بیانیه نهایی کنفرانس "جدال رابطه فلک و فقه"

مؤسسه اندیشه اسلامی معاصر کنفرانس خود پیرامون "جدال رابطه فلک و فقه" را به پایان برد.

 

در این کنفرانس که در ایام ولادت پیامبر گرامی اسلام حضرت محمد (ص) تحت اشراف علامه مرجع آیت الله العظمی سید محمد حسین فضل الله دام ظله و حضور علما و متخصصان فقهی و فلکی اقصی نقاط دنیای اسلام برگزار گردید، به صورتی واقعی و منطقی، دیدگاهها و تصورات گوناگون پیرامون عمق مشکلات فقهی و فلکی ارائه گردید. این موضوع از جمله مشکلات مهمی است که تا هنوز در بین فقهای دنیای اسلام در باره آن بحث و جدال وجود دارد.

در جلسه افتتاحیه این اجلاس شیخ مالک الشعار مفتی طرابلس، دکتر کهلان بن نبهان الخروصی نائب مفتی پادشاهی عمان، سید علی فضل الله به نیابت از علامه مرجع آیت الله العظمی سید محمد حسین فضل الله مشرف کنفرانس، دکتر نجیب نورالدین مدیر مؤسسه اندیشه اسلامی معاصر به ایراد سخن پرداختند. این اجلاس به مدت دور روز دوام داشت و شرکت کنندگان از جهات گوناگون به موضوع مورد بحث پرداختند. در پایان جلسه نیز مناقشه مفتوحی صورت گرفت و اندیشه های علمی مطرح گردید.

سخنان سخنرانان کنفرانس در جلسه افتتاحیه و پنج جلسه متوالی دیگر در روزهای پنجشنبه و جمعه 12 و 13 ربیع الاول که در روستای تاریخی الساحة برگزار گردید از غنای بسیاری برخوردار بود. مباحثاتی که در محورهای این کنفرانس صورت گرفت نقش به سزایی در شکستن موانع دیرپای فراروی تحقیق در استفاده دوجانبه بین دو علم فقه و فلک ایفا نمود و عرصه تازه ای را برای مبادله دانشها و دستاوردهای این دو علم گشود. لذا این مناقشه در موضوعی محدود می تواند به تمام عرصه های دنیای اسلام نیز گسترش یابد.

سخنرانان بر این نکته تأکید داشتند که ضرورت دارد علمای فقه در مجادلات جدی خود پیرامون آغاز ماههای قمری، از دستاوردهای علم فلک بهره وافری ببرند. همین طور اشتراک نظر وجود داشت که بین علم فلک و (پیش گویی) تنجیم هیچ گونه ارتباطی وجود ندارد. زیرا این دو موضوع هیچ ارتباطی با یکدیگر ندارند و این چیزی بوده است که در زمانهای گذشته بر بسیاری از فقهای اسلامی پوشیده مانده بود.

نیز در این کنفرانس توافقی حاصل گشت که می تواند برای دیدگاههای گوناگون فقها مفید واقع شود. چه قائل به این باشند که علم فلک قاعده ای برای اثبات دخول ماه قمری است و یا این که از علم فلک به عنوان دلیلی برای رد گواهی دادن های نادرست استفاده کنند.

جالب توجه این بود که دیدگاههای گوناگون اتفاق نظر داشتند که تکیه بر روش واحد می تواند آثار مثبتی برای درمان این مشکل داشته باشد. زیرا این مسأله ارتباط تنگاتنگی با مناسبتهای اسلامی خصوصاً مناسبتهای اجتماعی مرتبط با فتاوای شرعی دارد که مورد توجه عموم مسلمانان می باشد.

سخنرانان تأکید داشتند که اتفاق نظر دیدگاههای گوناگون پیرامون روشمندی یکسان در تعیین آغاز ماههای قمری پیامدهای مفیدی برای همه مسلمانان خواهد داشت. این امر بسیار مهم و ضروری می باشد. زیرا یکی از مسائل مهمی را مورد تحکیم قرار می دهد که برای وحدت اسلامی مفید می باشد. همین طور روی این مسأله اجماع و اتفاق نظر صورت گرفت که رسیدن به شکل مناسبی برای تعیین ماههای قمری می تواند نشانه احترام گذاشتن مسلمانان به حقائق علمی باشد و در برابر ملل دیگر امت واحده بودن آنها را به نمایش بگذارد.

در این کنفرانس، شرک کنندگان تلاشهای فقهای گذشته و آینده را که دستاوردهای علم فلک را پذیرفته اند و از مسؤولان می خواهند که با جدیت و واقع گرایی و باز اندیشی نظرات آنان را مورد بررسی قرار دهند، ستودند. با توجه به اظهار نظر شرکت کنندگان، دستاوردها و توصیه های کنفرانس می تواند به قرار ذیل باشد:

1.         این کنفرانس برجسته توانست علما فقه و فلک را از مذاهب گوناگون و از نقاط مختلف دنیا گرد هم آورد، آغاز راه به شمار می آید و باید تلاش جدی برای یک پارچه سازی نگاه فقهی به حقائق علمی صورت پذیرد.

2.         بحثهای فقهی و فلکی سخنرانان در اختیار علما قرار گرفت تا از آنها استفاده کنند و یا با آنها انس بگیرند. امید می رود که آنان نیز با جدیت و منطق گرایی در بحثهای فقهی خود پیرامون تعیین آغاز ماههای قمری با این مباحث تعامل به خرج دهند. خصوصاً که تعدادی از مراجع دینی حال و گذشته، از همه مذاهب اسلامی، معتقدند که فقها می توانند برای حل این مشکل از حقائق علم فلک استفاده کنند.

3.         این کنفرانس از علمای فلک و علمای فقه می خواهد که گذرگاههای معرفتی بین خود را بگشایند و پیرامون مشکلات و ابهاماتی که در ارتباط این دو علم وجود داشته است، دست به گفتگو بزنند. این گفتگوها می تواند باورهای مشترکی را برای ایجاد اعتماد بین دو علم به وجود آورد.

4.         این کنفرانس از علمای فقه نیز می خواهد که نوع تعامل خود را با علم فلک یکپارچه سازند. زیرا این کار می تواند مناسبتهای دینی ما را یکی سازد. به گونه ای که اعیاد و مناسبتهای دینی به مظهری برای وحدت و قوت تبدیل می شود.

5.         تأکید بر ضرورت ارتباط علمی و حرکت فقهی بین پیروان مذاهب اسلامی گوناگون با هدف تأثیر گذاری دوجانبه فکری و اسلامی.

6.         تأکید بر تلاش برای اثبات پیش از قبول کردن شهادتهای شاهدان مبنی بر رؤیت ولادت هلال، از طریق تحقق مطالبات شرعی و موافقت داده های فلکی.

7.         تأکید بر ضرورت تشکیل کنفرانسها و نشستهای علمی که در آن علما و متخصصان علوم فقه و فلک اقصی نقاط دنیای اسلام در آن مشارکت داشته باشند.

8.         بازگشت مضامین علوم فلکی به روشهای آموزشی مدارس علوم دینی.

9.         تکمیل بحثهای ارائه شده در این کنفرانس با مطرح کردن اشکالات آن در مناسبتهای آتی.

10.        انتشار بحثهای ارائه شده در این کنفرانس و توزیع آن در بین فقها و مراجع دنیای اسلام.

در پایان شرکت کنندگان در این کنفرانس بهترین تقدیرها و سپاسگزاریهای خود را از علامه مرجع آیت الله العظمی سید محمد حسین فضل الله که این کنفرانس تحت اشراف ایشان برگزار گردید ابراز می دارند.

مؤسسه اندیشه اسلامی معاصر

بیروت؛ لبنان