مصاحبه خبرگزاری تقریب با علامه سید علی فضل الله

در ادامه سلسله گفت‌و‌گوهایی که خبرگزاری تقریب، دفتر بیروت با تعدادی از علمای فاضل لبنان انجام داد، گفتگویی اختصاصی با علامه سید علی فضل الله نیز صورت گرفت. ایشان در این گفتگو تأکید کردند که باید از انجام یک مراسم طبقاتی فاصله بگیریم.

مصاحبه خبرگزاری تقریب با علامه سید علی فضل الله<o:p></o:p>

ما باید حج را به کنفرانس مردمی بزرگ تبدیل کنیم و در آن پیوند ملت‌ها را تثبیت نماییم<o:p></o:p>

<o:p> </o:p>

در ادامه سلسله گفت‌و‌گوهایی که خبرگزاری تقریب، دفتر بیروت با تعدادی از علمای فاضل لبنان انجام داد، گفتگویی اختصاصی با علامه سید علی فضل الله نیز صورت گرفت. ایشان در این گفتگو تأکید کردند که باید از انجام یک مراسم طبقاتی فاصله بگیریم. آن هم در عبادتی که یکی از اهداف مهم آن زدودن تفاوت‌ها در میان مسلمانان است. ایشان اشاره داشتند: پیوندی که این فریضه ایجاد می‌نماید،‌‌ همان چیزی است که مسلمانان بدان نیاز دارند تا نقاط قوّت خود را تحکیم کنند و همه حساسیت‌ها و تنش‌هایی را که ممکن است حاصل فاصله گرفتن آن‌ها از یکدیگر باشد و مانع انجام درست مسئولیت‌هایی که در قبال یکدیگر دارند، گردد، از بین ببرد. <o:p></o:p>

متن این مصاحبه تقدیم خوانندگان گرامی می‌شود: <o:p></o:p>

<o:p> </o:p>

دستاوردهای حج <o:p></o:p>

• دین اسلام همه تفاوت‌های ملی و قومی در میان مردم روی زمین را از بین بُرد تا جایی که خداوند متعال در قرآن کریم فرمود: «إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ» (الحجرات:۱۰) و موسم حج، تنها زمانی است که مسلمانان با ملیت‌ها، سنین و اقشار جامعه مختلف در یک جا از جهان بنام «مکه» برای انجام شعائر الهی گردهم بیایند. آیا به این مناسبت می‌توان از جهانی بودن اسلام صحبت کنیم تا اینکه ملیت‌ها و مذاهب یکدیگر را بشناسند و نگرانی‌ها و مشکلات خود را مورد بررسی قرار دهند؟ <o:p></o:p>

• یکی از دستاوردهای اصلی حج، تسهیل در ارتباط بین مسلمانان و حذف موانعی است که این ارتباط را با مشکل مواجه می‌کند و فرقی ندارد این موانع مکانی باشد یا روانی که ممکن است از تفاوت در موقعیت اجتماعی یا سیاسی یا تنوع مذهبی یا تنوع در کشور‌ها، رنگ‌ها و ملیت‌ها بوجود آید. زیرا خداوند متعال نمی‌خواهد این عبادت مانند دیگر عبادت باشد که هر کدامشان به صورت انفرادی انجام می‌شوند. بلکه اراده الهی این است که مسلمانان این عبادت را با هم در یک مکان انجام دهند. یعنی لباس یکسانی بپوشند، با هم لبیک بگویند، با هم طواف کنند، با هم سعی کنند و در عرفات ومزدلفه وقوف داشته باشند و با هم شب را در منی بگذرانند و با هم قربانی کنند و شیاطین را با سنگ بزنند و تنوع در رنگ و زبان و کشور و چیزهای دیگر، آنها را متفرق نسازد. <o:p></o:p>

خداوند متعال از طریق این آیین می‌خواهد که مسلمانان، هویت فراگیر اسلامی، اهداف و سرنوشت واحد خود را مورد تأکید قرار دهند. <o:p></o:p>

زیرا انسان فرزند میهن و خانواده خود است، اما در عین حال فرزند اسلام و بخشی از جامعه اسلامی است که دغدغه مسلمانان، دغدغه او و شادی آنان شادی او و ناراحتی آن‌ها ناراحتی او می‌باشد. <o:p></o:p>

پیوندی که این فریضه ایجاد می‌نماید،‌‌ همان چیزی است که مسلمانان بدان نیاز دارند تا نقاط قوّت خود را تحکیم کنند و همه حساسیت‌ها و تنش‌هایی را که ممکن است حاصل فاصله گرفتن آن‌ها از یکدیگر باشد و مانع انجام درست مسئولیت‌هایی که در قبال یکدیگر دارند، گردد، از بین ببرد. <o:p></o:p>

زیرا «مؤمن برای مؤمن بسان بنیاد مرصوص است که یکی دیگری را تقویت می‌نماید»، «مؤمنان از نظر مهرورزی و مهربانی به مانند جسم واحد هستند که اگر عضوی از آن ناراحت شود، دیگر اعضا نیز با برافروختگی و شب بیداری با آن همنوایی می‌کنند»، «هر کس به امور مسلمانان اهتمام نداشته باشد، مسلمان نیست» این‌‌ همان چیزی است که امام صادق(ع) بدان اشاره می‌فرماید. وقتی یکی از یاران ایشان بنام هشام بن حکم از آن حضرت سؤال کرد: به چه دلیل خداوند بندگان را موظف به ادای حج و طواف در اطراف خانه کرده است؟ حضرت فرمود: «خداوند خلق را آفرید و فرمان هایى در جهت مصلحت دین و دنیا به آن‌ها داد و در سرزمین مکه، اجتماعى از شرق و غرب پدید آورد تا همدیگر را بشناسند... و آثار رسول اللَّه(احادیث و اخبار) شناخته شود و فراموش نشود و اگر هر گروهى به آنچه که در سرزمینهاى خود جریان دارد تکیه مى‏کردند، نابود مى‏شدند و بلاد روى زمین رو به ویرانى مى‏گذاشت.» <o:p></o:p>

در اینجا باید ابراز نگرانی کنیم که نکند این عبادت حتی اگر به صورت جمعی هم انجام شود، باز هم حالت فردی داشته باشد و معنای اجتماعی آن از دست برود. مفهوم اجتماعی حج باعث می‌شود حس مسئولیت انسان برای ارتباط با مسلمانان، درک نگرانی‌های آنان، ارائه تجربه به آنان و گرفتن تجربیات آنان، تعمیق شود. حج به این معنا یک فرصت برای بحث در باره اختلافات فقهی و اعتقادی و فکری و سیاسی و سبک عمل است. <o:p></o:p>

ما از کسانی که به حج می‌روند می‌خواهیم که در نحوه بهره گرفتن از ابعاد دینی و معنوی و تاریخی حج بیندیشند و در عین حال به بُعد ارتباطی حج نیز فکر کنند. ارتباطی که ممکن است در مکان‌های دیگر تحقق آن امکان پذیر نباشد. <o:p></o:p>

ما اعتقاد داریم که ضروری است وقتی انسان از حج بازمی گردد، با توشه‌ای از روابطی که ایجاد کرده است، بازگردد. باید به خوبی احساس کرده باشد که اسلام او جهانی است و روابط او نباید در مرزهای روستا و شهر و کشور او متوقف شود، بلکه روابط او باید تمام جهان را شامل شود. از این رو باید تلاش کنیم که حج را به یک کنفرانس عظیم مردمی تبدیل کنیم و ارتباط ملت‌ها را با همه گونه گونی‌های فرهنگی، فکری، سیاسی و مذهبی که دارند، تثبیت کنیم تا حج سهم عمده‌ای در تحکیم جامعه ما در عرصه‌های مختلفی داشته باشد که از آن در برابر کسانی که ضد آن تؤطئه می‌کنند و می‌خواهند به آن آسیب بزنند، حمایت می‌نماید. <o:p></o:p>

زیرا در حج فرض بر این است که همه این‌ها به بهترین وجه انجام شود و حاجیانی که به کشورهای خود باز می‌گردند، گناهان خود را شسته باشند و توشه‌هایی را با خود آورده باشند که سبب غنای زندگی اجتماعی و انسانی آنان می‌شود و مواضع آنان را در مسائل مهم بزرگی که به همه امت اسلامی مربوط می‌شوند، تصحیح و تقویت می‌کند. <o:p></o:p>

<o:p> </o:p>

نقش کنفرانس‌های برگزار شده در حج <o:p></o:p>

• به نظر شما، آیا نشست‌ها و سمینارهایی که در خلال حج برگزار می‌شوند و نیز گفت‌و‌گوی ادیان، می‌تواند سبب زدوده شدن رسوبات و کینه‌ها در بین مذاهب اسلامی شود، خصوصاً که سمینار حج امسال تحت نظارت مجمع جهانی تقریب برگزار می‌شود؟ <o:p></o:p>

• این گونه جلسات و سمینار‌ها نقش مؤثری در رفع حساسیت‌ها دارند. حساسیت‌هایی که در بسیاری از موارد، از سوء تفاهم و دوری و نگرانی‌هایی که هر مذهب، گروه و کشور اسلامی از دیگران دارند، ناشی می‌شود. به این مفهوم، می‌توان گفت که نشست‌ها و جلساتی که به دنبال زدودن رسوبات و اشتباهات در میان مسلمانان هستند، می‌توانند نقش عمده‌ای در این زمینه ایفا کنند و از بسیاری تنش‌های موجود بکاهند. ما می‌خواهیم که این گونه جلسات در کشورهای اسلامی بیشتر برگزار شوند تا فرهنگ تقریب رشد نموده و اساس ذهنیت اسلامی را تشکیل دهد. <o:p></o:p>

ما نقش مجمع تقریب را برای برپایی کنفرانس حج و استفاده از این نشست سالانه برای تثبیت وحدت مسلمانان ارج می‌نهیم و خواستار آن هستیم که از این کنفرانس‌ها برای پرداختن به مسائل و مشکلات موجود در جامعه اسلامی، چه بین مذاهب و چه بین کشورهای اسلامی و همچنین چالش‌های فراروی جهان اسلام، استفاده شود. به ویژه در این مرحله که استکبار سعی دارد حرکت ملت‌ها را به جهت نادرست سوق دهد و جامعه اسلامی با خطرات گوناگونی روبرو می‌باشد. مسلمانان باید از وضعیت خود اطلاع حاصل کنند و فتنه‌ها را ریشه کن کنند و با عزم و اراده و قدرت به دشمنان خود بروند. <o:p></o:p>

<o:p> </o:p>

اسراف در سوغاتی‌های حج <o:p></o:p>

• متأسفانه یک فرهنگ همراه حج شده است و آن پدیده اسراف در هدیه آوردن است. درست است که پیامبر اکرم(ص) فرموده است: «به همدیگر هدیه بدهید و محبت بورزید» اما هزینه‌های بیش از حد باعث می‌شود که بپرسیم: آیا حج به جای اینکه صرفاً برای خداوند متعال باشد، به ابزاری برای جلب رضایت مردم تبدیل شده است؟ نظر شما در این باره چیست و راه درمان آن کدام است؟ <o:p></o:p>

• ما از حجاج می‌خواهیم که حج را یک فرصت ارزشمند بدانند که ممکن است دوباره برای آن‌ها میسّر نشود. آن‌ها باید از حج حداکثر استفاده را ببرند و از طریق آن به بالا‌ترین درجات نزد خداوند، نائل شوند و حج باعث بهتر شدن و تغییر وضعیت آنان شود. بنابراین ما معتقدیم در عین حالی شایسته است حاجی تلاش کند که باعث شادمانی کسانی شود که منتظر او هستند و باید برای آن‌ها هدیه‌ای تهیه نماید، اما باید توجه داشته باشد که این کار نباید او را ادای درست فریضه حج باز د ارد و وقتی را که ادای این فریضه نیاز دارد، به تهیه هدیه اختصاص دهد. <o:p></o:p>

پرداختن بیش از حد به هدایای مادی ممکن است حاجی را در محذور بزرگتری که‌‌ همان اسراف است و نیز خرید چیزهایی که فائده چندانی ندارند، دچار نماید. <o:p></o:p>

از این رو ما برای حجاج تأکید می‌داریم چیزهایی را که می‌خواهند تهیه کنند و مالی را که می‌خواهند بپردازند، خوب مورد بررسی قرار دهند. نباید به خاطر عشق خرید و حسادت با دیگران، در خرید زیاده روی کنند. <o:p></o:p>

در اصل، حاجی نباید به کاری غیر از ادای مناسک و توجه به نگرانی‌ها و دغدغه‌های مسلمانان مشغول باشد. زیرا بازماندن از مسائل اساسی حج، باعث می‌شود که حاجی بسیاری از معانی و مفاهیمی را که می‌تواند توسط این فریضه به دست آورد، از دست بدهد. از این رو وقتی از موضوع تعادل در مصرف برای حج حرف می‌زنیم، به این معناست که نباید پرداختن به امور شکلی، حاجیان را از امور اساسی بازدارد. <o:p></o:p>

بنابراین باید راهنمایی‌های بسیاری را در اختیار حاجیان قرار دهیم که بهتر و بیشتر از وظایف خود آگاه شوند. باید اهمیت این عبادت و نظام مندی عبادات آن و چیزهایی که باعث ادای بهتر حج می‌شود را برایشان بیان کنیم. بعد از آن باید به مستحبات اجتماعی، از جمله هدیه دادن و خرج کردن بپردازیم. اما این نیز نباید از دستاوردهای معنوی حج بیرون باشد و در دایره تعادل باقی بماند که باعث می‌گردد امور غیر مستحب ما را از ادای این عبادت دارای ابعاد اجتماعی مهم باز ندارد. <o:p></o:p>

شاید مهم‌ترین این ابعاد این باشد که نباید به حاجیان فقیر یا کم بضاعت چنین القا شود که جایگاه آنان از دیگر حجاج پایین‌تر است. در غیر این صورت ممکن است ما مراسمی طبقاتی به جای آورده باشیم، آن هم در عبادتی که باید یکی از اهداف مهم آن، از بین بردن تفاوت‌ها و خصوصاً طبقه گرایی در میان مسلمانان باشد. <o:p></o:p>

<o:p> </o:p>

فلسفه قربانی در حج <o:p></o:p>

• فلسفه قربانی کردن در حج چیست؟ <o:p></o:p>

• یکی از مهم‌ترین مفاهیم و فلسفه قربانی کردن در حج، آن چیزی است که از داستان ابراهیم(ع) و پسرش اسماعیل برداشت می‌کنیم. اولین مفهوم، تسلیم کامل به خداوند و اطاعت مطلق از اوست، آن هم به هر قیمتی که می‌توانیم در راه خداوند متعال بپردازیم. همانطور که ابراهیم(ع) حاضر شد پسر خود را برای رضایت خداوند قربانی نماید، ما هم باید عمل ممتاز و برجسته ابراهیم پیامبر و آمادگی او برای قربانی کردن گرانبها‌ترین چیزی که در اختیار داشت و نیز عمل اسماعیل(ع) که از قربانی شدن خود برای خداوند، کم نگذاشت و هنگامی که پدرش می‌خواست فرمان خدا را اجرا کند و او را ذبح نماید، به او فرمود: «یَا أَبَتِ افْعَلْ مَا تُؤْمَرُ سَتَجِدُنِی إِن شَاء اللَّهُ مِنَ الصَّابِرِینَ»(الصافات: ۱۰۲) را به یاد داشته باشیم. <o:p></o:p>

ما باید از خود گذشتگی، فداکاری و صبر بر مصیبت را یاد بگیریم تا خود را از همه آن چیزهایی که بدون وجود دستور خداوند و فقط برای برآورده کردن خواسته خود یا یکی از بندگان خدا، ما را به دنیا می‌چسپاند و ما به سمت دست یازیدن به دنیا سوق می‌دهد،‌‌ رها سازیم. این‌‌ همان چیزی است که خدا می‌خواهد ما پس از بازگشت از حج آن را به یاد داشته باشیم و این معانی و مفاهیم را باید به اوصاف و ویژگی‌های شخصیت اسلامی مکتبی خود که آمادگی دارد گرانبها‌ترین چیزهای خود را در راه خداوند متعال ببخشد، تبدیل کنیم. <o:p></o:p>

<o:p> </o:p>

ابعاد معنوی <o:p></o:p>

• بعد از ادای فریضه حج، باید دارای چه ابعاد معنوی شده باشیم؟ <o:p></o:p>

• از امام باقر(ع) روایت شده است که آن حضرت فرمود: «کسى که این خانه را زیارت کند، اگر سه خصلت در او نباشد، ارزش ندارد: ورعى که او را از معاصى خداوند متعال باز دارد، حلمى ‏که ‏با آن خشمش را مهار کند و خوشرفتارى با کسى که با وى همنشینى و مصاحبت دارد.» <o:p></o:p>

خداوند به سیمایی که بعد از ادای این فریضه باید داشته باشیم، اشاره می‌دارد و می‌فرماید: «فَإِذَا قَضَیْتُم مَّنَاسِکَکُمْ فَاذْکُرُواْ اللّهَ کَذِکْرِکُمْ آبَاءکُمْ أَوْ أَشَدَّ ذِکْراً»(البقرة: ۲۰۰)، «لَن یَنَالَ اللَّهَ لُحُومُهَا وَلَا دِمَاؤُهَا وَلَکِن یَنَالُهُ التَّقْوَى»(الحجّ: ۳۷). <o:p></o:p>

یکی از مهم‌ترین دستاوردهای معنوی حج این است که در حالی به زندگی عادی برمی گردیم که از هر گونه زشتی و گناهی که جزو حق الناس نمی‌باشد، پاکیزه شده‌ایم. حاجی باز می‌گردد تا زندگی جدیدی را آغاز کند. او به نعمت و بخشش خداوند مسلّح شده، از همه گناه‌هایی که مانع صفای روح و درون او بودند، جدا شده و در برابر تمام وسوسه‌های شیطان که او را به ورود در مسائل زشت اخلاقی و اجتماعی فرامی خوانند، واکسینه گردیده است. یکی دیگر از این معانی و مفاهیم این است که حاجی پس از ضعیف اراده‌ای که داشت، اکنون قوی بازگشته است، بعد از اینکه مردّد، اکنون مصمم بازگشته است و بعد از اینکه در برابر دشواری‌ها، توان ایستادگی نداشت، اکنون صبر عظیمی یافته است. مهم‌تر از همه، این است که او اکنون از پاکی نفس و ایثار و آمادگی برای قربانی شدن در راه خدا و عزیمت به سوی کارهای خوب و یاری مسائل بر حق امت اسلامی و مستضعفان جهان برخوردار شده است. <o:p></o:p>

مصاحبه: بتول زین الدین <o:p></o:p>

بیروت؛ 2 ذی الحجَّة ۱۴۳۲ هـ برابر با 29/10/2011م<o:p></o:p>