معرفي:

شهر مقدس كربلا در 105 كيلومتری جنوب غربی بغداد و در كنار صحرای غرب فرات قرار دارد. كربلا در 44 درجه و 40 دقيقه طول شرقی و 33 درجه و 31 دقيقه عرض شمالی قرار دارد. از شمال به استان الانبار، از جنوب به استان نجف و از شرق به استان حلّه و بخشی از استان بغداد و از غرب به وادی شام و عربستان سعودی محدود مي‌شود.

تاريخچه:

تاريخ كربلا به دوران بابلي‌ها باز مي‌گردد. پيش از اسلام كربلا گورستان مسيحيان به شمار مي‌آمد. از اين رو بعضی از پژوهشگران معتقدند كه كربلا يعنی «قرب اله» كه ريشه واژه بابلی قديم است. بعضی ديگر كه با تاريخ كربلا آشنايی دارند مي‌گويند كه كربلا از واژه «كوربابل» گرفته شده است كه به معنای مجموعه روستاهای بابل قديم است كه نينوی و غاضرية از جمله آنهاست و امروزه سرزمين‌های حسينی ناميده مي‌شود. سپس كربلا، نواويس و حير ناميده شد كه امروزه به حائر معروف است. وقتی متوكل دستور داد قبر شريف را ويران كنند و بر آن آب ببندند آب پيرامون قبر آن حضرت از رفتن باز ايستاد و متحير شد.

بعضی ديگر معتقدند تاريخ كربلا به تمدن‌های بين النهرين باز مي‌گردد و در آن معابدی برای نماز وجود داشته است. كربلا مركّب از دو واژه آشوری «كرب» به معنای حرم و «أيل» به معنای «خدا» است و معنای كربلا، حرم خدا است. بعضی ديگر اعتقاد دارند ريشه كربلا فارسی است و از دو واژه كار و بالا تشكيل شده است به معنای كار بالا. «طف» يكی ديگر از نامهای كربلاست. احتمال مي‌رود واژه كربلا از كربة به معنای آسايش و استراحت است. چون اين سرزمين محل استراحت و آسايش بوده از اين رو كربلا ناميده شده است. يا به معنای جدا كردن است. گفته مي‌شود كربلت الحنطة؛ گندم را غربال و سوا كردم. يعنی آن را تكان داده و پاك كردم. پس بايد اين سرزمين از هر گونه سنگ ريزه پاك شده باشد كه اين چنين ناميده شده است. كربل نام پاجوش شبدر ترشك است. پس بايد اين گونه گياه در اين سرزمين زياد باشد كه بدين نام، خوانده شده است.

توسعه و بازسازي:

در دوازده محرّم دو روز پس از حادثه عاشورا آبادانی شهر كربلا آغاز گرديد. در دوازدهم محرم بنی اسد اجساد مطهر امام حسين(ع) و برادرش حضرت عباس(ع) و فرزندان و ياران باوفايش را به خاك سپردند.

در سال 247ه‍ منتصر عباسی پس از كشتن پدرش متوكل كه كربلا را ويران كرده بود، بناهايی را در كربلا ايجاد كرد و دور آن را ديوار گرفت. اولين علوی كه با فرزندش در آن اقامت گزيد سيد ابراهيم مجاب بن محمد العابد بن امام موسی كاظم(ع) است.

در سال 372ه‍ اولين بارو به دور حاير بنا شد و مساحت آن به 2400 متر مربع رسيد.

در سال 412ه‍ حسن بن فضل بن سهلان رامهرمزی وزير دومين بارو را به دور شهر بنا كرد و چهار دروازه آهنی در اطراف آن نصب كرد.

در سال 941ه‍ شاه اسماعيل صفوی به زيارت كربلا رفت. نهر قديمی را لايروبی كرد و بنای بارگاه حسينی را تعمير و تجديد بنا كرد.

در سال 953ه‍ شاه سليمان قانونی دو ضريح را تعمير كرد و مزرعه‌هايی را كه بوسيله شن و ماسه پوشيده شده بود به باغ تبديل نمود.

در اوايل قرن نوزدهم ميلادی پس از حمله وهابي‌ها در سال 1216ه‍  يكی از فرمانروايان هند به زيارت كربلا آمد. او خانه‌ها و بازارهای زيبايی ساخت و باروی محكمی به دور شهر كشيد.

در سال 1217ه‍ سيد علی طباطبايی (صاحب الرياض) پس از حمله وهابي‌ها سوّمين باروی شهر را ساخت و شش دروازه برای آن قرار داد كه هر دروازه‌ای اسم خاصّی داشت.

در سال 1860 م خطوط تلگراف به كربلا رسيد و كربلا به دنيای خارج وصل گرديد.

در سال 1285 ه‍ برابر با 1868م، مدحت پاشا ساختمان‌ها و ادارات دولتی را بنا كرد. او بازارها را گسترش داد. بخشی از باروی شهر از سمت دروازه نجف را ويران كرد و بر بخش ديگر شهر كه به محلّه عباسيه معروف بود افزود.

در سال 1914م پس از جنگ جهانی اول، ساختمان‌های جديد و خيابان‌های عريض ساخته شد و اراضی كربلا گسترش يافت.

مساحت كربلا اكنون به حدود 52856 كيلومتر مربع مي‌رسد و زمين‌های آن از شن و سنگريزه خالی شده و پر از باغهای زيبا شده است. آب فرات اين باغ‌ها را آبياری مي‌كند. دو جاده اصلی به كربلا منتهی مي‌شوند. يكی جاده بغداد به كربلا كه از شهر مسيب مي‌گذرد و طول آن 97 كيلومتر است و ديگری جاده‌ای است كه به نجف مي‌رود و تمام راه‌ها به مرقد شريف امام حسين(ع) و ديگر شهدای كربلا منتهی مي‌شود.

از نظر عمران و سازندگی شهر به دو قسمت كربلای قديمی و كربلای جديد تقسيم مي‌شود. بخش جديد بناهای بزرگ و خيابان عريض دارد و مؤسسات، بازارها، مدارس دينی و دولتی بسياری در اين قسمت وجود دارد.

مشهورترين محلات شهر عبارتند از محله باب السلامة، محله باب الطاق، محله باب بغداد، محله باب الخان، محله مخيّم، محله باب النجف، محله عباسيه شرقی و غربي.

شهركهای جديدی نيز به شهر افزوده شده‌اند مانند: شهرك الحسين، شهرك معلمان، شهرك العباس، شهرك النقيب، شهرك انقلاب، شهرك حر، شهرك رمضان، شهرك الصحة، شهرك الاسكان، شهرك قزويني؛ شهرك عدالت، شهرك بانكها، شهرك الانصار، شهرك كارمندان، شهرك شهرداري، شهرك العروبة، شهرك السعدية، شهرك علماء، شهرك الملحق، شهرك التعليب، شهرك اصلاحات زارعی و شهرك كارگران.

مهمترين خيابان‌های كربلا عبارتند از خيابان امام علي(ع)، خيابان امام حسين(ع)، خيابان عباس(ع)، خيابان علی اكبر(ع).

درجوار مرقد امام حسين(ع) و حضرت عباس(ع) تعداد زيادی مرقد و قبور مبارك وجود دارند: مرقد علي‌اكبر(ع)، مرقد سيد ابراهيم مجاب(ع)، مرقد حبيب بن مظاهر الاسدي، ضريح شهدا.

از ديگر مكانهايی كه زائران به زيارت آنها مي‌روند عبارتند از: مرقد حر بن يزيد رياحي(ع)، خيمه‌گاه، مقام امام مهدي(عج)، تل زينبيه، مكان دست راست عباس(ع)، مقام دست چپ عباس(ع)، مقام امام جعفر صادق(ع)، مقام عون بن عبدالله، مقام بن حمزه، محل گفتگوی امام حسين(ع) و عمر بن سعد، مقام ابن فهد حلّي، مقام فضة، مقام امام علي(ع)، مقام امام موسی كاظم(ع)، مقام علی اكبر(ع)، مقام رأس الحسين(ع)، مقام أم البنين(س) و مقام اخرس بن كاظم.

در اطراف كربلا چنيدن مكان باستانی نيز وجود دارد مانند: قلعه اخيضر، قلعه هندی و كاروانسرای العطشان.