خطبه جمعه، 26 آبان ماه 1402

مطالب مهم خطبه اول: سالروز ولادت حضرت زینب(س) / شریک حسین(ع) / الگوی فداکاری / الگوگیری از زینب(س)

مطالب مهم خطبه دوم: غزه با جنایت دشمن روبروست / غزه با جنایت دشمن روبروست / وادادگی نشست عربی / ناتوانی دشمن در رسیدن به پیروزی / لبنان از غزه حمایت می‌کند.

 

بسم الله الرحمن الرحیم

4 جمادی الاول 1445 برابر با 26 آبان 1402 و 17/11/2023 م

حضرت زینب(س)؛ راه آکنده از درد و فداکاری در خط ایمان

 

مطالب مهم خطبه اول: سالروز ولادت حضرت زینب(س) / شریک حسین(ع) / الگوی فداکاری / الگوگیری از زینب(س)

مطالب مهم خطبه دوم: غزه با جنایت دشمن روبروست / غزه با جنایت دشمن روبروست / وادادگی نشست عربی / ناتوانی دشمن در رسیدن به پیروزی / لبنان از غزه حمایت می‌کند.

 

خطبه اول:

خداوند سبحانه و تعالی در کتاب عزیز خود می‌فرماید: «وَذَلِكَ الَّذِي يُبَشِّرُ اللَّهُ عِبَادَهُ الَّذِينَ آَمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ قُلْ لَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْراً إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبَى وَمَنْ يَقْتَرِفْ حَسَنَةً نَزِدْ لَهُ فِيهَا حُسْناً إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ شَكُورٌ» [الشّورى: 23] صدق الله العظيم.

 

سالروز ولادت حضرت زینب(س)

پنجم ماه جمادی الاول سال ششم هجری، میلاد با سعادت یکی از کسانی بود که خداوند ما را به محبت آن‌ها امر فرموده است؛ یعنی حضرت زینب دختر امیرالمؤمنین(ع).

به این مناسبت می‌خواهیم به بازخوانی ویژگی‌های این شخصیت که در آغوش اسلام پرورش یافت و از سرچشمه پاک آن یعنی جدش رسول خدا(ص) و مادرش حضرت زهرا(س) و پدرش علی(ع) در بیت نبوت و امامت سیراب شد، بپردازیم. کسانی که خداوند متعال در اشاره به آن‌ها فرموده است: «إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيراً» [احزاب: 3 3]. پس شخصیت او نیز شبیه و بیانگر شخصیت آن‌ها شد. القابی که به او داده شده است، به همین شخصیت اشاره دارند. به دلیل عبادت و نماز شب فراوان عابده آل محمد لقب یافت و هیچ دلیل روشن‌تر از شب‌زنده‌داری او در شب یازدهم محرم، به رغم تمام دردهایی که در آن شب داشت و بعد از اتفاقی که در کربلا در روز دهم محرم افتاد، برای این حقیقت وجود ندارد.

امام زین‌العابدین(ع) در اشاره به عبادت آن حضرت فرمودند: «إنَّ عمَّتي زينب مع كلِّ المصائب والمحن النَّازلة بها، ما تركت نوافلها الليلة؛ عمه‌ام زینب علیرغم همه مصیبت‌ها و محنت‌هایی که بر او وارد شد، در این شب نیز نوافل خود را ترک نکرد». لقب دیگری که به شخصیت عقیله زینب(س) اشاره دارد، عالمه است که امام زین‌العابدین(ع) به آن اشاره کرده و فرموده است: «كانت عمَّتي زينب عالمةٌ غير معلَّمة، وفاهمة غير مفهَّمة؛ عمه‌ام زینب عالمی بود که معلم نداشت و فهمیده‌ای بود که فهمانده نشد.»

لقب دیگری که شخصیت حضرت زینب(س) از طریق آن بازنمایی شد، عقیله بنی‌هاشم بود که از نظر زبانی به معنای زنی با منزلت و ارزشمند در میان قوم خود است. این لقب به جایگاه حضرت زینب(س) در دل مردم و قدردانی ایشان از آن حضرت اشاره داشت و این به دلیل علم و تقوا و اخلاق والا و تواضع و رسیدگی آن حضرت به فقرا و نیازمندان است که باعث شد محبت او در اعماق جانشان ریشه بدواند و تا امروز حرمش زیارتگاه زائرانی است که از سرتاسر دنیا برای زیارت او می‌آیند.

 

شریک حسین(ع)

کربلا جلوه دیگری از شخصیت حضرت زینب(س) را به نمایش بگذارد که در کنار برادرش حسین(ع) در مقابل ظلم و ستم یزید ایستادگی کرد، علیرغم آگاهی از این‌که این فداکاری‌ها و دردهای زیادی را در پی خواهد داشت.

او این کار را از روی عاطفه و جنبه خواهری انجام نداد، بلکه به این دلیل بود که به اهداف امام حسین(ع) و انقلابش ایمان داشت و می‌دید که مسئولیت دارد که در برابر انحراف و فساد و ظلم و طغیان سکوت نکند. همان چیزی که رسول خدا(ص) به آن دعوت کرد و نسبت به انجام ندادن آن هشدار داد و فرمود: «مَنْ رَأى منكُم سُلْطاناً جائِراً، مُسْتَحِلاًّ لِحُرَمِ اللهِ، ناكِثاً لِعَهْدِ اللهِ، مُخالِفاً لِسُنَّةِ رَسُولِ اللهِ، يَعْمَلُ فِي عِبادِ اللهِ بالإثْمِ والعُدوان، فَلَمْ يُغَيِّرْ عَلَيْهِ بِفعْلٍ ولا قَوْلٍ، كان حَقّاً على الله أنْ يُدْخِلَهُ مَدْخَلَهُ؛ هر که از شما که حاکم ستمکاری را ببیند که حرام خدا را حلال و حلال خدا را حرام می‌کند و عهد خدا را می‌شکند و از سنت رسول خدا تخطی می‌کند و درباره بندگان خدا با معصیت و تعدی رفتار می‌نماید، پس با رفتار و گفتار علیه او نشورد، خدا حق دارد او را به جایگاه آن حاکم ستمگر وارد کند.» و کسی که در برابر ظلم و فساد و انحراف سکوت کند، همدست ظالم و مفسد و منحرف است.

از این رو در خروج همراه امام حسین(ع) از مدینه تا کربلا تردید نکرد؛ وقتی که امام حسین(ع) از وی خواست که در این راه با او همراهی کند و زینب(س) نیز در تمام مراحل قیام تکیه‌گاه و یاور و حامی او تا جایی که شریک حسین(ع) لقب یافت و با وجود مصائب بسیاری که پیش آمد، الگوی صبر و شکیبایی شد که باید به او اقتدا شود.

پس از پایان جنگ کربلا، حضرت زینب(س) با وجود درد و اندوهی که داشت، در همه موضع‌گیری‌ها، قوی و مصمم بود و در برابر عظمت مصیبت و خواری اسارت، نه سست شد، نه ضعیف شد و نه شکست خورد. این همان چیزی است که در برابر عمر بن سعد بیان کرد. روز پس از جنگ کربلا در برابر اجساد شهدا ایستاد. عمر بن سعد انتظار ذلت و شکست و تسلیم و اطاعت او را داشت؛ اما بنابر آن چه در سیره آمده است، او مانند پدرش امیرالمؤمنین(ع) با وقار و قدرت تمام از میان صفوف لشکر عمر بن سعد گذشت و هنگامی که به جنازه برادرش امام حسین(ع) رسید، دستانش را زیر جنازه شریف گذاشت و گفت: «اللّهمَّ تقبَّل منا هذا القربان؛ خدایا این پیشکش را از ما بپذیر.»

و وقتی ابن زیاد او را با زنان اسیر به مجلس خود آورد و با خرسندی از او پرسید: آیا دیدی که خدا با خانواده‌ات چه کرد؟‌ با زبان تسلیم در برابر خدا و رضایت به قضای او و اطمینان از این‌که این خون هدر نخواهد رفت و به اذن پروردگارش همیشه ثمر خواهد داد و شکوفا خواهد شد و میوه خواهد داد، به او گفت: «مَا رَأَيْتُ إِلَّا جَمِيلًا، هَؤُلَاءِ قَوْمٌ كَتَبَ اللَّهُ عَلَيْهِمُ الْقَتْلَ فَبَرَزُوا إِلَى مَضَاجِعِهِمْ، وَ سَيَجْمَعُ اللَّهُ بَيْنَكَ وَ بَيْنَهُمْ فَتُحَاجُّ وَ تُخَاصَمُ؛ جز زیبایی چیزی ندیدم، این‌ها گروهی هستند که خداوند کشته شدنشان را مقدر کرده بود، پس به سوی آرامگاه خود رفتند و خداوند تو را با آن‌ها محشور خواهد کرد، پس از آن مورد مجادله و بازخواست قرار خواهی گرفت.»

و چون با سرافرازی در برابر یزید ایستاد، سخنان خود را از شمشیر برنده‌تر بر سر او و حاضران مجلس فرود آورد و گفت: «إنّي لأستصغرُ قَدْرَك، وأستَعظمُ تَقريعك، واستكبر توبيخك ... فكِدْ كيدَك، واسْعَ سعيَك، وناصِبْ جهدك، فوَاللهِ لا تمحو ذِكْرَنا، ولا تُميت وحيَنا، ولا تُدرِكُ أمَدَنا ... وهل رأيُك إلاّ فَنَد، وأيّامك إلاّ عَدَد، وجمعك إلاّ بَدَد. يوم ينادي المنادي: ألاَ لَعنةُ اللهِ علَى الظالمين؛ من به يقين، ارزش تو را كوچك و ناچيز و سرزنش تو را بزرگ می‌شمارم و فراوان تو را توبيخ می‌کنم... هر چه نيرنگ دارى به كار بند و نهايت تلاشت را بكن و هر كوششى كه دارى به كار گير؛ امّا به خدا سوگند [با همه اين تلاش‌ها] ياد ما را [از خاطره‌ها] محو نخواهى كرد و [چراغ] وحى ما را خاموش نتوانى نمود و به موقعيت و جايگاه ما آسيب نخواهى رساند… رأى و نظرت سست و زمان دولت تو اندك است و جمعيت تو به پراكندگى خواهد انجاميد در آن روز كه منادى ندا دهد: لعنت خدا بر ظالمان باد.»

صدای حضرت زینب برای حفظ اهداف انقلاب امام حسین(ع) در سراسر مسیر اسارت و در مدینه و سپس شام بلند بود و طنین آن به گوشه و کنار جهان رسید. به نحوی که در طول عمر کوتاه خود پس از واقعه طف (کربلا)، توانست بذر بالندگی و انقلاب را بکارد و جریانی از احساسات واقعی را نسبت به امام حسین(ع) و اهل‌بیت و یارانش جاری سازد و عشق به شهادت در راه خدا و مقاومت در برابر ظالمان و جهاد در این راه را در جان‌ها پروراند.

 

الگوی فداکاری

عزیزان، حضرت زینب(س) می‌توانست در مدینه بماند و در کنار همسرش عبدالله بن جعفر که از ثروتمندان مدینه به شمار می‌رفت و فرزندانش زندگی راحت و مجللی داشته باشد و از آن لذت ببرد؛ اما به این فکر نکرد؛‌زیرا دید کسانی هستند که حلال خدا را حرام و حرام خدا را حلال می‌کنند و به مردم ستم می‌ورزند و مردم را تحقیر کرده و اموال و مقدراتشان را تصاحب می‌کنند. از این جهت، تمام دردها و جان‌فشانی‌ها را متحمل شد تا در جلوه روشنی از آیه شریفه: «وَالْمُؤْمِنُونَ وَالْمُؤْمِنَاتُ بَعْضُهُمْ أَوْلِيَاءُ بَعْضٍ يَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنكَرِ وَيُقِيمُونَ الصَّلَاةَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَيُطِيعُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ أُولَٰئِكَ سَيَرْحَمُهُمُ اللَّهُ إِنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ» [التّوبة: 71] برای زنان و مردان، برای ایفای نقش مطلوب در زندگی، الگو و سرمشقی ارائه کرد.

 

الگوگیری از زینب(س)

عزیزان، در این مرحله نیاز مبرمی به بازخوانی همه این معانی که در شخصیت حضرت زینب(س) جلوه داشت؛ مفاهیمی چون عشق به خدا و عشق به مردم، قهرمانی، آمادگی برای قربانی کردن گران‌بهاترین و ارزشمندترین چیزها و جسارت در موضع‌گیری. در یاد آن حضرت، از ما انتظار می‌رود که با توجه به چالش‌های همه جانبه پیش روی خود، به دقت در مورد مسئولیت‌های خود فکر کنیم تا بتوانیم مانند حضرت زینب(س) عابد، صابر، استوار و نیرومند باشیم.

سلام بر تو ای زینب، روزی که به دنیا آمدی و روزی که به جوار پروردگارت منتقل شدی و روزی که زنده برانگیخته می‌شوی.

 

خطبه دوم:

بسم الله الرحمن الرحیم

ای بندگان خدا، شما و خودم را به همان چیزی سفارش می‌کنم که امام علی(ع) به یکی از یارانش توصیه کرد و فرمود: «لَا تَكُنْ مِمَّنْ يَرْجُو الْاخِرَةَ بِغَيْرِ عَمَلٍ وَ يُرَجِّي التَّوْبَةَ بِطُولِ الْأَمَلِ يَقُولُ فِي الدُّنْيَا بِقَوْلِ الزَّاهِدِينَ وَ يَعْمَلُ فِيهَا بِعَمَلِ الرَّاغِبِينَ إِنْ أُعْطِيَ مِنْهَا لَمْ يَشْبَعْ وَ إِنْ مُنِعَ مِنْهَا لَمْ يَقْنَعْ يَعْجِزُ عَنْ شُكْرِ مَا أُوتِيَ وَ يَبْتَغِي الزِّيَادَةَ فِيمَا بَقِيَ يَنْهَى وَ لَا يَنْتَهِي وَ يَأْمُرُ بِمَا لَا يَأْتِي يُحِبُّ الصَّالِحِينَ وَ لَا يَعْمَلُ عَمَلَهُمْ وَ يُبْغِضُ الْمُذْنِبِينَ وَ هُوَ أَحَدُهُمْ يَكْرَهُ الْمَوْتَ لِكَثْرَةِ ذُنُوبِهِ وَ يُقِيمُ عَلَى مَا يَكْرَهُ الْمَوْتَ مِنْ أَجْلِهِ إِنْ سَقِمَ ظَلَّ نَادِماً وَ إِنْ صَحَّ أَمِنَ لَاهِياً ... إِنْ عَرَضَتْ لَهُ شَهْوَةٌ أَسْلَفَ الْمَعْصِيَةَ وَ سَوَّفَ التَّوْبَةَ ... يَسْتَعْظِمُ مِنْ مَعْصِيَةِ غَيْرِهِ مَا يَسْتَقِلُّ أَكْثَرَ مِنْهُ مِنْ نَفْسِهِ وَ يَسْتَكْثِرُ مِنْ طَاعَتِهِ مَا يَحْقِرُهُ مِنْ طَاعَةِ غَيْرِهِ فَهُوَ عَلَى النَّاسِ طَاعِنٌ وَ لِنَفْسِهِ مُدَاهِنٌ؛‌ از كسانى مباش كه بدون عمل صالح به آخرت اميدوار است و توبه را با آرزوهاى دراز به تأخير می‌اندازد، در دنيا چونان زاهدان، سخن می‌گوید، اما در رفتار همانند دنیاپرستان است، اگر  نعمت‌ها به او برسد سير نمی‌شود و در محرومیت قناعت ندارد، از آنچه به او رسيد شکرگزار نيست و از آنچه مانده زیاده‌طلب است. ديگران را پرهيز می‌دهد اما خود پروا ندارد به فرمان‌برداری امر می‌کند اما خود فرمان نمی‌برد، نيكوكاران را دوست دارد، اما رفتارشان را ندارد گناهكاران را دشمن دارد اما خود يكى از گناهكاران است و با گناهان فراوان مرگ را دوست نمی‌دارد، اما در آنچه كه مرگ را ناخوشايند ساخت پافشارى دارد، اگر بيمار شود پشيمان می‌شود و اگر تندرست باشد سرگرم خوش‌گذرانی‌هاست... چون در برابر شهوت قرار گيرد، گناه را برگزیده، توبه را به تأخير انداز ... گناهان دیگران را بزرگ می‌شمارد و بزرگ از آن را برای خود كوچك می‌پندارد، طاعت ديگران را كوچك و طاعت خود را بزرگ می‌داند مردم را سرزنش می‌کند، امّا خود را نكوهش نكرده با خود رياكارانه برخورد می‌کند.»

 عزیزان، این‌ها گوشه‌ای از فرمایشات امیرالمؤمنین علی(ع) است که با عمل به آن‌ها وفاداری خود را ابراز می‌کنیم و در مقابله با چالش‌ها توانمندتر می‌شویم.

 

غزه با جنایت دشمن روبروست

از نوار غزه شروع می‌کنیم، جایی که دشمن صهیونیستی همچنان سیاست کشتار و تخریب سازمان‌یافته ساختمان‌های مسکونی، پناهگاه‌های پناهندگان، مؤسسات دولتی و خصوصی و زیرساخت‌ها را دنبال می‌کند و به بهانه‌های واهی که واقعیت نداشتن آن‌ها روشن شده، کار به آسیب زدن و قطع شریان‌های حیات و محاصره کردن بیمارستان‌ها و حتی هجوم به آن‌ها رسیده و در این باره از کلیه هنجارهای بین‌المللی که تعرض به بیمارستان‌ها را تحت هر شرایطی ممنوع می‌داند، تجاوز کرده است.

دشمن صهیونیستی در این کار، هیچ محدودیت و مرزی برای خود قائل نیست، بلکه کل نوار غزه را آماج گلوله‌باران خود قرار داده است تا جایی که بنابر اظهارات رهبران نظامی و سیاسی آن، هیچ مکانی امنی در آن باقی نمانده است.

روشن شده است که دشمن می‌خواهد به منظور زمینه‌سازی برای کوچاندن یا زندگی زیر سایه اشغال مستقیم و غیرمستقیم، مردم فلسطین را از ماندن در سرزمین خود مأیوس کند و در این کار، همچنان از پوشش حمایت بین‌المللی که از هرگونه آسیب رساندن به این رژیم و نمادهای آن جلوگیری می‌کند، بهره می‌برد و با وجود تمام جنایات و ظلم‌هایی که انجام می‌دهد، از حمایت برخوردار است و اجازه نمی‌دهد تصمیم گرفته شود که منجر به توقف خونریزی و ویرانی در حال وقوع شود.

اگرچه شاهد تغییر در بسیاری از مواضع بوده‌ایم که با تحرکات مردم این کشورها همراه است و خواستار توقف خونریزی و حمایت از مردم فلسطین در برابر قتل‌عام شده‌اند، اما هنوز به حد فشار آمدن به رژیم صهیونیستی و تجدید نظر در اقدامات آن علیه مردم فلسطین نرسیده‌اند.

 

وادادگی نشست عربی

شاید مایه تأسف باشد که اجلاس سران کشورهای عربی و اسلامی که مردم فلسطین و ملت‌های عرب و اسلامی روی آن حساب می‌کردند، این‌که تصمیمات آن با رنجی که مردم فلسطین در غزه و کرانه باختری می‌کشند و خطراتی که در متوجه‌شان است، متناسب باشد، بدون هیچ‌گونه اقدام دیپلماتیک، سیاسی و اقتصادی، نمی‌گویم امنیتی که این تجاوزگری را مهار کند،‌ به پایان رسید و فقط به صدور مواضع کلامی بسنده کرد. این امر باعث شد که افکار عمومی عربی، نوعی همدستی علیه غزه را احساس کند و غزه به جای این‌که به نماد قدرت اعراب و مسلمانان و اهرمی برای بسیج آن‌ها تبدیل شود، می‌بینیم که به باری بر دوش بسیاری از این دولت‌ها تبدیل شده است که بهتر است از دستش خلاص شوند وگرنه چه معنا دارد که دشمن پس از پایان اجلاس تجاوزات خود را تشدید کند؛ گویی اصلاً هیچ اتفاقی نیفتاده و میدان برای او بازتر شده است تا برای رسیدن به اهداف و مقاصد خود هر کاری را که می‌تواند انجام دهد.

در مقابل همه این‌ها، خطاب به مردم عربی و اسلامی عرض می‌کنیم که فریاد بزنند و به دولت‌هایشان فشار بیاورند تا به وظیفه خود در قبال قتل و آوارگی دوباره مردم عرب و مسلمان در سرزمین خود، عمل کنند؛ به ویژه این‌که اگر رژیم صهیونیستی به خواسته‌های خود دست یابد، آن‌ها نیز از آنچه برای غزه رخ می‌دهد، مصون نخواهند بود.

 

ناتوانی دشمن در رسیدن به پیروزی

در همین زمان، مردم فلسطین در غزه و کرانه باختری، از رهگذر مقاومت خود، همچنان با صلابت، سربلندی و قدرت در برابر ماشین نظامی رژیم صهیونیستی ایستاده‌اند و مثال‌زدنی‌ترین فداکاری و جان‌فشانی برای سرزمین خود را نشان می‌دهند و علیرغم نابرابری در توانمندی‌ها و امکانات اجازه پیشروی به دشمن را نمی‌دهند. همین امر باعث شده است که رژیم صهیونیستی با وجود گذشت حدود پنجاه روز از وحشی‌گری خود نتوانسته به هیچ یک از اهداف خود دست یابد یا به پیروزی قابل عرضه به افکار عمومی خود برسد. لذا باید به این شکیبایی، قهرمانی و شجاعت افتخار کنیم و مطمئن باشیم که دشمن هر چقدر که توانمندی و امکانات زیاد داشته باشد و دنیا دور آن را بگیرد، باز هم آینده به این مردم متعلق دارد.

در اینجا به همه کسانی که در کنار این مردم ایستاده‌اند و از آن‌ها حمایت می‌کنند، با سخن، موضع‌گیری، رسانه، راهپیمایی و حمایت در صحنه‌های تقابل، درود می‌فرستیم و خواستار ادامه این مواضع هستیم تا مردم فلسطین احساس نکنند در این رویارویی تک و تنها ایستاده‌اند.

 

لبنان از غزه حمایت می‌کند

به لبنان می‌رسیم که با مقاومت، ارتش و مردم خود، با توجه به شرایطی که دارد همچنان تاوان ایستادگی در کنار مردم فلسطین و حمایت هر چه بیشتر از آن‌ها ادامه می‌دهد و در این راه فداکاری‌های بزرگی را انجام داده است.

ضمن ادای احترام به این موضع مسئولانه، قوی و خردمندانه، از همه لبنانی‌ها با همه مذاهب، طوایف و گوناگونی‌های سیاسی آن می‌خواهیم که دست به دست هم بدهند و متحد شوند و در مقابل تهدیدات دشمن متحدانه بایستند. دشمنی که از هیچ تلاشی برای آسیب رساندن به این کشور دریغ نمی‌کند و از بروز هر شکافی در عرصه داخلی یا مراکز قدرت آن سوء استفاده می‌کند.

جای تأسف دارد که می‌بینیم کسانی هستند که همچنان خطر دشمن را برای کشور کم‌اهمیت جلوه می‌دهند، در حالی که از زمان صدور قطعنامه 1701، دشمن همچنان به حریم زمینی، دریایی و هوایی آن تجاوز می‌کند و تجهیزات آماده ‌کرده و در مانورهای خود روستاها و شهرهای لبنان را شبیه‌سازی می‌کند. همه این‌ها به گونه‌ای نیات تهاجمی آن را نسبت به لبنان آشکار می‌کند.

در همین حال مجدداً از همه نیروهای سیاسی می‌خواهیم با جدیت تمام تلاش کنند تا در این مرحله کشور را در خلأ مرگبار، چه در سطح ریاست جمهوری و چه در نهاد نظامی رها نکنند. با توجه به تهدیدات دشمن صهیونیستی و بحران‌های لاینحل در سطوح معیشت و زندگی، بحران آوارگان سوری و پیامدهای بحران سپرده‌گذاران و ناتوانی دولت در تأمین منابع درآمدی برای خود، باید مواظب هر تحولی که ممکن است از ناحیه آنچه در غزه رخ می‌دهد، برای این کشور پیش آید باشند.

در خاتمه باید عرض کنیم که دولت، انجمن‌ها، نهادها و افراد باید به کسانی که مجبور به ترک خانه‌ها، روستاها و مراکز کاری خود شده‌اند، توجه دقیق داشته باشند و در این مرحله سخت از آن‌ها حمایت کنند و با آن‌ها همراهی نمایند و چشم همه لبنانی‌ها به آن‌ها باشد. در اینجا از همه اقدامات و ابتکارات انجام شده در این زمینه قدردانی می‌کنیم و خواستار افزایش آن‌ها هستیم.