جمعه ۲۹ فروردين ۱۳۹۳ - 19 جمادی الثانی 1435

پیامبران

مسلمانان جهان

علماء و أعلام

از منظر دیگران

اماکن اسلامی

مناجات و أدعية

أهل بیت (ع)

خدمات فرهنگی اجتماعی

مقالات

استفتاءات

تألیفات

اخبار

زندگی نامه

تصاویر مرتبط

 
 

گزارشی از مراسم عزاداری مناطق مرکزی در دهه عاشورا

در حالی که بشر پیشرفت قابل ملاحظه‌ای نموده است، در پاره‌ای مواقع سنت ها، رسم و رسوم و عادات مردم، قابل قدرت است و باید به آنها  ارزش قایل شد، زیرا همین سنتها و رواج ها است که اصلیت و فرهنگ آن مردم را می توان از آنها شناخت؛ در واقع معرف طیف های از جامعه ی بشری بوده و نحوه زندگی کردن آنها را از قوم و تبار دیگر متمایز می کند.

در این نوشتار کوشش شده است، سنت‌هایی را پیرامون عزاداری کردن مردم مناطق مرکزی افغانستان، به خصوص مرکز  مرکز ولایت بامیان بررسی شود.

 

مراسم سنتی عزاداری از مناطق مرکزی افغانستان

عزاداری در ذات خود یک نوع واکنش است در مقابل از دست دادن عزیزان و کسانی که انسان آنها را دوست دارد، یا می توان گفت، یک نوع بروز احساسات و اعلام علایق است به هم نوع خود و جامعه بشریت. که این امر به نوبه خود شکل و شمایل مختلف را به خود گرفته است. از این قاعده عزاداری حضرت امام حسین (ع) در ماه محرم مستثنی نبوده و بیشترین تغییر و تحول را درخود، در هر دوره‌ای از ادوار تاریخ جا داده است، در هر مکان که مردم پیروی از آن امام همام می‌کرده و می کنند، به نوبه خود شکل خاص از عزاداری و مراسم را دارند؛ در مناطق مرکزی افغانستان، که بیشتر شیعه دوازده امامی هستند، این مراسم هر ساله به شکل خاص برگزار می گردد، خصوصا در ولایت بامیان این مراسم از روز اول ماه محرم شروع شده، به مدت ده الی چهل روز ادامه دارد. در بعضی مناطق، این عزاداری را به صورت شبانه روزی برگزار می کنند.

وقتی که ماه محرم داخل می شود، از همان روز یا شب اول، حسینیه‌ها را مردم باز کرده و آن روز یا شب را شروع به عزاداری و نوحه سرای می کنند. اولین روز شروع مراسم را روز «تکیه» یا تکیه بالا کردن می گویند؛ یک نفر مخصوص دارند که علم (پرچم) را با پارچه های مختلف تزئین می کند و آنرا در کنار منبر بالای نماید، همان شخص را تکیه دار  می گویند؛ روز اول همان شخص تکیه دار خیرات و نذر می کند؛ چند نفر موسفید و بزرگان همان قریه به دنبال ملا یا آخوند رفته، او را به تکیه خانه (حسینیه) آورده و مراسم عزاداری را رسما شروع می کنند.

مراسم به این نحو شروع می شود، که آخوند یا همان واعظی، چند فرد بیت درباره امام حسین یا یکی دیگر از معصومین (ع) با لهجه خاص که دارد خوانده و چند تا صلوات می فرستد، مراسم شروع می شود. در این باره توجه شود به این گفتار!

امروزه مجالس (بعد از جمع شدن مردم در حسینیه)  با ذکر صلوات شروع می شود. ولی چند دهه قبل مجلس با یک رسم به خصوصی که اصطلاحا به آن « فکر کردن» می گفتند، افتتاح می گردید. اسم فکر کردن چنین بود که شخص فکر کنده که نوعا همان شخصیت ختم کننده مجلس بود، با ذکر صلوات چند شعر در مدح و منقبت ابا عبدلله  الحسین (ع) می خواند و بعد همگان به ارواح شهدای کربلا فاتحه قرائت می کردند؛ رسم قدیمی فکر کردن ... در بعضی از مناطق هزاره‌جات نیز به قوه خود باقی است.

بعد از افتتاح مجلس، اولین ذاکر روی اولین پله منبر قرار گرفته و روضه کوتاه می خواند، همین طور نوبت به نفر دوم، سوم ... می رسد؛ تا بالاخره شخصیت بزرگ و ختم کننده مجلس بالای منبر رفته، در بالاترین پله ای از منبر قرار می گیرد، با یک نگاه کلی به جمعیت شروع به خطبه خواندن می کند، مردم طبق آیات قرآن و احادیث، وضع و نصیحت می نماید، از شجاعت و رشادت امام حسین (ع) و یارانش می گوید، بعد از چهل دقیقه با یک ساعت سخنرانی، روضه خوانده و دعا می کند.

در بعضی از حسینیه ها بعد از تمام شدن روضه خوانی روحانی بزرگ، مردم سینه می زنند، سینه زنی طوری است که یک نفر مداح نوحه می خواند و بقیه مردم اول به زانوهای خویش زده، سربند نوحه را تکرار می کنند، بعد از دو یا سه بار تکرار نوحه خواندن شروع به خواندن ادامه نوحه کرده، یک نفر از سینه زن ها که سردسته همه آنها است، با گفتن یا علی (ع)، دست های خویش را بسیار منظم به سینه می زنند.  سینه زنی باید کاملا به ترتیب که نوحه خوان می خواند، زده شود. اول یک دسته می زنند، بعد دو سه، سپس سه ضرب و نوبت به چهارم می رسد که نام آن ضربه است. بعد از ختم سینه زنی نذری که تهیه شده است، آن را مردم صرف می کنند؛ در آخر طبق نوبت از باقی مانده نذر تقسیم می کند که مردم به خانه های خود می برند، تا باقی اعضای خانواده، نیز از آن استفاده کنند. نذر را که می پزند یا پلو است، یا دلده و یا کوچه (حلیم) که البته اکثرا مردم کوچه می پزند.

 

نحوه ای پختن کوچه

کوچه از گوشت و گندوم ساخته می شود، هر دو آن به طور مساوی و برابر بوده و از هم کم یا زیاد نیست، پخته کردن کوچه بسیار مشکل است، زیرا در حدود 15 تا 20 ساعت باید زیر دیگ های کلان که تمام حسینه ها دارد آتش روشن باشد، آتش باید طوری تنظیم شود که نه زیر دیگ بسوزد و نه از جوشش بماند، تا زمانی که گوشت و گندوم خوب نرم نشود. کسی آن را دست نمی زند، بعد از نرم شدن گوشت و گندوم، کسانی که کوچه می پزند باید آن را با چوب های مخصوصی که دارد، بکوبند تا گوشت ها کاملا از استخوان جدا شده با گندوم مخلوط شود. نزدیک خوردن آن که شد، نمک را نیز به آن اضافه کرده و آن را خوب با هم مخلوط می کنند.

 

عَلَم کِشی

در روز هفتم، در بعضی از حسینیه ها مراسم علم کشی را انجام می دهند. یعنی یک حسینیه با دسته سینی زنی خویش و یک نفر در جلو صف که علم را با خود دارد به حسینه دیگر می روند. در مسیر راه به دو صف منظم که تقریبا همه سینه زن ها لباس سیاه به تنه دارند حرکت کرده و آهسته آهسته به سینه خویش می زنند، مردم حسینه که میزبان هستند، علم دیگری را که از حسینه خودشان است، در جلو این علم آورده و از آن پذیرائی می کنند، وقتی که وارد حسینیه شدن در آنجا نشسته، سینه می زنند، بعد از ختم سینه زنی از آنجا خارج شده به حسینه دیگری می روند، همین طور در حسینه های دیگر این کار را تکرار می کنند.

از روز هفتم عزاداری به طور جدی دنبال می شود و مردم شب و روز عزاداری می کنند، تا اینکه شب تاسوعا فرا می رسد، این شب و فردای آن را که روز تاسوعا می گوید، نسبت می دهند به علم دار کربلا، حضرت ابوالفضل العباس (ع) در این شب مردم تا صبح به عزاداری و نوحه خوانی و سینه زنی می پردازند، فردا که روز تاسوعا است، همه ی روضه خوان ها از فداکاری و رشادت های حضرت ابوالفضل العباس (ع) سخن به میان آورده، و روضه آن حضرت را می خوانند.

 

 

شب و روز عاشورا

شب عاشورا با یک حال و هوای خاص شروع می شود؛ همه مردم غمگین بوده و کسی صورت فرزند خود را نمی‌بوسد، هیچ چهره ای را، خندان نمی‌توان دید، از اول شب مراسم شروع می شود، بعضی دعا می خوانند، عده ای سینه می زنند، بعضی از مردم قرآن می خوانند و پاره ای از مردم مشغول خواندن زیارت عاشورا می باشند. در این شب نیز بعضی از حسینه ها علم کشی می کنند، به حسینیه دیگری سینه و زنجیر زده می روند، تا صبح کسی نمی‌خوابد. فردای آن شب که روز عاشورا است مردم لباس سیاه در تن کرده در حسینه جمع می شوند و عزاداری مرا شروع می کنند.

در این روز مردم، نذر و خیرات های مختلفی دارند. عده ای شیر حیوانات خویش را در بین مردم تقسیم می کنند، بعضی مردم را بیاد تشنه‌کامان کربلا شربت می دهند، شخصی را می توان دید که، در بین جمعیت لباس مخصوص را پوشیده، مشکلی را پر از آب کرده و به دوش خود کشیده و مردم را آب می‌دهد، وقتی که مردم به این شخص نگاه می کنند، بیاد سقای دشت کربلا حضرت ابوالفضل (ع) اشک می ریزند.

 

هفت تکیه

در روز عاشورا زن ها به زیارت هفت حسینیه به نام مراسم هفت تکیه می روند، در هر حسینه یک مقدار پارچه را در علم می بندد و دعا می کنند. هر کسی که یک بار این کار را انجام دهد باید همه ساله آن را تکرار کند.

مراسم علم کشی نیز در این روز صورت می گیرد و تنها فرقی که با روزهای دیگر دارد، این است که همه مردم با صدای بلند این شعر را می خوانند.

 

این علم از کیست که بی صاحب است ای خدا

                                                                        این علم، از ماه بنی هاشم است ای خدا

 

روضه خوان ها در روز عاشورا روضه های مختلف را می خوانند، تا اینکه نوبت به روضه حضرت علی اصغر می رسد، وقتی که روضه آن حضرت شروع می شود، شخص تکیه دار ( که قبلا اشاره شد) گهواره ای را با پارچه های رنگارنگ تزئین کرده، یک دسته گل در بالای آن گذاشته وارد مجلس می شود، در همان هنگام ذاکر از زمانی روضه می خواند که حضرت امام حسین (ع) قنداقه علی اصغر را در خیام به مادرش آورده است؛ مردم را این کار بسیار منقلب کرده، صدای ناله و شیون مردم بسیار بلند می شود، همگی، آن گهواره را زیارت کرده، مقدار پولی را در داخل آن می اندازد، همین طور گهواره دار، دور مجلس گردش کرده خارج می شود. نزدیک ظهر روضه شهادت امام حسین را خوانده و بعد از سینه زنی مجلس ختم می شود.

 

 

شام غریبان

شب هنگام همه مردم با سرهای پائین، چهره غمگین، حالت حزن و اندوه، وارد حسینه ها می شوند؛ در این شب، که آن را شب شام غریبان می گویند، به مدت ده الی بیست دقیقه، به یاد شام غریبان بدون شمع و چراغ اطفال امام حسین (ع) همه ی چراغ های حسینه را خاموش می کنند، مداح روضه خوانده، بقیه مردم به سرو و صورت خود می زنند و با صدای بلند گریه می کنند.

 

 مراسم روز سیزدهم

یکی از روزهای بسیار مهم، روز سیزده محرم است؛ در این روز همه مردم و دسته های سینه زنی، آماده شده، به طرف مدرسه علمیه «مهدیه» واقع در دره فولادی مرکز ولایت بامیان می روند، در آنجا مراسم به طور رسمی از ساعت 8 یا 9 صبح آغاز می گردد. بیشتر مقامات ولایتی و مردمی در آنجا حضور به هم می رسانند، در واقع می توان گفت آن روز بر علاوه عزاداری، یک مسابقه سینه زنی نیز می باشد.

مراسم با تلاوت قرآن مجید شروع می شود، سپس دسته های سینه زنی که از تمام قریه های مرکز ولایت بامیان آمده‌اند، به مدت ده دقیقه که برای شان وقت در نظر گرفته شده است، عرض ادب به پیشگاه ابا عبد الله‌الحسین (ع) کرده، سینه و زنجیر زنی را شروع می کنند... بعد از ختم سینه زنی و سخنرانی و مداحی، نام یکی از دسته های سینه زنی به عنوان دسته اول، بقیه دسته ها طبق نمره ای که گرفته اند، به عنوان دوم، سوم الی آخر اعلام می دارند.

 منبع: www.motaleateaf.org

 


 

نظر کاربران

 

نام:
پست الکترونیک:
متن:
کد امنیتی:

 

 

ارسال این صفحه به دوست | نسخه قابل چاپ

تعداد بازدید کننده ها:  1155



آدرس :ایران، قم، 45 متری عماریاسر، کوچه 5، پلاک 17 - كد پستي:3715713776 و يا صندوق پستي: 3466 - 37185

تلفن:37712316- 37727782- 982537723382+ / فاكس: 982537711893+

پست الكترونيكي: info@bayynat.ir