای وقت گذرانی نیست. من دوست ندارم با کلمات بازی کنم. این صحبت‌ها برای اندیشیدن است. همه باید خوب فکر کنیم. به ویژه این که با چالش‌های بسیاری روبرو هستیم. چالش جهل و بی‌سوادی وجود دارد که ضد ارزش‌های خود را به ما تحمیل می‌کند. چالش عقب ماندگی وجود دارد که در رسوبات ذهنی جامعه ما همچنان وجود دارد. چالش کفر وجود دارد که از نادانی و ضعف ما سود می‌برد و می‌خواهد ما را از مبانی اعتقادی، دینی و روشی‌مان دور گرداند. اگر خواهان بقای اسلام هستید، بکوشید که اسلام را خوب بفهمید. باید معارف اسلامی را بیاموزید. اسلام را حاشیه نشین زندگی خود تلقی نکنید. باید بدانید که اسلام کل زندگی شماست؛ زیرا به هر جا وارد می‌شویم، اسلام نیز همراه ما وارد می‌شود. وقتی دروازه سالن‌ها را برای مردم می‌گشاییم، اسلام نیز همراه آن وارد می‌شود. اسلام وارد غذاخوری‌ها می‌شود تا بگوید فلان چیز حلال است و می‌توانید بخوریی و بیاشامید و فلان چیز حرام است و جایز نیست که بخورید و بیاشامید. وارد اتاق خواب ما هم می‌شود تا بگوید حلال و حرام کدام است. اسلام وارد روابط، دوستی‌ها، عرصه‌های سیاسی و اجتماعی ما نیز می‌شود.

بنابراین اسلام همه زندگی است نه بخشی از آن. درباره روز قیامت حدیثی وجود دارد که می‌گوید: «ثلاث خصالٍ من کنّ فيه أو واحدة منهنّ کان في ظلّ عرش الله يوم لا ظلّ إلا ظلّه: رجل أعطى النَّاس من نفسه ما هو سائلهم، ورجل لم يقدِّم رِجلاً ولم يؤخِّر أخرى حتى يعلم أنَّ ذلک لله رضا و رجل لم يعب أخاه بعيب حتّى ينفي ذلک العيب عن نفسه؛ سه خصلت است که اگر همه یا یکی از آن‌ها در فردی وجود داشته باشد، در روز قیامت، روزی که هیچ سایه‌ای وجود ندارد، در سایه خداوند قرار دارد: فردی که اگر مردم از او چیزی بخواهد به آنان می‌بخشد و فردی که قدم از قدم برنمی‌دارد، مگر این که بداند مورد رضایت خداوند است و فردی که عیب برادر خود را نجوید، مگر این که همان عیب را از وجود خویش بزداید.»[13] باید بدانیم رضایت خداوند در این است که عقاید برحق داشته باشیم. باید در تمام حب و بغض‌ها و عواطف خود، رضایت خداوند را بجوییم. باید در تمام گفتارها و رفتارهای خود، به دنبال رضایت الهی باشیم؛ زیرا رضایت الهی در گفتار و خط برحق است.

«وَقُلِ اعْمَلُواْ ـ در عرصه‌های فکری، عاطفی و انقلابی تلاش کنید ـ فَسَيَرَى اللهُ عَمَلَکمْ ـ هم اعمال درونی و هم بیرونی - وَرَسُولُهُ وَالْمُؤْمِنُونَ»[14]، «وَفِي ذَلِک فَلْيَتَنَافَسِ الْمُتَنَافِسُونَ»[15].

 

پی‌نوشت‌ها:

1- الکافي، شيخ کليني، ج 2، ص 406.

2- النساء: 99.

3- الأنعام: 149.

4- البقرة: 165.

5- الزخرف: 22.

6- البقرة: 170.

7- الزخرف: 24.

8- البلد: 8 ـ 10.

9- آل عمران: 191.

10 - يونس: 101.

11- الأنبياء: 7.

12- النحل: 111.

13- الکافي، ج 2، ص 147.

14- التوبة: 105.

15- المطففين: 26.


ارسال این صفحه به دوست | نسخه قابل چاپ

تعداد بازدید کننده ها:  74

نقش تفکر روشمند در ساختن شخصیت اسلامی

نقش تفکر روشمند در ساختن شخصیت اسلامی

سیمای انسانی پیامبر(ص) در قرآن

روش سیاسی و حکومت‌داری امام حسن(ع)

تأملاتی در رسانه اسلامی

حج در قرآن

شاخصه‌های جامعه دینی از دیدگاه امام صادق(ع)

عید فطر، گاه امیدواری

چگونه منتظر واقعی امام مهدی(عج) باشیم؟

پرتوی از زندگی امام موسی کاظم(ع)

امام علی(ع) مدرسه قرآن و اسلام

تعصب، جاهلی و غیراسلامی است

سیاست مالی در اسلام

مسئولیت راهبردی ما در قبال اهانت‌های غرب

نقش مسجد در ایجاد و تحکیم وحدت امت اسلامی

روش گفتگوی امام صادق(ع)

برابری زن و مرد در اسلام

روش اهل‌بیت(ع) در فهم قرآن

امام حسین(ع)، رسالت فراگیر و نماد وحدت اسلامی

حج، اجلاس جهانی مسلمانان

همه‌جانبه بودن مسئولیت در اسلام

خطر وعاظ السلاطین برای امت اسلامی

شب قدر

در موسم رحمت و غفران الهی، دل‌های خود را متوجه خدا کنید

چگونه با روزه‌داری، نفس خود را بر اساس تقوا تربیت کنیم؟

وحدت اسلامی و موانع روانی و سیاسی / مقاله‌ای از علامه مرجع(قدس سره)

اسلام رو در رو با چالش‌های فکری / مقاله ای از علامه مرجع(ره)

پدیده تکفیر و خطرات آن برای جامعه اسلامی

عاشورا، قیام برای اصلاح امت اسلامی

پیام‌های سیاسی حج / علامه مرجع آیت الله العظمی سید محمد حسین فضل الله(ره)

مسئولیت ما در دوران غیبت

نقش سیاق از نگاه علامه فضل‌الله

«من وحی القرآن» تفسیری اجتماعی و واقع گرایانه

مراحل انحطاط اجتماعی بنی‌اسرائیل از دیدگاه علامه فضل‌الله(ره)

عاشورا فرا‌تر از مذاهب و ادیان

ماهیت تربیت قرآنی در نگرش علامه فضل‌الله(ره)

گرایش عقلی و اجتهادی در تفسیر «من وحی القرآن»

علامه فضل‌الله(ره) و کرانه‌های معنایی آیات قرآن

علامه فضل‌الله(ره) و تغییر جنسیت از منظر قرآن

علامه فضل‌الله و منطق قرآنی دعوت

علامه فضل الله و گستره معارف قرآن

علم پیامبر و امام در تفسیر «من وحی القرآن»

علامه فضل‌الله و تفسیر قرآن به قرآن

عصمت پیامبران در تفسیر «من وحی القرآن»

جهان شناخت علمی ‌ـ ‌قرآنی در داوری فضل‌الله

تفسیر شناخت «من وحی القرآن»

بلاغت محوری در شیوه تفسیری علامه فضل‌الله

قرائتی اسلامی از آزادی و دموکراسی / علامه مرجع(ره)

بررسی تطبیقی دیدگاه کلامی علامه طباطبایی و علامه فضل‌الله

انتظار از متن در تفسیر «من وحی القرآن»

صراحت و گفتگو، راه ما برای رفع فتنه / مقاله ای از سیدعلی فضل الله

سکانداري اسلام پس از رسول اکرم / علامه مرجع (قدس سره)

ولایت فقیه، شورا و دموکراسی / علامه مرجع (قدس سره)

زهرا الگوی زنان عالم / مقاله ای از علامه مرجع (قدس سره)

این است راز زهرا(س) / مقاله ای از علامه مرجع(ره)

جنبش‌های اسلامی و ضرورت نظریه پردازی

مسئولیت ما در قبال انقلاب ها و بیداری عربی / علامه سید علی فضل الله

نگاه اسلامی به اهدای عضو

زن نمونه در حماسه حسینی

به سوی عاشورای اسلامی

تأملاتی اسلامی در موضوع اقلیت ها

شرح دعای افتتاح / معظم له (قدس سره) / بخش پنجم

شرح دعای افتتاح / معظم له (قدس سره) / بخش چهارم

شرح دعای افتتاح / معظم له (قدس سره) / بخش سوم

شرح دعای افتتاح / معظم له (قدس سره) / بخش دوم

شرح دعای افتتاح / معظم له (قدس سره) / بخش اول

ویژه نامه اولین سالگرد ارتحال معظم له / 6

ویژه نامه اولین سالگرد ارتحال معظم له / 5

ویژه نامه اولین سالگرد ارتحال معظم له / 4

ویژه نامه اولین سالگرد ارتحال معظم له / 3

ویژه نامه اولین سالگرد ارتحال معظم له / 2

ویژه نامه اولین سالگرد ارتحال معظم له / 1

نگاهی به اندیشه‌های امام خمینی

بیداری اسلامی، مشکلات، موضعگیری‌ها و چشم اندازها

عاشورا؛ قضیه، چالش و رویارویی / مقاله ای از معظم له (رضوان الله علیه)

نگاهى اسلامى به عاشورا

مفهوم شورا از نظر قرآن / قسمت 9

پیام تسلیت آیت الله شیخ محمد مهدی آصفی به مناسبت رحلت معظم له

پیام تسلیت علامه سید محمد حسن امین به مناسبت رحلت معظم له

پیام تسلیت الازهر به مناسبت رحلت معظم له

آخرین لحظه های سید

مجلس بزرگداشت معظم له در مالزی برگزار شد

پیام تسلیت مجمع مدرسین و محققین حوزه علمیه قم

پیام تسلیت طلاب پاکستان

پیام تسلیت آیت الله العظمی صادقی تهرانی

پیام تسلیت سازمان بسیج دانشجویی دانشگاه‌های کشور

پيام تسليت نمايندگان مجلس ایران

پیام تسلیت جامعه روحانیت آذربایجان شرقی

پیام تسلیت نماينده ولی فقيه و سرپرست حجاج ايرانی

پيام تسليت حضرت آيت الله العظمی صانعی

پيام تسليت حضرت آيت الله العظمی گرامی

پیام تسلیت دفتر تبليغات اسلامی به مناسبت رحلت معظم له

پیام تسلیت آيت‌الله العظمی بيات زنجانی به مناسبت رحلت معظم له

پیام تسلیت نماينده مقام معظم رهبری و استاندار مازندران

پیام تسلیت نايب رئيس مجلس به مناسبت رحلت معظم له

پیام تسلیت سيد حسن نصر الله به مناسبت رحلت معظم له

نگرشی بر انديشه امام خمينی / مقاله ای از معظم له

شخصیت قرآنی زن / مقاله ای از معظم له

زن در نظام اجتماعی اسلام / مقاله معظم له

جستاری در کتاب

حجاب امری دینی یا طائفه ای؟ / مقاله معظم له

تأثیر روابط خانوادگی بر شخصیت کودک / مقاله معظم له

تأثیر محیط اجتماعی بر کودک / مقاله معظم له

تأملاتی اسلامی پیرامون کودک / مقاله معظم له

بیانیه نهایی کنفرانس "جدال رابطه فلک و فقه"

فقیه و حاکمیت

فرزند بین اطاعت و نیکی به والدین

تأملاتی قرآنی در باب روش / مقاله معظم له

زن در دائره روابط زناشویی / مقاله معظم له

اسلام میان واقعگرایی و آرمانگرایی / مقاله ای از معظم له

پیامهای معنوی و فکری و عملی حج / مقاله معظم له

نقش دين در جامعه انساني / مقاله معظم له

نگرشی نوین به کتاب "الاجتهاد بین أسر الماضی و آفاق المستقبل"

تأملی در باب تقريب / مقاله معظم له

اسلام فعال سازی خرد و باور است

شهید صدر، پویش استثنایی در دنیای اندیشه

نگاهی به کتاب

مفهوم شورا از نظر قرآن / قسمت 8

مفهوم شور از نظر قرآن / قسمت 7

مفهوم شورا از نظر قرآن / قسمت 6

امام صادق(ع) و ريشه دار سازي اسلام در زندگي مردم

مقاله معظم له به مناسبت درگذشت محمود درويش، شاعر فلسطينی

مفهوم شورا از نظر قرآن / بخش چهارم

مفهوم شورا از نظر قرآن / بخش سوم

زن در عرصه زندگي

اين است زهرا / ترجمه­ای از قصیده علامه مرجع سید فضل الله

ارزیابی ابعاد شخصیتی امام خمینی / مقاله ای از معظم له (قسمت دوم)

ارزیابی ابعاد شخصیتی امام خمینی / مقاله ای از معظم له (قسمت اول)

فرهنگ اسلامی در دنیای متغیّر / مقاله ای از معظم له

قرائتی عقلانی از حملات واکنشی غرب به اسلام / مقاله ای از معظم له

پیام توحید ضدیت با بت پرستی و به بردگی گرفتن انسانهاست

عاشورا و چالش هاى فكرى و فرهنگى معاصر

مفهوم شورا از نظر قرآن / بخش دوم

مفهوم شورا از نظر قرآن / بخش اول

شرح دعای امام زین العابدین (ع) در وداع با ماه رمضان

مسؤوليت ما در دوران غيبت

ریا در قرآن

درنگى در شيوه بيانى قرآن

ضرورت يك انقلاب فقهی

عاشورا فرياد بلند حق و آزادی / مقاله از از معظم له

نقش منبر حسينی / مقاله ای از معظم له

وجوه كفر / بخش دوم

وجوه كفر / بخش اول

پديده كفر در جامعه

حج سفر معنوی به سوی خداوند

طاغوت و تأثيرات آن بر عقيده و زندگی

مسأله حجاب اسلامي، چالش دين و قانون / مقاله ای از معظم له

جنگ بدر، چرايی و زمينه­های آن

مقاله روزنامه النهار پيرامون تداوم فعاليت هاى معظم له در بيمارستان

تزكيه نفس

نقش دين در جامعه انسانی / بخش دوم

نقش دين در جامعه انسانی / بخش اول

عدالت گستری در تمام زندگی

سؤالهايی از رئيس جمهور آمريكا

بوش، شيطان ابله

انتفاضه فلسطين حال و آينده (4)

مقاومت همان جامعه عرب است

انتفاضه فلسطين، حال و آينده(3)

امام على(عليه السلام)

انتفاضه فلسطين، حال و آينده (2)

فاطمه در نقش همسر

ميلاد زهرا: ميلاد زن مسلمان

مديريت مال و ثروت از ديدگاه قرآن كريم

انتفاضه فلسطين، حال و آينده / بخش اول

قرائتی نو از قرآن

زن مظهر رحمت است

آزادی بيان از ديدگاه اسلام

8 مارس سالگرد ترور علامه فضل الله يادآور تروريسم جهانى آمريكا

گزارش روزنامه المستقبل از تحركات سياسی و ارتباطات معظم له با رسانه‌ها و ديپلماتهای غربي

مرجع مظلوم در بیان معظم له (ویژه سالگرد شهادت آیت الله العظمی سید محمد صدر)

تعامل با زمان

جشنهای ولادت

رابطه اسلام و غرب

امام صادق (ع) دايرة المعارف معرفت و رسالت

امام علی (ع)، عابد و صابری مراقب

زينب، كربلاى جارى

اسلام و نقش اجتماعى زنان

بررسی فقهی ثبوت هلال از دیدگاه معظم له

فقه حقوقى (زن)

نگاهى اسلامى به عاشورا

پارلمان؛ وظايف، مسووليت ها و امتيازات



آدرس :ایران، قم، 45 متری عماریاسر، کوچه 5، پلاک 17 - كد پستي:3715713776 و يا صندوق پستي: 3466 - 37185

تلفن:37712316- 37727782- 982537723382+ / فاكس: 982537711893+

پست الكترونيكي: info@bayynat.ir