چهارشنبه ۳۰ مهر ۱۳۹۳ - 29 ذی الحجة 1435

پیامبران

مسلمانان جهان

علماء و أعلام

از منظر دیگران

اماکن اسلامی

مناجات و أدعية

أهل بیت (ع)

خدمات فرهنگی اجتماعی

مقالات

استفتاءات

تألیفات

اخبار

زندگی نامه

تصاویر مربوط

 

مسجد و مناره  قيروان‌

 

عناوین

 

موقعيت‌ جغرافيايى‌:

اين مسجد در كشور تونس‌ در شهر قيروان‌ و در نزديكى‌ بازار واقع‌ شده‌ است‌.

 

بناى‌ آن‌:

در سال‌ 50 هجرى‌ (670 ميلادى‌) هنگامى‌ كه‌ معاويه‌ بن‌ ابى‌ سفيان‌، عقبه‌ بن‌ نافع‌ را به‌ عنوان‌ والى ‌سرزمين‌ مغرب‌ قرار داد شهر قيروان‌ تأسيس‌ و ساخته‌ شد ؛ كه‌ مسجد قيروان‌ نيز هم‌ زمان‌ با بناى‌ شهر بنا گرديد. و با انتساب‌ به‌ اين‌ شهر «مسجد قيروان‌» نام‌ گرفت‌.

 

توسعه‌ و بازسازى‌:

اين مسجد در دوران‌ يزيد بن‌ معاويه‌ و پس‌ از ويرانى‌ و متروك‌ ماندن‌ آن‌ در دوران‌ ابى‌ المحاجر، در سال‌ 62هجرى‌ و بر دست‌ عتبه‌ بن‌ غزوان‌ بازسازى‌ گرديد.

در سال‌ 84 هجرى‌ حسان‌ بن‌ نعمان‌ (كارگزار هشام‌ بن‌ عبدالملك‌ بر سرزمين‌ مغرب‌) بيست‌ سال‌ پس‌ از تجديد بناى‌ آن‌ بر اثر تنگى‌ جا مسجد را تخريب‌ نمود و به‌ جاى‌ آن‌ بنايى‌ مستحكم‌ و وسيع ‌ساخت‌. او دو ستون‌ را از كليسايى‌ كه‌ در آن‌ نزديكى‌ ـ در محلى‌ كه‌ امروزه‌ «فيساريه‌» نام‌ دارد ـ قرارداشت‌ به‌ مسجد آورد.

در سال‌ 105 بشر بن‌ صفوان‌ به‌ دستور خليفه‌ هشام‌ بن‌ عبدالملك‌ به‌ توسعه‌ى‌ مسجد پرداخت‌. او در همان‌ مسجد بوستانى‌ بزرگ‌ بنا كرد. هم‌‌چنين‌ در صحن‌ مسجد آب‌ انبارى‌ ساخت ـ كه‌ به‌ «آب‌ انبار قديمى‌» معروف‌ است‌ ـ و بر فراز يك‌ چاه‌ در بوستان‌ مسجد، گلدسته‌اى‌ بنا نمود.

در سال‌ 157 هجرى‌ (773 ميلادى‌) و در زمان‌ حكمرانى‌ يزيد بن‌ حاتم‌ حاكم‌ افريقا مسجد پس‌ از ويرانى‌ در سال‌ 155 بار ديگر بازسازى‌ شد.

در سال‌ 221 هجرى‌ (836 ميلادى‌) بر اثر يك‌ جنگ‌ داخلى‌ كه‌ در قيروان رخ‌ داد مسجد ويران ‌گرديد كه‌ در همان‌ سال‌ زياده‌ الله سومين‌ حاكم‌ خاندان‌ اغلبيان‌ مسجد را تجديد بنا نمود.

در سال‌ 245 هجرى‌ (985 ميلادى‌) در دوران‌ فاطميان‌ خليفه‌ المعز دستور داد تا برخى‌ اصلاحات ‌در مسجد صورت‌ گيرد.

در سال‌ 248 هجرى‌ ابو ابراهيم‌ اغلبى‌ در محراب‌ مسجد تزييناتى‌ انجام‌ داد. هم‌ چنين‌ منبرى‌ زيبا براى‌ مسجد ساخت‌، و گنبد آن‌ را ترميم‌ و بهسازى‌ كرد و اطراف‌ محراب‌ را كاشى‌ كارى‌ نمود.

در سال‌ 261 هجرى‌ ابراهيم‌ اغلبى‌ دوم‌ سازه‌هاى‌ مهمى‌ را به‌ مسجد افزود ؛ از جمله‌ گنبدى ‌ساخت‌ كه‌ به‌ گنبد «باب‌ البهو» معروف‌ است‌. در دوران‌ او مسجد قيروان‌ ده‌ دروازه‌ داشت‌. او هم‌چنين‌ كوشكى‌ را در نزديكى‌ رواق‌ قبله‌ براى‌ استفاده‌ى‌ زنان‌ بنا كرد.

در سال‌ 639 هجرى‌ ابو حفص‌ المستنصر بالله اصلاحات‌ متعددى‌ در مسجد انجام‌ داد. كه‌ كتيبه‌هاى‌ موجود بر سردر مسجد ـ در معروف‌ به‌ «الله رجانا» ـ به‌ اين‌ اصلاحات‌ اشاره‌ دارند. او هم‌چنين‌ كوشكى‌ نفيس‌ را ساخت‌ كه‌ تا به‌ امروز بر جاى‌ مانده‌ و به‌ نام‌ وى‌ مشهور است‌.

در سال‌ 1244 محمد بيك‌ مراد به‌ اصلاح‌ گنبد بالاى‌ مدخل‌ رواق‌ پرداخت‌.

 

شكل‌ بنا:

مسجد عرصه‌اى‌ مستطيل‌ شكل‌ اما غير منتظم‌ را تشكيل‌ مى‌دهد. ديوارهاى‌ خارجى‌ آن‌ را تكيه ‌گاه‌هايى‌ با حجم‌ و شكل‌ هاى‌ متفاوت‌ در برگرفته‌ است‌. مسجد از بيرون‌ پنج‌ گنبد، و يازده ‌دروازه‌ى‌ ورودى‌ دارد. بر فراز دروازه‌ى‌ شرقى‌ كه‌ دروازه‌ى‌ «الله رجانا» نام‌ دارد گنبدى‌ قرار گرفته‌است‌. از همان‌ زاويه‌ سه‌ دروازه‌ى‌ ديگر قابل‌ مشاهده‌ است‌. برفراز دروازه‌ى‌ معروف‌ به‌ «باب ‌السلطان‌» نيز گنبدى‌ ديگر قرار گرفته‌ است‌.

در جلو دروازه‌هاى‌ سمت‌ شمال‌ تالارى‌ قرار دارد. رواق‌ مسجد از هفده‌ ايوان‌ تشكيل‌ يافته‌ كه‌ هر ايوان‌ به‌ وسيله‌اى‌ ستون‌هايى‌ كوتاه‌ كه‌ بر فراز هر يك‌ تاجى‌ و قوسى‌ قرار دارد از يك‌ديگر جدا مى‌شوند. مسجد قيروان‌ محرابى‌ فرو كنده‌ در ديوار دارد كه‌ شكلى‌ شبيه‌ به‌ نعل‌ اسب‌ دارد. دركنار محراب‌ دو ستون‌ با تاج‌ هايى‌ به‌ سبك‌ بيزانسى‌ قرار دارند. در حاشيه‌ى‌ محراب‌ تزييناتى‌ به ‌رنگ‌ سبز وجود دارد. منبر مسجد چوبين‌ و بسيار نفيس‌ است‌. گنبد مسجد چند ضلعى‌ و قطر آن‌ بالغ‌ بر 5 متر و 80 سانتيمتر مى‌شود. گلدسته‌ى‌ مسجد در سه‌ طبقه‌ى‌ مربع‌ شكل‌ است‌ كه‌ درانتهاى‌ آن‌ گنبدى‌ كوچك‌ قرار دارد.

 

نيم‌ نگاهى‌ به‌ تاريخ‌:

در سال‌ 184 هجرى‌ و هنگام‌ آغاز به‌ تأسيس‌ شهر «العباسيه‌» اين‌ مسجد از بين‌ رفت‌. و با بركنارى‌ ابو المحاجر توسط‌ عقبه‌ بن‌ نافع‌ مسجد متروك‌ گرديد و در معرض‌ ويرانى‌ قرار گرفت‌.

 

مناره‌ى‌ قيروان‌

موقعيت‌ جغرافيايى‌:

اين‌ مناره‌ درون‌ مسجد بزرگ‌ قيروان‌ در كشور تونس‌ كه‌ در نزديكى‌ بازار اين‌ شهر قرار گرفته‌، واقع‌ است‌.

 

بناى‌ آن‌:

اين‌ مناره‌ كهن‌ ترين‌ مناره‌ در جهان‌ اسلام‌ است‌ كه‌ تا به‌ امروز هم‌ چنان‌ استوار بر جاى‌ مانده‌ است‌. احتمال‌ مى‌رود كه‌ طبقه‌ى‌ بالايى‌ آن‌ به‌ نيمه‌ى‌ نخست‌ قرن‌ نهم‌ هجرى‌ باز مى‌گردد. اين‌ مناره‌ به‌ همراه‌ مسجد جامعى‌ كه‌ عقبه‌ بن‌ نافع‌ (متوفى‌ به‌ سال‌ 63 هجرى‌) در شهر قيروان‌ ـ پس‌ از فتح‌ اين ‌شهر در سال‌ 57 هجرى‌ ـ بنا نهاد ساخته‌ شده‌ است‌.

اين‌ گلدسته‌ تا سال‌ 105 هجرى‌ (124 ميلادى‌) كه‌ مسجد قيروان‌ در روزگار بشر بن‌ صفوان‌ (حاكم‌ افريقا) ويران‌ گرديد هم‌ چنان‌ برقرار بود. وى‌ اين‌ گلدسته‌ را باز سازى‌ نمود و جاى‌ آن‌ را در مكان‌ چاه‌ قديمى‌ مخصوص‌ به‌ «آل‌ فهر» كه‌ فرزندان‌ عقبه‌ بن‌ نافع‌ بودند قرار داد.

 

توسعه‌ و بازسازى‌:

در سال‌ 221 هجرى‌ (836 ميلادى‌) زياده‌ الله بن‌ الاغلب‌ بناى‌ اين‌ مناره‌ را تجديد نمود. گفته‌ شده‌است‌ كه‌ كار بناى‌ جديد اين‌ گلدسته‌ در روزگار ابو ابراهيم‌ احمد بن‌ محمد بن‌ الاغلب‌ كه‌ حاكميت‌ را در سال‌ 242 هجرى‌ (856 ميلادى‌) در دست‌ گرفت‌ به‌ پايان‌ رسيد.

در سال‌ 1382 هجرى‌ (1962 ميلادى‌) در دوران‌ رياست‌ جمهورى‌ حبيب‌ بورقيبه‌ بناى‌ مناره‌ استحكام‌ و تقويت‌ بخشيده‌ شد تا شكوه‌ معمارى‌ قديمى‌ آن‌ آشكارتر گردد.

 

جزئيات‌ بنا:

اين‌ گلدسته‌ چنان‌ كه‌ از آغاز بوده‌ داراى‌ پايه‌‌اى‌ مربع‌ شكل‌ و عريض‌ است‌، كه‌ در سمت‌ قله‌ اين‌ عرض‌ كم‌تر مى‌شود. قاعده‌ى‌ مناره‌ از سنگ‌‌هاى‌ عظيم‌ هم‌ اندازه‌ ساخته‌ شده‌ است‌. قسمت‌ بالاى ‌قاعده‌ تا پايان‌ طبقه‌ ى‌ اول‌ نيز از سنگ‌‌هايى‌ يك‌ دست‌ و منتظم‌ ساخته‌ شده‌ است‌ ؛ به‌ گونه‌اى‌ كه ‌بيننده‌ تصور مى‌كند آن‌ سنگ‌ها خشت‌هايى هم اندازه است‌. از سطح‌ قاعده‌ى‌ طبقه ‌دوم‌ نيز بنايى‌ با شكل‌ و شمايل‌ بناى‌ زيرين‌ اما در حجمى‌ كوچك‌تر و كوتاه‌تر آغاز مى‌شود. بربالاى‌ آن‌ نيز بناى‌ سوم‌ قرار دارد و بر بالاى‌ اين‌ يك‌ گنبد كلاهك مناره‌ قرار گرفته‌ است‌. ورودى‌ به‌مناره‌ درى‌ به‌ شكل‌ نعل‌ است‌. برفراز در روزنه‌ هايى‌ قرار دارد كه‌ نور از آن‌ ها به‌ داخل‌ مناره‌ نفوذمى‌كند. اين‌ روزنه‌ ها در ديوارهاى‌ قاعده‌ى‌ دوم‌ نيز وجود دارد. طول‌ مناره‌ بالغ‌ بر 25 متر است‌. واز طريق‌ يك‌ پلكان‌ مارپيچى‌ مى‌توان‌ به‌ بام‌ آن‌ راه‌ يافت‌. اين‌ پلكان‌ 128 پله‌ دارد. از ويژگى‌ هاى‌تمايز بخش‌ اين‌ گلدسته‌ عقب‌ نشينى‌ طبقات‌ سه‌ گانه‌‌ى‌ آن‌ نسبت‌ به‌ يك‌ ديگر و پلكانى‌ شدن‌ هر يك‌ نسبت‌ به‌ قاعده‌ ديگرى‌ است‌.

 

1.  المساجد فى‌ الاسلام‌، طه‌ ولى‌، ص‌ 261.


ارسال این صفحه به دوست | نسخه قابل چاپ

تعداد بازدید کننده ها:  4786

مسجد زيتونه‌

چاه زمزم

مسجد جامع‌ واشنگتن‌

صفا و مروه

نجف‌ اشرف‌

مزدلفة

حرم  حضرت‌‌ معصومه‌ (س‌)

مسجد شيخ‌ لطف‌ الله

كربلا

مسجد جمكران‌

مسجد قرطبه‌

مسجد و مناره  قيروان‌

حرم امام‌ رضا(ع‌)

مسجد اياصوفيه‌

عرفات

مسجد الاقصى‌

مسجد قبه‌ الصخره‌

بناهاى‌ اسلامى‌



آدرس :ایران، قم، 45 متری عماریاسر، کوچه 5، پلاک 17 - كد پستي:3715713776 و يا صندوق پستي: 3466 - 37185

تلفن:37712316- 37727782- 982537723382+ / فاكس: 982537711893+

پست الكترونيكي: info@bayynat.ir