خطبه جمعه، 9 اسفند ماه 1398

مطالب مهم خطبه اول: بهترین نعمت‌ها / راه‌های پیشگیری / درمان واجب است / مقابله با بیماری با پیشگیری.

مطالب مهم خطبه دوم: منتظر برنامه دولت هستیم / همکاری برای مقابله با کرونا.

 

بسم ‌الله الرحمن الرحیم

4 رجب 1441 هـ برابر با 9 اسفند 1398 هـ و 28/2/٢٠٢٠ م

 

مطالب مهم خطبه اول: بهترین نعمت‌ها / راه‌های پیشگیری / درمان واجب است / مقابله با بیماری با پیشگیری.

مطالب مهم خطبه دوم: منتظر برنامه دولت هستیم / همکاری برای مقابله با کرونا.

 

خطبه اول:

خداوند سبحانه و تعالی می‌فرماید: «وَآَتَاكُمْ مِنْ كُلِّ مَا سَأَلْتُمُوهُ وَإِنْ تَعُدُّوا نِعْمَةَ اللهِ لَا تُحْصُوهَا إِنَّ الْإِنْسَانَ لَظَلُومٌ كَفَّارٌ» صدق الله العظيم.

 

بهترین نعمت‌ها

سلامتی یکی از بهترین نعمت‌هایی است که خداوند به انسان داده است؛ زیرا سلامتی به انسان کمک می‌کند که وظایف و مسئولیت‌های خود را انجام دهد و به اهداف وجودی خود در دنیا و آخرت برسد. بدون سلامتی، انسان از هیچ یک از لذت‌ها و بهره‌های زندگی خود اعم از ثروت، مقام و زیبایی لذت نمی‌برد.

حدیثی از امام علی(ع) به همین واقعیت اشاره داشته می‌فرماید: «صِحَّةُ اَلْأَجْسَامِ مِنْ أَهْنَإِ اَلْأَقْسَامِ؛ سلامت جسم از گواراترين بهره‌هاست».

از امام صادق(ع) نیز وارد شده است: «خَمْسُ خِصَالٍ مَنْ فَقَدَ وَاحِدَةً مِنْهُنَّ لَمْ يَزَلْ نَاقِصَ اَلْعَيْشِ زَائِلَ اَلْعَقْلِ مَشْغُولَ اَلْقَلْبِ فَأَوَّلُهَا صِحَّةُ اَلْبَدَنِ؛ پنج چيز است كه هر كس يكى از آن‌ها را نداشته باشد، همواره در زندگی‌اش كمبود دارد و كم خرد و دل نگران است که اول آن‌ها تندرستى است».

باز از آن حضرت روایت شده است: «اَلنَّعِيمُ فِي اَلدُّنْيَا اَلْأَمْنُ وَ صِحَّةُ اَلْجِسْمِ وَ تَمَامُ اَلنِّعْمَةِ فِي اَلْآخِرَةِ دُخُولُ اَلْجَنَّةِ؛ نعمتِ دنيا، امنيت و سلامت است و اين نعمت در آخرت با رفتن به بهشت كامل می‌شود».

از این رو پیامبر خدا(ص) به یاران خود توصیه می‌کرد که اگر می‌خواهند از خداوند چیزی بخواهند، سلامتی و عافیت بخواهند: «سَلوا اللهَ العفوَ والعافيةَ، فإنَّ أحدًا لم يُعطَ بعدَ اليقينِ خيرًا منَ العافيةِ؛ از خداوند بخشش و سلامتی بخواهید. چون بعد از یقین، چیزی بهتر از سلامتی به بنده داده نشده است.»

وقتی یکی از اصحاب از آن حضرت درباره بهترین دعا به درگاه خداوند پرسید، پیامبر خدا به او فرمود: «تَسْأَلُ رَبَّكَ الْعَفْوَ وَالْعَافِيَةَ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ، فَإِنَّكَ إِذَا أُعْطِيتَهُمَا فِي الدُّنْيَا، ثُمَّ أُعْطِيتَهُمَا فِي الْآخِرَةِ، فَقَدْ أَفْلَحْتَ؛ از پروردگارت بخشايش و عافيت در دنيا و آخرت را بخواهى؛ زيرا اگر بخشايش و عافيت در دنيا به تو داده شود و در آخرت نيز اين دو عطايت گردد، بی‌گمان رستگار شده‌ای.»

ولی می‌بینیم که بسیاری از مردم از این نعمت غافل‌اند و اهمیت آن را درک نمی‌کنند و قدر آن را وقتی درک می‌نمایند که آن را از دست بدهند. در حدیث نیز آمده است: «نعمتان مجهولتان؛ الصحّة والأمان؛ دو نعمت هستند که مورد غفلت واقع شده‌اند. سلامتی و امنیت.»

از این رو رهنمودها و احکام اسلام آمده‌اند تا درک این نعمت و کسی این نعمت را به او داده است، در او تحکیم و تقویت نماید. به این دلیل از او خواسته است که از خداوند متعال به خاطر نعمت سلامتی سپاسگزاری کند و هیچ‌گاه فراموش نکند این خداوند است که به او این نعمت‌ها را بخشیده است و البته شکر زبانی کفایت نمی‌کند بلکه باید از این نعمت‌ها برای طاعت و کسب رضایت خداوند استفاده نماید و این‌گونه به درگاه خداوند دعا کند: «اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ الْعَافِیَةَ وَ تَمَامَ الْعَافِیَةِ وَ دَوَامَ الْعَافِیَةِ وَ الشُّکْرَ عَلَی الْعَافِیَةِ یَا وَلِیَّ الْعَافِیَةِ؛ خدایا! سلامتی، کامل بودن سلامتی، دوام سلامتی و شکر بر سلامتی را از تو می‌خواهم. ای صاحب سلامتی.»

در عین حال مسئولیت حفظ سلامتی، فراهم کردن راه‌های حمایت و تداوم سلامتی را نیز به عهده انسان قرار داده است. مراقبت و توجه به سلامتی یک گزینه نیست بلکه مسئولیت است. مراقبت از سلامتی وظیفه‌ای است که خداوند مانند تمام واجباتی از قبیل نماز، روزه، حج، خمس، زکات و سایر واجبات دیگر، انسان را به خاطر اخلال در آن مورد بازخواست قرار می‌دهد. بلکه شاید مؤاخذه به خاطر کوتاهی در امر مراقبت از سلامتی بیشتر باشد. چون بدون سلامتی انسان نمی‌تواند هیچ یک از این واجبات را انجام دهد.

 

راه‌های پیشگیری

اسلام به بیان واجب بودن این مسئولیت بسنده نمی‌کند بلکه برای او نقشه راه را ترسیم می‌کند و همه ابزارهایی را که در این زمینه به او کمک می‌نماید، بیان می‌دارد. در این باره تکیه اسلام بر پیشگیری است. چون پیشگیری بهترین راه برای تحقق سلامتی است و کمترین زحمت، هزینه، آثار و پیامدها را برای انسان دارد.

 

أ‌. طهارت

امروز می‌خواهیم به برخی از رهنمودهای مرتبط با پیشگیری اشاره نماییم. اسلام در ابتدا انسان را به رعایت همه جانبه طهارت و پاکیزگی فرامی‌خواند. بلکه طهارت را بهترین راه برای تأمین سلامتی می‌داند.

اسلام با محسوب کردن طهارت به عنوان راهی برای رسیدن به محبت و رضوان الهی و قرار دادن آن در کنار توبه «إِنَّ اللهَ يُحِبُّ التَّوَّابِينَ وَيُحِبُّ الْمُتَطَهِّرِينَ» آن را مورد تأکید قرار داده و آن را نیمی از ایمان شمرده است: «الطُّهُورُ شَطْرُ الْإِيمَانِ؛ پاکیزگی نیمی از ایمان است.» بنابراین بدون طهارت ایمان انسان کامل نمی‌شود و زمانی که طهارت شرط قرار گرفتن در برابر خداوند قرار داده شده است، نماز انسان بدون طهارت مورد قبول واقع نمی‌شود حتی اگر در کمال خشوع به بهترین وجه به جا آورده شده باشد. منظور از طهارت در اینجا همان طهارت بدن، لباس و مکان از راه وضو و غسل واجب است. توجه اسلام به طهارت فقط منحصر به نماز نیست؛ بلکه از انسان می‌خواهد در همه حال، حتی در حالت خواب نیز طهارت داشته باشد.

در حدیث آمده است: «أَكْثِرْ مِنَ اَلطَّهُورِ يَزِدِ اَللَّهُ فِي عُمُرِكَ وَ إِنِ اِسْتَطَعْتَ أَنْ تَكُونَ بِاللَّيْلِ وَ اَلنَّهَارِ عَلَى طَهَارَةٍ فَافْعَلْ فَإِنَّكَ تَكُونُ إِذَا مِتَّ عَلَى اَلطَّهَارَةِ شَهِيداً؛ هميشه با وضو باش كه خدا عمرت را دراز كند و اگر توانستى در طول شبانه روز با وضو باشى اين كار را بكن، زيرا اگر با وضو بميرى شهيد محسوب شوى.» هم چنین در حدیث وارد شده است: «طَهِّروا هذهِ الأجسادَ طَهَّرَكُمُ اللّه ُ فإنّهُ لَيسَ عَبدٌ يَبيتُ طاهِرا إلاّ باتَ مَعَهُ مَلَكٌ في شِعارِهِ و لا يَتَقَلَّبُ ساعَةً مِن اللّيلِ إلاّ قالَ: اللّهُمّ اغفِرْ لعَبدِكَ فإنّهُ باتَ طاهِراً؛ اين بدن‌ها را پاكيزه سازيد، [تا] خداوند [جان] شما را پاكيزه گرداند؛ زيرا هيچ بنده‌ای نيست كه شب با بدنى پاكيزه بخوابد مگر اين كه فرشته‌ای در ميان جامه او با وى می‌خوابد و هيچ ساعتى از شب از اين پهلو به آن پهلو نمی‌چرخد، مگر اينكه آن فرشته می‌گوید: خدايا! بنده‌ات را بيامرز؛ زيرا كه با بدنى پاكيزه خوابيده است.»

 

ب‌. حرام کردن پلیدی‌ها

اما راه دومین راه پیشگیری که اسلام برای تحقق سلامتی در نظر گرفته است، تحریم چیزهایی است که به سلامتی انسان آسیب می‌زند. وقتی اسلام درباره اهداف رسالت پیامبر خدا سخن می‌گوید، می‌فرماید: «وَيُحِلُّ لَهُمُ الطَّيِّبَاتِ وَيُحَرِّمُ عَلَيْهِمُ الْخَبَائِثَ». پلیدی‌ها شامل همه آن چیزهایی می‌شود که به انسان ضرر می‌رسانند.

تحریم شراب و مست کننده‌ها، مردار، خون، گوشت خوک و حیواناتی که از نجاسات تغذیه می‌کنند و گوشت‌خوارند از همین باب است. اسلام به جزئیات بسنده نمی‌کند، بلکه آن را توسعه می‌دهد و با حرام کردن تمام چیزهایی که ضررشان از سودشان بیشتر است، قاعده کلی را مطرح می‌نماید که بر تمام رفتارهای انسان حاکم است. خداوند در اشاره به علت حرمت شراب و قمار می‌فرماید: «وَإِثْمُهُمَا أَكْبَرُ مِنْ نَفْعِهِمَا».

 

ت‌. توجه به محیط زیست

یکی از راه‌های پیشگیری، توجه به محیط زیست انسان است. چون اگر محیط زیست انسان تمیز نباشد و آلوده باشد، انسان را تحت تأثیر قرار می‌دهد. از این رو از انسان می‌خواهد به محیط زیست خود ضرر نزند و آن را خراب ننماید؛ بنابراین آلوده کردن هوا، آب‌ها، دریاها و کشتزارها را حرام کرده است و از انسان خواسته است که به نظافت خانه‌های خود توجه داشته باشند، زباله‌ها در راه‌ها، مکان‌های عمومی و تمام جاهایی که مردم در آن‌ها حضور دارند نیندازند. خداوند سبحانه و تعالی در اشاره به این امر می‌فرماید: «وَلَا تُفْسِدُوا فِي الْأَرْضِ بَعْدَ إِصْلَاحِهَ» و فرموده است: «وَلَا تَعْثَوْا فِي الْأَرْضِ مُفْسِدِينَ».

 

ث‌. پرهیز از اسراف

از دیگر راه‌های پیشگیری، فراتر نرفتن از حدود نیاز در خوردن و آشامیدن است. انسان نباید در خوردن و آشامیدن آن چنان زیاده‌روی کند که به حد پرخوری برسد. در این باره خداوند متعال می‌فرماید: «وَكُلُوا وَاشْرَبُوا وَلَا تُسْرِفُوا».

با توجه به اهمیتی که اسلام برای سلامتی انسان و پیشگیری از تمام چیزهایی که او را در معرض ضرر قرار می‌دهد، حتی اگر عبادات دینی نیز به سلامتی انسان باشند، از عهده او ساقط می‌شوند. از این رو اگر روزه برای انسان ضرر جسمی و حتی بیم ضرر داشته باشد، نباید گرفته شود. وضو و غسل نیز اگر ضرر داشته باشند، نباید انجام شوند و به جای آن‌ها باید تیمم کرد. نماز ایستاده نیز اگر برای انسان ضرر داشته باشد، باید نشسته خوانده شود.

 

ج‌. پرهیز از موارد ضرر

یکی دیگر از راه‌های پیشگیری این است که انسان خود را در معرض علل بیماری قرار ندهد. نباید در جاهایی حضور یابد که وبا شیوع دارد یا این که تدابیر احتیاطی را رعایت نکرده باشد.

احکام اسلامی به این بسنده نمی‌کند که انسان سلامتی خود را حفظ نماید بلکه از او می‌خواهد که برای حفظ سلامتی دیگران نیز تلاش کند و باعث انتقال بیماری به آنان نشود. از این رو پیامبر خدا به بیماران توصیه می‌کند که در میان افراد سالم حضور پیدا نکنند. مبادا که آنان نیز بیمار شوند و بیماری به آنان منتقل شود. در غیر این صورت آنان مسئول همه آزار و اذیت‌هایی هستند که از این بابت به مردم وارد می‌شود. در حدیثی از پیامبر خدا آمده است: «لا يوردنّ ممرض على مصحّ؛ شخص مريض بر انسان تندرست وارد نشود.»

روایت شده است که پیامبر خدا شنید که در شهری طاعون شیوع یافته است. او از مردم خواست که از این شهر کسی خارج نشود تا میکروب طاعون به دیگران منتقل نشود و کسی هم وارد این شهر نشود تا به این بیماری دچار نشود.

 

درمان واجب است

اسلام به حفظ سلامتی از راه پیشگیری بسنده نمی‌نماید. بلکه تشویق می‌کند که مردم نسبت به درمان بیماری خود سهل انگاری نکنند. بلکه از آنان می‌خواهد که به درمان خود بپردازند. از این رو نگرفتن و به تأخیر انداختن دارو و جدی نگرفتن دستورات پزشک را نیز جایز نمی‌داند. بلکه پایبندی به دستورات پزشک را واجب شرعی می‌داند.

اسلام دایره درمان را به درمان روانی گسترش می‌دهد. از این رو مردم را به عیادت از بیمار و امید دادن به او فرامی‌خواند. این که هر چه را به او رسیده است، در برابر چشم خداوند و رحمت الهی بداند که خداوند به فرد بیمار وعده داده است. در حدیث آمده است: «المَريضُ تَحاتُّ خَطاياهُ كَما يَتَحاتُّ وَرَقُ الشَّجَرِ؛ گناهان شخص بيمار، همچون برگ درخت، می‌ریزد.»

 

مقابله با بیماری با پیشگیری

عزیزان! سلامتی ما، مسئولیت و وظیفه است که نباید درباره آن کوتاهی کنیم. به‌ ویژه در این زمان که با بیماری جدیدی روبرو هستیم. راه مقابله با این بیماری نیز پیشگیری است. پیشگیری نیز تحقق نمی‌یابد، مگر این دانش سلامت و اراده عمل داشته باشیم. نباید وعده الهی را فراموش کنیم که وقتی بیماری را آفرید، داروی آن را نیز برای ما آفرید. باید به درگاه الهی دعا کنیم که به ما و همه بندگان صالح خود، سلامتی و عافیت عنایت فرماید و ما را از شر این بلاء و همه بلاهای دیگر حفظ نماید. به درستی که او مهربان‌ترین مهربانان است.

 

خطبه دوم:

بسم الله الرحمن الرحیم

ای بندگان شما و خودم را به تقوای الهی توصیه می‌نمایم. برای رسیدن به تقوا باید از ابیاتی که امام علی الهادی(ع) در مجلس متوکل خواند، راهنمایی بجوییم. همان امامی که سوم ماه رجب سالروز وفات ایشان است. بعد از این که متوکل آن حضرت را به مجلس خود احضار کرد، امام هادی(ع) وضعیتی را که برای او و همه طاغوت‌های دیگر پیش خواهد، به او خاطر نشان فرمود:

بر قله کوهسارها شب را به روز آوردند در حالی که مردان نیرومند از آنان پاسداری می‌کردند،

ولی قله‌ها نتوانستند آنان را بی‌نیاز کنند.

آنان پس از مدت‌ها عزت از جایگاه‌های امن به زیر کشیده شدند

و در گودال‌ها جایشان دادند؛ چه منزل و آرامگاه ناپسندی!

پس از آن که به خاک سپرده شدند، فریادگری فریاد بر آورد:

کجاست آن تخت‌ها و تاج‌ها و لباس‌های فاخر؟

کجاست آن چهره‌های در ناز و نعمت پرورش یافته

که به احترامشان پرده‌ها می‌آویختند (بارگاه و پرده و درباره داشتند)؟

گورها به جای آنان پاسخ دادند:

اکنون کرم‌ها بر سر خوردن آن چهره‌ها با هم می‌ستیزند!

آنان مدت درازی در دنیا خوردند و آشامیدند؛

ولی امروز آنان که خورنده همه چیز بودند، خود خوراک حشرات و کرم‌های گور شده‌اند!

چه خانه‌هایی ساختند تا آنان را از گزند روزگار حفظ کند،

ولی سرانجام پس از مدتی، این خانه‌ها و خانواده‌ها را ترک گفته به خانه گور شتافتند!

چه اموال و ذخایری انبار کردند، ولی همه آن‌ها را ترک گفته رفتند و آن‌ها را برای دشمنان خود واگذاشتند!

خانه‌ها و کاخ‌های آباد آنان به ویرانه‌ها تبدیل شد

و ساکنان آن‌ها به سوی گورهای تاریک تافتند!

عزیزان! امام(ع) با این اشعار می‌خواهد واقعیتی را به متوکل متذکر شود که آن را فراموش کرده یا خود را به نسبت به آن به فراموشی زده است. واقعیتی که اگر آن را به یاد بیاورد، احساس می‌کند که چه اندازه ضعیف است و بعد از آن دیگر طغیان و تکبر نمی‌ورزد؛ یعنی هر قدر که بالا برود و از توانایی‌ها و امکانات بیشتری برخوردار شود و مردم بسیاری دور او بگیرند، مال و افراد نمی‌توانند لحظه‌ای را که تک و تنها وارد قبر می‌شود تا در برابر خداوند با مسئولیت خود روبرو شود، از خود دور نماید. وقتی از او سؤال می‌شود: چه کردی؟ و برای این روز چه چیزی فرستاده‌ای؟

اگر خوب درک کنیم، این اشعار درسی برای ماست. در این صورت از تواضع و احساس مسئولیت بیشتری برخوردار خواهیم شد و البته خواهیم توانست در برابر چالش‌ها ایستادگی کنیم.

 

منتظر برنامه دولت هستیم

از لبنان آغاز می‌کنیم که در آن درد و رنج معیشتی لبنانی‌ها و ناتوانی آنان در تأمین نیازهای اساسی‌شان افزایش یافته است و کار به جایی رسیده است که نانشان را نیز نمی‌توانند تأمین نمایند.

در همین حال لبنانی‌ها منتظرند که ببینند دولت لبنان چه تصویری برای رهایی از بحران‌هایی که کشور از آن‌ها رنج می‌برد، دارد. در حالی که مردم امیدوارند این تصویر خواسته‌هایشان را برآورده نماید. خواسته‌هایی که به خاطر آن‌ها به خیابان‌ها ریختند؛ مانند ضرورت بستن کانال‌های حیف و میل و فساد، بازگرداندن اموال به غارت رفته به دولت، حل بحران سپرده‌های بانکی، بالا رفتن قیمت دلار و کالاها، فعال کردن نهادهای دولتی، انجام اصلاحات در دولت تا دولت بتواند خدمات مناسبی به شهروندان خود بدهد، تثبیت پایه‌های دستگاه قضایی عادل و مستقل و دولتی به دور از سهمیه بندی‌ها، این که دولت تابع سیاست‌هایی نشود که بر دوش لبنانی‌ها سنگینی می‌کنند و آنان توان تحمل آن‌ها را ندارند، دولت در تصمیم گیری‌های خود مصلحت و حاکمیت ملی کشور را در نظر بگیرد، نه این که کشور را به گروگان القائات مورد نظر خارجی‌ها قرار دهد.

با این که می‌دانیم با توجه به شرایط دشواری که از نظر مالی و اقتصادی کشور با آن روبروست و رقابت‌های سیاسی داخلی و فشارهای خارجی، تحقق این اهداف آسان نخواهد بود. ولی هنوز هم باور ما بر این است که اگر دولت در انجام اصلاحات جدی باشد و غیر از مصلحت و پیشرفت کشور، مصالح دیگری را در نظر نگیرد، کشور می‌تواند از حالت فروپاشی عبور نماید و در برابر چالش‌های فراوان بایستد. مردم نیز دور این دولت را خواهند گرفت. چون آنان از آن چه برای میهنشان رخ داده است، ناراحت هستند و نمی‌خواهند که تجارب گذشته تکرار شود. کسانی هم که همنوایی‌هایی با خارج دارند و هدفشان از اصلاحات چیزهایی دیگری است، نیز وضعیت را درک خواهند کرد.

در این زمینه بار دیگر از همه جریان‌های سیاسی می‌خواهیم در این مرحله دشوار که کشور با دو گزینه ماندن یا نماندن روبروست، مسئولانه رفتار کنند. به آن‌ها عرض می‌کنیم: الآن زمان تصفیه حساب و ایراد گیری نیست. بلکه زمان مشورت، نصیحت و تلاش مشترک است. باید بگویند: تا زمانی که امور شهروندان به سامان است، ما نیز در صلح و سازش هستیم.

در همین زمان مردم از آغاز عملیات حفاری برای استخراج نفت مطلع شده‌اند. ولی این مسئله به میزان توانایی دولت در دور نگه‌داشتن این موضوع از سهمیه بندی که در این کشور تجربه کرده‌ایم و تباه کردن توانایی‌های کشور در وادی فساد و حیف و میل بستگی دارد.

 

همکاری برای مقابله با کرونا

در موضوع دیگر، لبنانی‌ها با چالش تازه‌ای روبرو شده‌اند که باعث نگرانی و ترسشان شده است و آن چالش ویروس کروناست که به لبنان نیز رسیده است. ویروسی که مناطق و کشورهای متعددی از جهان را درگیر خود کرده است.

در این موضوع بار دیگر از وزارت بهداشت می‌خواهیم که اقدامات و تمهیدات پیشگیرانه در برابر این ویروس انجام دهد. همین طور ما خواهان همکاری‌های فردی و جمعی، نهادهای بهداشتی و شهرداری‌ها هستیم تا به امر آگاهی بخشی، فرهنگ‌سازی و مراقبت بپردازند و مطمئن شوند که مردم به مسئولیت خود در امر پیشگیری که اصل و اساس است، عمل می‌کنند.

همین طور هشدار می‌دهیم که این بیماری نباید وارد درگیری‌های سیاسی و تنگ نظری‌ها شود و به موضوعی برای طعنه زدن و پاس دادن مسئولیت به دیگران شود. چون ما برای جلوگیری از انتشار ویروس کرونا به تلاشی همگانی نیاز داریم.