يكشنبه ۳۰ آذر ۱۳۹۳ - 29 صفر 1436

پیامبران

مسلمانان جهان

علماء و أعلام

از منظر دیگران

اماکن اسلامی

مناجات و أدعية

أهل بیت (ع)

خدمات فرهنگی اجتماعی

مقالات

استفتاءات

تألیفات

اخبار

زندگی نامه

روش اهل‌بیت(ع) در فهم قرآن

 

مقالات

 

روش اهل‌بیت(ع) در فهم قرآن

علامه مرجع سید محمد حسین فضل الله

ترجمه: محمدجمعه امینی

 

در روش اهل بیت(ع)، به صورت متمرکز و پویا، روی فهم قرآن توسط مردم تأکید شده است؛ زیرا همان‌گونه که در بیان معصومین(ع) آمده است، بیان همه نیازمندی‌های مردم در قرآن وجود دارد. در حدیثی از امام جعفر صادق(ع) آمده است: «ما من أمر یختلف فیه اثنان إلا وله أصل فی كتاب الله عزّ وجلّ، ولكن لا تبلغه عقول الرّجال؛ هیچ امری نیست که دو نفر در آن اختلاف نظر داشته باشند مگر آن که در کتاب خدا برای آن ریشه و بنیادی است، ولی عقل مردم به آن نمی‌رسد.» [1] یعنی علما وظیفه دارند تا در فهمشان از قرآن دقت کنند؛ باید از عمق و امتداد قرآن الهام بگیرند. نباید به حروف و واژگان قرآن بسنده کنند؛ زیرا قواعد زبان عربی ممکن است انسان را وادارد که به معنای حرفی کلمه محدود شود و نگذارد که انسان به چشم اندازه‌ای وسیع‌تر آن دیده بگشاید. شاید قضیه به مورد خاصی مربوط باشد، اما هزاران داستان مشابه را که مربوط به حرکت انسان در تاریخ است، نیز به میان بکشد. شاید آیه در باره گروه خاصی نازل شده باشد، ولی همه گروه‌های موجود در جامعه انسان جهان را نیز در برگیرد.

 

توجه به قرآن و ژرفای آن

از این رو قرآنی که خداوند متعال آن را کتاب زندگی انسان قرار داده است تا الهام بخش انسان در همه مشکلات، چالش‌ها و متغیرات باشد، به فهمی عمیق، پویا و بالنده در جامعه بشری نیاز دارد؛ ولی مسلمانان قرآن را به جمود کشاندند، آن را به دوایر تنگی محدود کردند و وارد اختلافات خود نمودند. به نحوی که هر گروه به جای این که تابع نظرات قرآن باشد، نظرات خود را بر قرآن تحمیل نمود و قرآن را تابع آرای خود ساخت. در این میان قرآن بود که به جمود کشانده شد و ما قرآن را بر اساس این که معانی و مفاهیم محدودی دارد، به پویش وانداشتیم. گمانمان این بود که قرآن واژگان محدودی دارد؛ ولی درست است که واژگان قرآن محدود است، اما معانی و مفاهیم گسترده‌ای دارد.

فردی از امام موسی کاظم(ع) سؤال کرد: «اکل شیء فی کتاب الله و سنه نبیه(ص) او تقولون فیه؟ آیا همه چیز در کتاب و سنت است یا این که برخی چیزها را شما باید بگویید؟» این پرسش از جدالی ناشی می‌شود که در جامعه اسلامی آن روزگار وجود داشت. مردم اختلاف نظر داشتند که آیا مسلمانان به قیاس ابوحنیفه، نیاز دارند یا نه؟ چون ابوحنیفه اعتقاد داشت که سنت صحیح به اضافه قرآن، تأمین کننده همه نیازهای عمومی مردم به حکم شرعی نیست. از این رو دست به دامان قیاس شد. برخی از یاران ابوحنیفه اظهار داشته‌اند که به دلیل مسدود شدن باب دانش توسط احکام شرعی، او به قیاس پناه آورد.

اما ائمه(ع) با این گرایش مقابله کردند؛ زیرا معتقد بودند که قیاس باعث از بین رفتن دین می‌شود. قیاس دین را در معرض گمان‌هایی قرار می‌دهد که بهره‌ای از حقیقت ندارند. در حدیث آمده است: «إنّ السنّة إذا قیست محق الدّین؛ هنگامی كه سنت با قیاس به دست آید، دین نابود می‌گردد.»[2]. روایات بسیاری در این باره وجود دارد؛ بنابراین بیان امام کاظم(ع) در این مسئله، در پاسخ به کسانی آمده است که می‌گویند آنچه در کتاب و سنت پیامبر آمده است، برای تحت پوشش قرار دادن احکام مورد نیاز مردم، کافی نیست.

امام کاظم(ع) در پاسخ او فرمود: «بل کل شیء فی کتاب الله و سنه نبیه(ص)؛ آری! همه چیز در کتاب خدا و سنت پیامبرش یافت می‌شود.» [3] از این حدیث نیز به مانند حدیث اول چنین برداشت می‌شود که مشکل ما ناتوانی کتاب خدا و سنت پیامبر در تأمین احکام نیازهای جمعی و فردی انسان نیست؛ بلکه جمود ذهنی در فهم کتاب خداست.

 

مخالفت با فهم نوین از قرآن

به همین دلیل است که می‌بینیم بسیار از مردم و حتی اهل علمی که هر نوع فهم تازه از قرآن(فهمی که با استفاده از قواعد زبان عربی و قواعد دیگر به دست آمده است) را گمراهی دانسته و تکفیر می‌کنند، حال آن که اگر به اجتهاد و خردهای خودشان بازگردند، خواهند دید که مردم قرآن را به گونه‌ای متفاوت از علمای گذشته مورد فهم قرار می‌دهند. علمای گذشته فرهنگ و فهم خاص خود را دارند و دیگران نیز برای خود فهم دیگری دارند. شیخ طوسی قرآن را تفسیر کرده است، علی بن ابراهیم تفسیر کرده است، طبرسی تفسیر کرده است و دیگران نیز این کار را انجام داده‌اند؛ اما تفسیر آنان حقیقت مطلق نیست. تفسیر اینان بیانگر دیدگاه خاص خودشان است؛ زیرا آنان نیز مجتهدانی به مانند دیگران هستند و اجتهاد در وجود آنان متوقف نشده است. وقتی آنان را نقد می‌کنیم، این نقد به معنای اهانت و توهین نیست. وقتی کسی را نقد می‌کنیم، در حقیقت به او احترام گذاشته‌ایم. درست همان‌گونه که خود آنان نیز علمای پیشین و معاصر خود را مورد نقد قرار می‌دادند.

علما حق دارند یکدیگر را نقد کنند. ما برای یافته‌های علمای گذشته تقدس قائل نیستیم. یافته‌های جدید علمای کنونی را نیز مقدس نمی‌دانیم. مسئله همچنان در دایره مناقشه و اجتهاد قرار دارد. از این رو لازم است که عرصه فرهنگی و معرفتی فهم کتاب و سنت را از غوغا سالاری فرهنگی دور نگه‌داریم. این غوغا سالاری فرهنگی حتی ممکن است از ناحیه فرهیختگان باشد. فرهیختگان نیز ممکن است بر اساس غرایز و مقدس انگاری گذشته عمل کنند. ما هیچ کس، جز آن کسانی را که خداوند مقدسشان قرار داده است، تقدیس نمی‌کنیم. اینان همان پیامبر(ص) و ائمه اطهار(ع) هستند.

 

ضرورت دقت و بررسی روایات

از این ضروری است که در احادیث وارده شده از پیامبر خدا(ص) و ائمه(ع) دقت کنیم؛ زیرا احادیث نیز دروغین بسیار هستند. وظیفه ما این است که احادیث درست وارده شده از پیامبر خدا و ائمه(ع) را بگیریم. نباید همه چیزهایی را که از آنان روایت شده است، بپذیریم و فرقی ندارد که در ارتباط با قرآن باشد یا نباشد؛ زیرا خداوند متعال می‌فرماید: «وَمَا آتَاكُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ» [4]. سؤال این است: آیا این حدیث جزو چیزهایی که پیامبر برای ما آورده است، هست یا نیست؟ مسئله این نیست که از پیامبر اطاعت کنیم یا نه؟ یا تفسیر ایشان از فلان آیه را بپذیریم یا نه؟ زیرا تفسیر ایشان از قرآن، تفسیر فرد معصومی است که خطا و اشتباه نمی‌کند. خواست الهی از ما این است که لفظ و معنای قرآن را از پیامبر بگیریم. ولی سؤال این است: آیا پیامبر چنین چیزی را فرموده است یا نه؟

ائمه(ع) به مانند پیامبر(ص) در احادیث خود تأکید داشته‌اند که در برخی از موارد انبوهی از احادیث ممکن است با مفاهیم قرآن یا سنت قطعی اختلاف داشته باشد. برخی از مردم نیز با دست باز می‌کوشند که بر خلاف قرآن و سنت صحیح الصدور پیامبر، قرآن را به نفع این احادیث تأویل کنند.

در حدیثی از امام صادق(ع) آمده است: «إِنَّ عَلَى كُلِّ حَقٍّ حَقِیقَةً» یعنی اصل ثابتی دارد که به این حقیقت گواهی می‌دهد. «وَ عَلَى كُلِّ صَوَابٍ نُوراً» صواب در اینجا مقابل خطاست؛ یعنی در قرآنی نوری است که بر درست بودن آن دلالت می‌کند. «فَمَا وَافَقَ كِتَابَ اللَّهِ فَخُذُوهُ وَ مَا خَالَفَ كِتَابَ اللَّهِ فَدَعُوهُ؛ برای هر حقّی حقیقتی است و برای هر صواب، نوری. پس آنچه با كتاب خدا سازگار بود، بگیرید و آنچه ناسازگار بود، رها كنید.»[5] بنابراین معرفت حقیقی و درست از قرآن به دست می‌آید. از این رو اگر مفهومی بر ما عرضه شد، فرقی ندارد که گوینده که باشد، با آیه بیان شده باشد یا روایت، باید بدانیم که آیا با مفاهیم قرآنی تناقض دارد یا نه؟ اگر با قرآن همخوانی داشت، آن را می‌پذیریم؛ زیرا نشانه بر حق بودن آن، همخوانی با قرآن است. قرآن همان حقی است که «لَا یأْتِیهِ الْبَاطِلُ مِن بَینِ یدَیهِ وَلَا مِنْ خَلْفِهِ» [6]؛ اما اگر با مفاهیم قرآنی، مخالف بود، باید چیزی را که مخالف قرآن است، واگذاریم.

 

معیار شناخت اختلاف چیست؟

یکی از اصحاب امام صادق(ع) می‌گوید: «سألت سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ الله(ع) عَنِ اخْتِلَافِ الْحَدِیثِ یَرْوِیهِ مَنْ نَثِقُ بِهِ، وَ مِنْهُمْ مَنْ لَا نَثِقُ بِهِ؛ از امام صادق(ع) در مورد اختلاف حدیث پرسیدم که آن را اشخاص موثق و غیر موثق نقل می‌کنند.» انبوهی از احادیث داریم(از این عبارت چنین معلوم می‌شود که حتی در زمان امام صادق(ع) نیز اختلاف وجود داشته است.) که این حدیث، چیزی و آن حدیث، چیز دیگری می‌گوید. با این احادیث چه کنیم. «قَالَ: إِذَا وَرَدَ عَلَیْکُمْ حَدِیثٌ فَوَجَدْتُمْ لَهُ شَاهِداً مِنْ کِتَابِ الله أَوْ مِنْ قَوْلِ رَسُولِ الله(ص) وَ إِلَّا فَالَّذِی جَاءَکُمْ بِهِ أَوْلَی بِهِ؛ فرمود: هر گاه حدیثی وارد شد که برای آن شاهدی از کتاب خدا یا از قول پیامبر اکرم(ص) یافتید، بپذیرید و گر نه، کسی که روایت را آورده، اولی به آن است.»[7] یعنی این حدیث را به صاحب آن بازگرداند که خودش به آن عمل کند.

بنابراین برای شناخت اختلاف احادیث، معیار این است. یکی دیگر از اصحاب امام صادق(ع) می‌گوید: «سمعت أباعبد الله(ع) یقول: كلّ شیء مردود إلى كتاب الله والسنّة؛ همه چیز به قرآن و سنت برمی‌گردد.» مردم همه گونه مفاهیم، اندیشه‌ها و احکامی را که بخواهند، می‌گیرند، اما اگر بخواهند بدانند که آیا این چیزها حقیقت دارند یا نه؟ باید آن‌ها را به کتاب و سنت عرضه کنند. اگر موافق کتاب و سنت بود، باید آن را بپذیرند: «وكلّ حدیث لا یوافق كتاب الله فهو زخرف؛ و هر حدیثى که موافق کتاب خدا نباشد، باطل است.»[8] یعنی ظاهری آراسته و باطنی تهی دارد.

از امام صادق(ع) روایت شده است: «ما لم یوافق من الحدیث القرآن، فهو زخرف؛ حدیثی که با قرآن موافق نباشد، باطل است.»[9] همچنین از امام صادق(ع) روایت شده است: «خَطَبَ النَّبِی(ص) بِمِنًى فَقَالَ أَیهَا النَّاسُ مَا جَاءَكُمْ عَنِّی یوَافِقُ كِتَابَ اللَّهِ فَأَنَا قُلْتُهُ وَ مَا جَاءَكُمْ یخَالِفُ كِتَابَ اللَّهِ فَلَمْ أَقُلْهُ‏؛ پیامبر در منی، چنین فرمود: اى مردم! هر چه از من براى شما نقل كردند و موافق قرآن است من گفته‌ام و هر چه براى شما نقل كردند و مخالف قرآن است من نگفته‌ام.»[10] پیامبر با این بیان می‌خواهد مردم را به قرآن پیوند بزند؛ زیرا اصل و اساس، قرآن است. از سوی دیگر می‌خواهد با ارجاع دادن مردم به قرآن، دروغ‌گویانی را که به آن حضرت دروغ بسته‌اند، نیز تکذیب نماید و نگذارد که آنان از قداستی که پیامبر پیش مردم دارد، سوء استفاده کنند و احادیث مخالف قرآن را به خورد مردم بدهند.

 

مخالفت با قرآن، کفر است

یکی از اصحاب امام صادق(ع) چنین می‌گوید: «سمعت أبا عبد الله یقول: من خالف كتاب الله وسنة محمد(ص)، فقد كفر؛ شنیدم امام صادق(ع) می‌گوید: هر کس با کتاب خدا و سنت محمد(ص) مخالفت کند، کافر شده است.»[11] در اینجا منظور، مخالفت اعتقادی یا انکار چیزهایی است که به صورت اساسی ثابت شده است از پیامبر صادر شده‌اند و از جمله حقایق اسلامی هستند. روایت شده است که امام زین العابدین(ع) فرمود: «إنّ أفضل الأعمال عند الله ما عمل من السنّة وإن قلّ؛ بهترین اعمال نزد خداوند، عمل به سنت است. هر چند که اندک باشد.»[12] یعنی این که مردم باید به سنت نبوی پایبند باشند. اگر عمل مردم اندک باشد، ولی موافق با سنت پیامبر باشد، تبلور حقایق موجود در سنت است. این عمل، از بهترین اعمال نزد خداوند است.

روایت شده است که فردی از امام باقر(ع) در باره حجاب سؤال کرد و آن حضرت نیز پاسخ فرمود. آن فرد گفت که فقها چنین عقیده‌ای ندارند. امروز نیز چنین است. عالمی فتوای جدیدی می‌دهد. مردم می‌گویند که علما چنین عقیده‌ای ندارند. گویا قول فقها برای فتوا دهنده، حجت است. در حالی که قضیه تابع ادله اجتهادی است. آنان عالم هستند، این نیز عالم است.

امام باقر(ع) فرمود: «یا وَیحَكَ! وهَل رَأیتَ فَقیها قَطُّ؟! إنَّ الفَقیهَ حَقَّ الفَقیهِ: الزاهِدُ فی الدنیا، الراغِبُ فی الآخِرَةِ، المُتَمسِّكُ بسُنَّةِ النبی(ص)؛ امام باقر(ع) فرمود: واى بر تو! آیا هرگز فقیهى دیده‌ای؟! فقیه حقیقى، كسى است كه به دنیا بی‌اعتنا و به آخرت مشتاق باشد و به سنّت پیامبر(ص) چنگ زند.»[13] فقیه واقعی کسی است که طمع‌های دنیوی باعث نشود که او آخرتش را بفروشد و از حاکمان جور پیروی کند. آیا کسانی که واقعاً به سنت پیامبر تمسک بجویند، طبق هوای نفس، گمان‌ها و چیزهای دیگری از این قبیل عمل می‌کنند؟

امام صادق(ع) از پدرانش و آنان از امیرالمؤمنین(ع) چنین نقل می‌کنند: «قال رسول الله: لا قَوْلٌ إِلا بِعَمَلٍ؛ پیامبر خدا فرمود: هیچ گفتاری جز با عمل ارزش ندارد.» گفتاری که با عمل همراه نباشد، هیچ ارزشی ندارد. «وَلا قَوْلٌ وَعَمَلٌ إِلا بِنَیةٍ؛ هیچ گفتاری و رفتاری جز با نیت ارزش ندارد.» زیرا ارزش اعمال به نیت است. نیت روح عمل است و نیت است که به عمل معنا و بالندگی می‌بخشد. «وَلا نِیةٌ إِلا بإصابة السُّنَّةِ؛ هیچ نیتی جز با همخوانی با سنت ارزش ندارد.»[14] یعنی گفتارها، رفتارها و نیت‌ها باید با سنت پیامبر خدا هماهنگی داشته باشد. سنتی که در خط کتاب خدا قرار دارد: «وَمَا ینطِقُ عَنِ الْهَوَى * إِنْ هُوَ إِلَّا وَحْی یوحَى» [15]، «وَلَوْ تَقَوَّلَ عَلَینَا بَعْضَ الْأَقَاوِیلِ * لَأَخَذْنَا مِنْهُ بِالْیمِینِ * ثُمَّ لَقَطَعْنَا مِنْهُ الْوَتِینَ * فَمَا مِنكُم مِّنْ أَحَدٍ عَنْهُ حَاجِزِینَ» [16]؛ بنابراین هر چیزی که با سنت در تعارض قرار بگیرد، برای ارزیابی به سنت حواله می‌شود.

 

اما مشکل قرآن چیست؟!

در این باره، یعنی ارجاع همه احادیث به کتاب خدا و سنت پیامبر، شواهدی نیز وجود دارد. به خاطر برخی از احادیث، بعضی از علما فتوا داده‌اند که ازدواج کردن با کردها، سیاه‌پوستان و مردم سند، کراهت دارد. به بیان احادیث، دلیل کراهت این است در اصل خلقت و انسانیت آنان نواقصی وجود دارد. وقتی با این احادیث روبرو می‌شویم و آن‌ها را به قرآن عرضه می‌کنیم، می‌بینیم که قرآن می‌فرماید: «وَلَقَدْ كَرَّمْنَا بَنِی آدَمَ وَحَمَلْنَاهُمْ فِی الْبَرِّ وَالْبَحْرِ وَرَزَقْنَاهُم مِّنَ الطَّیبَاتِ وَفَضَّلْنَاهُمْ عَلَى كَثِیرٍ مِّمَّنْ خَلَقْنَا تَفْضِیلاً» [17]. خداوند متعال به خاطر انسانیت انسان، او را مورد تکریم قرار داده است و از انسانیت او کم نگذاشته است تا کرد شود. این امر به مسئولیت او ارتباطی ندارد. تنوع در شکل، رنگ و زبان نشان دهنده غنای زندگی است. هیچ کسی بر دیگری برتری ندارد. خداوند متعال همه ما را از یک گِل آفریده است. تکریم به انسان اختصاص دارد و هیچ ارتباطی به جنسیت و قومیت او ندارد. فرقی ندارد که کرد است یا سیاه است یا سندی است. همین مسئله باعث می‌شود که بپرسیم: این احادیث چقدر با دیدگاه قرآنی هماهنگی دارد؟

برای مثال: روایاتی وجود دارند که دو سوم قرآن را به اهل بیت(ع) تفسیر می‌کنند. در حالی که صاحب المیزان معتقد است تنها برخی از آیات مشخصاً در باره اهل بیت(ع) نازل شده‌اند؛ چون آیات دیگر به این معنا هستند که اهل بیت(ع) بهترین تبلور مفاهیم قرآنی هستند؛ یعنی استدلال برای عظمت و بزرگی اهل بیت(ع) به خاطر تطبیق مفاهیم مثبت قرآنی بر آنان است. از این رو برخی از علما می‌گویند که قرآن فقط اختصاص به اهل بیت(ع) ندارد؛ بلکه آنان تجسم الگوهایی هستند که مفاهیم و عناوین قرآنی بر آنان صدق می‌کند. نهایت این که اهل بیت(ع) کامل‌ترین نمونه این مفاهیم و عناوین هستند.

از این رو لازم است که قرآن را از راه قواعدی که فهم قرآنی بر پایه آن‌ها شکل می‌گیرد، از قبیل استعاره، کنایه، مجاز و معانی حقیقی بفهمیم. به این ترتیب می‌توانیم قرآن را در هر عصری به انسان عرضه کنیم تا او حل مشکلات، درمان قضایا و چشم‌انداز آتی خود را در آن بیابد و به گونه‌ای که با مفاهیم اسلامی منافات نداشته باشد، همپای تحولات علمی و انسانی حرکت کند. به این ترتیب می‌توانیم به وسیله قرآن عظمت یابیم، به وسیله قرآن پیشرفت کنیم و به وسیله مفاهیم کلی قرآنی به مسائل انسان بپردازیم. ولی همان‌گونه که امام علی(ع) توصیف کرده است، مشکل قرآن این است که خرد مردان به آن نمی‌رسد؛ زیرا کسانی که سعی در فهم قرآن دارند، به آن اندازه که بتوانند به معنا، اسرار و بالندگی قرآن در مسائل مردم پی ببرند، در آن تعمق نمی‌کنند.

 

پی‌نوشت‌ها:

[1] كافی، شیخ الكلینی، ج 1، ص 60.

[2] همان، ج 1، ص 58.

[3] همان، ج 1، ص 62.

[4] حشر، 7.

[5] كافی، ج 1، ص 69.

[6] فصّلت، 42.

[7] اصول کافی، ج ۱، ص ۶۹.

[8] بحار الأنوار، علامه مجلسی، ج 2، ص 242.

[9] كافی، ج 1، ص 70.

[10] بحار الأنوار، ج 2، ص 244.

[11] كافی، ج 1، ص 70.

[12] بحار الأنوار، ج 2، ص 52.

[13] كافی، ج 1، ص 70.

[14] همان، ج 1، ص 71.

[15] النجم، 3 و 4.

[16] الحاقة، 44 ـ 47.

[17] الإسراء، 70.


ارسال این صفحه به دوست | نسخه قابل چاپ

تعداد بازدید کننده ها:  77

روش اهل‌بیت(ع) در فهم قرآن

امام حسین(ع)، رسالت فراگیر و نماد وحدت اسلامی

حج، اجلاس جهانی مسلمانان

همه‌جانبه بودن مسئولیت در اسلام

خطر وعاظ السلاطین برای امت اسلامی

شب قدر

در موسم رحمت و غفران الهی، دل‌های خود را متوجه خدا کنید

چگونه با روزه‌داری، نفس خود را بر اساس تقوا تربیت کنیم؟

وحدت اسلامی و موانع روانی و سیاسی / مقاله‌ای از علامه مرجع(قدس سره)

اسلام رو در رو با چالش‌های فکری / مقاله ای از علامه مرجع(ره)

پدیده تکفیر و خطرات آن برای جامعه اسلامی

عاشورا، قیام برای اصلاح امت اسلامی

پیام‌های سیاسی حج / علامه مرجع آیت الله العظمی سید محمد حسین فضل الله(ره)

مسئولیت ما در دوران غیبت

نقش سیاق از نگاه علامه فضل‌الله

«من وحی القرآن» تفسیری اجتماعی و واقع گرایانه

مراحل انحطاط اجتماعی بنی‌اسرائیل از دیدگاه علامه فضل‌الله(ره)

عاشورا فرا‌تر از مذاهب و ادیان

ماهیت تربیت قرآنی در نگرش علامه فضل‌الله(ره)

گرایش عقلی و اجتهادی در تفسیر «من وحی القرآن»

علامه فضل‌الله(ره) و کرانه‌های معنایی آیات قرآن

علامه فضل‌الله(ره) و تغییر جنسیت از منظر قرآن

علامه فضل‌الله و منطق قرآنی دعوت

علامه فضل الله و گستره معارف قرآن

علم پیامبر و امام در تفسیر «من وحی القرآن»

علامه فضل‌الله و تفسیر قرآن به قرآن

عصمت پیامبران در تفسیر «من وحی القرآن»

جهان شناخت علمی ‌ـ ‌قرآنی در داوری فضل‌الله

تفسیر شناخت «من وحی القرآن»

بلاغت محوری در شیوه تفسیری علامه فضل‌الله

قرائتی اسلامی از آزادی و دموکراسی / علامه مرجع(ره)

بررسی تطبیقی دیدگاه کلامی علامه طباطبایی و علامه فضل‌الله

انتظار از متن در تفسیر «من وحی القرآن»

صراحت و گفتگو، راه ما برای رفع فتنه / مقاله ای از سیدعلی فضل الله

سکانداري اسلام پس از رسول اکرم / علامه مرجع (قدس سره)

ولایت فقیه، شورا و دموکراسی / علامه مرجع (قدس سره)

زهرا الگوی زنان عالم / مقاله ای از علامه مرجع (قدس سره)

این است راز زهرا(س) / مقاله ای از علامه مرجع(ره)

جنبش‌های اسلامی و ضرورت نظریه پردازی

مسئولیت ما در قبال انقلاب ها و بیداری عربی / علامه سید علی فضل الله

نگاه اسلامی به اهدای عضو

زن نمونه در حماسه حسینی

به سوی عاشورای اسلامی

تأملاتی اسلامی در موضوع اقلیت ها

شرح دعای افتتاح / معظم له (قدس سره) / بخش پنجم

شرح دعای افتتاح / معظم له (قدس سره) / بخش چهارم

شرح دعای افتتاح / معظم له (قدس سره) / بخش سوم

شرح دعای افتتاح / معظم له (قدس سره) / بخش دوم

شرح دعای افتتاح / معظم له (قدس سره) / بخش اول

ویژه نامه اولین سالگرد ارتحال معظم له / 6

ویژه نامه اولین سالگرد ارتحال معظم له / 5

ویژه نامه اولین سالگرد ارتحال معظم له / 4

ویژه نامه اولین سالگرد ارتحال معظم له / 3

ویژه نامه اولین سالگرد ارتحال معظم له / 2

ویژه نامه اولین سالگرد ارتحال معظم له / 1

نگاهی به اندیشه‌های امام خمینی

بیداری اسلامی، مشکلات، موضعگیری‌ها و چشم اندازها

عاشورا؛ قضیه، چالش و رویارویی / مقاله ای از معظم له (رضوان الله علیه)

نگاهى اسلامى به عاشورا

مفهوم شورا از نظر قرآن / قسمت 9

پیام تسلیت آیت الله شیخ محمد مهدی آصفی به مناسبت رحلت معظم له

پیام تسلیت علامه سید محمد حسن امین به مناسبت رحلت معظم له

پیام تسلیت الازهر به مناسبت رحلت معظم له

آخرین لحظه های سید

مجلس بزرگداشت معظم له در مالزی برگزار شد

پیام تسلیت مجمع مدرسین و محققین حوزه علمیه قم

پیام تسلیت طلاب پاکستان

پیام تسلیت آیت الله العظمی صادقی تهرانی

پیام تسلیت سازمان بسیج دانشجویی دانشگاه‌های کشور

پيام تسليت نمايندگان مجلس ایران

پیام تسلیت جامعه روحانیت آذربایجان شرقی

پیام تسلیت نماينده ولی فقيه و سرپرست حجاج ايرانی

پيام تسليت حضرت آيت الله العظمی صانعی

پيام تسليت حضرت آيت الله العظمی گرامی

پیام تسلیت دفتر تبليغات اسلامی به مناسبت رحلت معظم له

پیام تسلیت آيت‌الله العظمی بيات زنجانی به مناسبت رحلت معظم له

پیام تسلیت نماينده مقام معظم رهبری و استاندار مازندران

پیام تسلیت نايب رئيس مجلس به مناسبت رحلت معظم له

پیام تسلیت سيد حسن نصر الله به مناسبت رحلت معظم له

نگرشی بر انديشه امام خمينی / مقاله ای از معظم له

شخصیت قرآنی زن / مقاله ای از معظم له

زن در نظام اجتماعی اسلام / مقاله معظم له

جستاری در کتاب

حجاب امری دینی یا طائفه ای؟ / مقاله معظم له

تأثیر روابط خانوادگی بر شخصیت کودک / مقاله معظم له

تأثیر محیط اجتماعی بر کودک / مقاله معظم له

تأملاتی اسلامی پیرامون کودک / مقاله معظم له

بیانیه نهایی کنفرانس "جدال رابطه فلک و فقه"

فقیه و حاکمیت

فرزند بین اطاعت و نیکی به والدین

تأملاتی قرآنی در باب روش / مقاله معظم له

زن در دائره روابط زناشویی / مقاله معظم له

اسلام میان واقعگرایی و آرمانگرایی / مقاله ای از معظم له

پیامهای معنوی و فکری و عملی حج / مقاله معظم له

نقش دين در جامعه انساني / مقاله معظم له

نگرشی نوین به کتاب "الاجتهاد بین أسر الماضی و آفاق المستقبل"

تأملی در باب تقريب / مقاله معظم له

اسلام فعال سازی خرد و باور است

شهید صدر، پویش استثنایی در دنیای اندیشه

نگاهی به کتاب

مفهوم شورا از نظر قرآن / قسمت 8

مفهوم شور از نظر قرآن / قسمت 7

مفهوم شورا از نظر قرآن / قسمت 6

امام صادق(ع) و ريشه دار سازي اسلام در زندگي مردم

مقاله معظم له به مناسبت درگذشت محمود درويش، شاعر فلسطينی

مفهوم شورا از نظر قرآن / بخش چهارم

مفهوم شورا از نظر قرآن / بخش سوم

زن در عرصه زندگي

اين است زهرا / ترجمه­ای از قصیده علامه مرجع سید فضل الله

ارزیابی ابعاد شخصیتی امام خمینی / مقاله ای از معظم له (قسمت دوم)

ارزیابی ابعاد شخصیتی امام خمینی / مقاله ای از معظم له (قسمت اول)

فرهنگ اسلامی در دنیای متغیّر / مقاله ای از معظم له

قرائتی عقلانی از حملات واکنشی غرب به اسلام / مقاله ای از معظم له

پیام توحید ضدیت با بت پرستی و به بردگی گرفتن انسانهاست

عاشورا و چالش هاى فكرى و فرهنگى معاصر

مفهوم شورا از نظر قرآن / بخش دوم

مفهوم شورا از نظر قرآن / بخش اول

شرح دعای امام زین العابدین (ع) در وداع با ماه رمضان

مسؤوليت ما در دوران غيبت

ریا در قرآن

درنگى در شيوه بيانى قرآن

ضرورت يك انقلاب فقهی

عاشورا فرياد بلند حق و آزادی / مقاله از از معظم له

نقش منبر حسينی / مقاله ای از معظم له

وجوه كفر / بخش دوم

وجوه كفر / بخش اول

پديده كفر در جامعه

حج سفر معنوی به سوی خداوند

طاغوت و تأثيرات آن بر عقيده و زندگی

مسأله حجاب اسلامي، چالش دين و قانون / مقاله ای از معظم له

جنگ بدر، چرايی و زمينه­های آن

مقاله روزنامه النهار پيرامون تداوم فعاليت هاى معظم له در بيمارستان

تزكيه نفس

نقش دين در جامعه انسانی / بخش دوم

نقش دين در جامعه انسانی / بخش اول

عدالت گستری در تمام زندگی

سؤالهايی از رئيس جمهور آمريكا

بوش، شيطان ابله

انتفاضه فلسطين حال و آينده (4)

مقاومت همان جامعه عرب است

انتفاضه فلسطين، حال و آينده(3)

امام على(عليه السلام)

انتفاضه فلسطين، حال و آينده (2)

فاطمه در نقش همسر

ميلاد زهرا: ميلاد زن مسلمان

مديريت مال و ثروت از ديدگاه قرآن كريم

انتفاضه فلسطين، حال و آينده / بخش اول

قرائتی نو از قرآن

زن مظهر رحمت است

آزادی بيان از ديدگاه اسلام

8 مارس سالگرد ترور علامه فضل الله يادآور تروريسم جهانى آمريكا

گزارش روزنامه المستقبل از تحركات سياسی و ارتباطات معظم له با رسانه‌ها و ديپلماتهای غربي

مرجع مظلوم در بیان معظم له (ویژه سالگرد شهادت آیت الله العظمی سید محمد صدر)

تعامل با زمان

جشنهای ولادت

رابطه اسلام و غرب

امام صادق (ع) دايرة المعارف معرفت و رسالت

امام علی (ع)، عابد و صابری مراقب

زينب، كربلاى جارى

اسلام و نقش اجتماعى زنان

بررسی فقهی ثبوت هلال از دیدگاه معظم له

فقه حقوقى (زن)

نگاهى اسلامى به عاشورا

پارلمان؛ وظايف، مسووليت ها و امتيازات



آدرس :ایران، قم، 45 متری عماریاسر، کوچه 5، پلاک 17 - كد پستي:3715713776 و يا صندوق پستي: 3466 - 37185

تلفن:37712316- 37727782- 982537723382+ / فاكس: 982537711893+

پست الكترونيكي: info@bayynat.ir