خطبه جمعه، 31 مرداد ماه 1399

مطالب مهم خطبه اول: تقویم هجری باید تقویت شود / نگاهی به معانی و مفاهیم هجرت / به کدام هجرت نیازمندیم؟

مطالب مهم خطبه دوم: تعطیلی کافی نیست / آثار و پیامدهای انفجار / دولت باید سریعاً تشکیل شود / تنش و زبان تحریک آمیز!

 

بسم الله الرحمن الرحیم

2محرم 1442 هـ برابر با 31 مرداد ۱۳۹۹ هـ و 21/٨/٢٠٢٠ م

هجرت پیامبر؛ معانی و درس‌ها

 

مطالب مهم خطبه اول: تقویم هجری باید تقویت شود / نگاهی به معانی و مفاهیم هجرت / به کدام هجرت نیازمندیم؟

مطالب مهم خطبه دوم: تعطیلی کافی نیست / آثار و پیامدهای انفجار / دولت باید سریعاً تشکیل شود / تنش و زبان تحریک آمیز!

 

خطبه اول:

با حلول ماه محرم، در آغاز سال هجری جدید یعنی سال 1442 قرار گرفته‌ایم. متأسفانه بسیاری از مسلمانان اصلاً از آغاز سال جدید هجری اطلاع ندارند. علت این است که آنان به رغم اهمیت تقویم هجری، چرا که این تقویم با تاریخ، عبادات و مناسبت‌های آنان ارتباط دارد، اصلاً با این تقویم آشنایی ندارند.

 

تقویم هجری باید تقویت شود

از این رو مانند هر سال درخواست می‌کنیم که ضرورت دارد آشنایی با تقویم هجری تقویت شود تا بتوانیم به نفع تمدن اسلامی که تمدن معاصر سعی در نابودی نشانه‌های آن دارد، اندکی توازن ایجاد کنیم. این کار نیز نمی‌شود مگر این که مسلمانان همدیگر را از آغاز سال هجری جدید آگاه کنند و آمدنش را جشن بگیرند و معاملات، مسائل مهم زندگی، مناسبت‌های غم و شادی و همه حوادث جاری زندگی‌شان را با تاریخ هجری ثبت و ضبط کنند. البته این به معنای نادیده گرفتن تاریخ میلادی نیست. چون تاریخ میلادی به یکی از واقعیت‌های امروز جهان تبدیل شده است و به ولادت یکی از پیامبران الهی که از جایگاه خاصی در میان مسلمانان برخوردار است، یعنی حضرت مسیح ارتباط دارد. از این رو هم می‌توانیم از تاریخ میلادی و هم از تاریخ هجری استفاده کنیم.

پیامبر اسلام تاریخ هجری را با ولادت یا بیعت با خود پیوند نزد، بلکه آن را با هجرت مرتبط کرد. چون هجرت از اهمیت بالایی برخوردار است و حرکتی استثنایی و موفقیت آمیز در دین اسلام به شمار می‌رود. زیرا با هجرت، مسلمانان از مرحله‌ای آکنده از درد، مشقت و ناامنی مکه که نزدیک بود قریش پیامبر خدا را در رختخوابش ترور کنند، به مرحله امنیت و حضور قدرتمندانه منتقل شدند. در این مرحله آزادی عمل برای مسلمانان فراهم آمد تا دین خود را گسترش دهند و صدای آن را به تمامی دنیا برسانند و بعد از آن پیروزمندانه به مکه بازگردند که خاستگاه توحید شد و خداوند درباره آن فرمود: «إِذَا جَاءَ نَصْرُ اللهِ وَالْفَتْحُ * وَرَأَيْتَ النَّاسَ يَدْخُلُونَ فِي دِينِ اللهِ أَفْوَاجاً * فَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ وَاسْتَغْفِرْهُ إِنَّهُ كَانَ تَوَّاباً».

 

نگاهی به معانی و مفاهیم هجرت

امروز در چارچوب صحبت پیرامون هجرت، باید برای بهره‌گیری به برخی از معانی و مفاهیم هجرت بپردازیم.

اولین اشاره هجرت به فداکاری پیامبر خدا و یاران گران‌قدر ایشان است. آن‌ها خانواده و تمام داشته‌های خود را در مکه جا گذاشتند. در حالی که مکه دوست داشتنی‌ترین مکان‌ها برایشان بود. البته نه به خاطر دنیا یا ترس، بلکه به خاطر خدا و یاری دین او. به همین دلیل هم مورد احترام و تقدیر الهی قرار گرفتند: «إِنَّ الَّذِينَ آَمَنُوا وَالَّذِينَ هَاجَرُوا وَجَاهَدُوا فِي سَبِيلِ اللهِ أُولَئِكَ يَرْجُونَ رَحْمَةَ اللهِ وَاللهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ».

دوم این که شاخصه‌های بارز شخصیت امام علی(ع) برای همه روشن شد. او که در راه دین اسلام تا مرز شهادت رفت. بهترین تعبیر برای فداکاری آن حضرت، زمانی است که پیامبر خدا تصمیم به هجرت گرفت. از این رو نزد علی(ع) آمد و از او خواست که به جای او در رختخوابش بخوابد تا زمینه خروج آسان آن حضرت فراهم شود. علی(ع) یک آن برای خوابیدن در رختخواب تردید نکرد. آن هم به رغم این که رختخواب پیامبر در محاصره چهل شمشیر زن قرار داشت و منتظر صبح بودند تا جان آن حضرت را بگیرند. در آن روز علی(ع) فقط به گفتن این مطلب بسنده کرد: «ای پیامبر خدا! آیا شما با این کار سالم می‌مانید؟» در این زمان این آیه کریمه نازل شد: «و مِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْرِي نَفْسَهُ ابْتِغَاءَ مَرْضَاةِ اللهِ وَاللهُ رَءُوفٌ بِالْعِبَادِ».

سوم این که خداوند حمایت و آرامش خود را شامل حال کسانی می‌کند که حضور او را حس کنند و به او اطمینان داشته باشند. تبلور این امر در زمانی است که بعد از این مشرکان از خروج پیامبر خدا مطلع شدند، به تعقیب آن حضرت پرداخته و به دهانه غار رسیدند. غاری که پیامبر به همراه ابوبکر(فرد همراه خود) در آن مخفی شده بود. نزدیک بود مشرکان وارد غار شوند. سیره نویسان نوشته‌اند که شخص همراه پیامبر ترسیده بود. پیامبر خدا پاسخ داد: «لَا تَحْزَنْ إِنَّ اللهَ مَعَنَا» زیرا خداوند همیشه حضور دارد و امکان ندارد کسی را که به او اعتماد و برای او کار کرده است، واگذارد.

خداوند درباره سرانجام کار این چنین برای ما سخن می‌گوید: «إِذْ أَخْرَجَهُ الَّذِينَ كَفَرُوا ثَانِيَ اثْنَيْنِ إِذْ هُمَا فِي الْغَارِ إِذْ يَقُولُ لِصَاحِبِهِ لَا تَحْزَنْ إِنَّ اللهَ مَعَنَا فَأَنْزَلَ اللهُ سَكِينَتَهُ عَلَيْهِ وَأَيَّدَهُ بِجُنُودٍ لَمْ تَرَوْهَا وَجَعَلَ كَلِمَةَ الَّذِينَ كَفَرُوا السُّفْلَى وَكَلِمَةُ اللهِ هِيَ الْعُلْيَا وَاللهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ».

چهارم: هجرت پیامبر خدا روشی را برای مسلمانان مشخص کرد که باید از آن استفاده کنند. محتوای این روش این است که نباید در کشور یا مکانی بمانند که نمی‌توانند در آن در برابر ظلم و طغیان ایستادگی کنند یا این که ایمان و ارتباطشان با خداوند تضعیف می‌شود.

خداوند سبحانه و تعالی به این واقعیت اشاره می‌دارد که هجرت نکردن و تسلیم باطل و ظلم شدن، آن هم در حالی که توانایی آن وجود دارد، پیامدهای خطرناکی برای انسان خواهد داشت و در روز قیامت در برابر خداوند مورد بازخواست قرار خواهد گرفت: «إِنَّ الَّذِينَ تَوَفَّاهُمُ الْمَلَائِكَةُ ظَالِمِي أَنْفُسِهِمْ قَالُوا فِيمَ كُنْتُمْ قَالُوا كُنَّا مُسْتَضْعَفِينَ فِي الْأَرْضِ قَالُوا أَلَمْ تَكُنْ أَرْضُ الله وَاسِعَةً فَتُهَاجِرُوا فِيهَا».

خداوند متعال در این باره می‌فرماید: «يَا عِبَادِيَ الَّذِينَ آَمَنُوا إِنَّ أَرْضِي وَاسِعَةٌ فَإِيَّايَ فَاعْبُدُونِ» یعنی اگر انسان نیز در آنجا حضور دارد که معصیت خداوند در آن می‌شود، انسان باید از آنجا خارج شود و به جای دیگر برود.

در حدیث قدسی نیز آمده است: «لا تُطِيعُوا اهْلَ الْفِسْقِ مِنَ الْمُلُوكِ فَانْ خِفْتُمُوهُمْ انْ يَفْتِنُوكُمْ عَنْ دِينِكُمْ فَانَّ ارْضِي واسِعَةٌ؛ از زمامداران گنه‌کار پيروى نكنيد و اگر مى‌ترسيد شما را از آيين پاكتان منحرف سازند(مهاجرت كنيد) زيرا زمين من وسيع و گشاده است».

در حدیث آمده است: «مَنْ فَرَّ بِدینِهِ مِنْ اَرْضٍ اِلیَ اَرْضٍ وَاِنْ کانَ شِبْراً مِنَ الاَْرْضِ اِسْتَوْجَبَ الْجَنَّةَ؛ کسی که برای حفظ دین و آئین خود از سرزمینی به سرزمین دیگر هجرت کند، ولو به اندازه یک وجب، استحقاق بهشت می‌یابد».

 

به کدام هجرت نیازمندیم؟

عزیزان! هجرت فقط جنبه مکانی ندارد، بلکه فراتر از این‌هاست. از این رو در حدیث آمده است: «أفضل الهجرة أن تهجر السّوء؛ بهترین هجرت این است که از بدی هجرت کنی.»، «المهاجر من هجر الخطايا والذنوب؛ مهاجر کسی است که از اشتباهات و گناهان هجرت کند».

از این رو لازم است که از وضعیت بدی که در آن قرار داریم، از تفرقه و پراکندگی به سوی ارتباط، هم پذیری و وحدت، از نفرت، کینه و نفی دیگری به سوی آشتی، محبت و مهربانی، از فساد، ظلم و اشغالگری به سوی اصلاح، عدالت و آزادی، از تعصب به سوی هم پذیری و از خودخواهی به سوی توجه به دیگران همان طور که به خودمان توجه داریم، هجرت کنیم. با این کار سزاوار قرار گرفتن در زمره مهاجران قرار خواهیم گرفت و از آن چه نصیب مهاجران می‌شود، بهره‌مند خواهیم گردید. همان کسانی که خداوند درباره‌شان فرموده است: «الَّذِينَ آَمَنُوا وَهَاجَرُوا وَجَاهَدُوا فِي سَبِيلِ اللهِ بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنْفُسِهِمْ أَعْظَمُ دَرَجَةً عِنْدَ اللهِ وَأُولَئِكَ هُمُ الْفَائِزُونَ».

 

خطبه دوم:

بسم الله الرحمن الرحیم

ای بندگان خدا! شما و خودم را توصیه می‌کنم که به پیامبر خدا(ص) اقتدا کنیم و از مفاهیم دعای ایشان در آغاز سال جدید درس بگیریم: «اَللّـهُمَّ اَنْتَ الْاِلهُ الْقَديمُ وَهذِهِ سَنَةُ جَديدَةُ فَاَسْئَلُكَ فيهَا الْعِصْمَةَ مِنَ الشَّيْطانِ وَالْقُوَّةَ عَلى هذِهِ النَّفْسِ الْاَمّارَةِ بِالسّوءِ وَالْاِشْتِغالَ بِما يُقَرِّبُنى اِلَيْكَ يا كَريمُ يا ذَا الْجَلالِ وَالْاِكْرامِ؛ خدايا! تو معبود قديمى و اين سال جدید است؛ پس از تو در آن درخواست حفظ در برابر شيطان و نيرو و قوّت بر اين نفس اماره بدخواه دارم و نيز اشتغال بدان چه مرا به تو نزديک گرداند. اى كريم! اى صاحب جلال و بزرگوارى.» تا این که می‌فرماید: «رَبَّنا لا تُزِغْ قُلُوبَنا بَعْدَ اِذْ هَدَيْتَنا وَهَبْ لَنا مِنْ لَدُنْكَ رَحْمَةً اِنَّكَ اَنْتَ الْوَهّابُ؛ پروردگارا! پس از آن که هدایتمان کردی، دل‌های ما را منحرف مساز و از نزد خود رحمتی به ما ببخش که به راستی تو بخشایشگر هستی».

پیامبر خدا با این دعا از ما می‌خواهد که با توجه الهی سال جدید خود را آغاز کنیم. با دست یازیدن به تمامی صفات و نام‌های نیکش، به او متوسل شویم تا در برابر شیطان ما را قوی گرداند. همان شیطانی که در هر زمان و مکانی در کمین ماست تا ما را گمراه کند و فریب دهد. در برابر آن کسانی قوی‌مان گرداند که می‌خواهند ایمان و سرنوشتمان را تباه کنند. در برابر نفس اماره‌مان ما را قوی کند تا از صلابت ایمان و موضع‌گیری برخوردار گردیم تا این که در نهایت سال جدید ما، سالی آکنده از خیر و برکت در دنیا و آخرت باشد.

و هر گاه چنین کردیم، برای مقابله با چالش‌های دشوار که بسیار هم هستند، قدرت خواهیم یافت.

 

تعطیلی کافی نیست

از رنج‌های ناشی از گسترش کرونا آغاز می‌کنیم که در روزهای اخیر آمار مبتلایان افزایش پیدا کرده است و انتظار می‌رود که در روزهای آینده افزایش بیشتری پیدا کند. هر چند که تعطیلی عمومی یکی از راه حل‌هایی است که به خاطر گسترش زیاد این ویروس، دولت به آن متوسل شده است، اما باید توجه داشت که با توجه به ناتوانی کشور در تحمل پیامدهای تعطیلی عمومی و دائمی، این راه حل مناسب به نظر نمی‌رسد.

نظر ما این است که مسئولیت مقابله واقعی به این بلا، به دوش شهروندان است. این که پروتکل‌های بهداشتی را به صورت کامل رعایت کنند، ماسک بزنند، فاصله گذاری اجتماعی را رعایت کنند، ارتباطات را به موارد ضروری محدود کنند و توصیه‌های فردی و اجتماعی را جدی بگیرند. دولت هم باید نظارت بر شهروندان را شدت ببخشد تا رعایت پروتکل‌ها تضمین شود و مجازات بازدارنده را نیز در نظر بگیرد. از این رو بار دیگر درخواست می‌کنیم که برخورد جدی با این بلا صورت بگیرد و پیامدها و آثار آن دست کم گرفته نشود. آثار و پیامدهای این بیماری مختص سالخوردگان نیست بلکه جوانان را نیز شامل می‌شود. همه باید این کار را یک وظیفه شرعی، اخلاقی و ملی در نظر بگیرند و آن را یک گزینه انتخابی در نظر نگیرند.

 

آثار و پیامدهای انفجار

به پیامدهای انفجار در بندر بیروت بازمی‌گردیم که همچنان بار سنگین اجتماعی، انسانی، بهداشتی و روانی آن بر دوش لبنانی‌ها سنگینی می‌کند. از این رو در عین حال که از تلاش‌های ارتش، شهرداری‌ها و نهادها و جمعیت‌های سلامت و بهداشت تقدیر و تشکر می‌کنیم، لازم است که دولت تلاش جدی و سریع برای درمان این پیامدها انجام دهد.

در همین راستا، از دستگاه قضایی می‌خواهیم که سریعاً عاملان این حادثه را شناسایی کنند و برای هیچ کسی استثنا قائل نشوند و نشان دهد که برای مقابله با فشار سیاسی کردن قضیه و افتادن در دام عادی‌سازی حادثه قدرت لازم را دارد. تا نگویند که دستگاه قضایی کشور توانایی انجام این مسئولیت را ندارد.

 

دولت باید سریعاً تشکیل شود

در موضوعی نه چندان دور از این قضیه، کشور در برابر موعد تشکیل دولت آینده قرار دارد. از این رو درخواست می‌کنیم هر چه زودتر باید دولتی تشکیل شود که بتواند تحول اقتصادی ایجاد کند و جلوی افزایش فقر و بیکاری را بگیرد و اصلاحات مناسبی را انجام دهد که بقای دولت و اعطای کمک‌های خارجی به آن بستگی دارد و به شدیدترین نیاز لبنانی‌ها تبدیل شده است.

در این زمینه از نیروهای سیاسی می‌خواهیم که از رقابت، درگیری و حساب‌های شخصی و این که دیگران چه می‌خواهند، دست بردارد و به خواسته‌های کسانی توجه کنند که این مناصب را به آنان امانت داده‌اند و آنان را به این جایگاه‌ها رسانده‌اند. باید با تمام توان تلاش کنند کشور را از تنگنای فعلی نجات دهند. تنگنایی که نه با مجادله و اتهام زنی بلکه با گفتگوی جدی آن هم به دور از هرگونه طرح شروط مخالف و توطئه آمیز حل می‌شود. بدون گفتگوی جدی، کشور در معرض تندباد کمین کنندگان قرار خواهد گرفت و اسیر رقابت‌های شدید بین المللی و منافع شخصی خواهد گردید که غالباً به ضرر لبنانی‌ها خواهد بود.

روشن شده است که هیچ قدرت سیاسی، طایفه‌ای و مذهبی به تنهایی نمی‌تواند دردها و رنج‌های این کشور را درمان کند. چون راه حل فقط با تلاش و همکاری جمعی ممکن است و راه آن نیز عبور از منافع گروهی، جستجوی راه‌های رهایی کشور و اصلاح مفاسد موجود در آن است.

 

تنش و زبان تحریک آمیز!

در همین حال از همه لبنانی‌ها می‌خواهیم از تنش آفرینی در رسانه‌های جمعی و شبکه‌های اجتماعی و گفتگوهای خود دست بردارند. چون فعلاً زبان تحریک گری و فحش و ناسزا رواج یافته است و این امر بر عمق کینه و نفرت می‌افزاید و کشور را به سوی سرنوشت سیاهی سوق می‌دهد که هیچ کس را یاری نجات از آثار و پیامدهای آن نیست.

خواست ما این است که زبان رایج در میان لبنانی‌ها زبان ارزش‌های آسمانی باشد که همه روی آن اشتراک دارند. به نحوی که همه با این زبان دغدغه‌های خود را بیان و حق خود را مطالبه کنند. با این زبان درخواهند یافت بیشتر آن چیزهایی که باعث تفرقه و هراس آن‌ها شده است، از تصورات غیرواقعی و غیردقیق نشئت می‌گیرد. این زبان تعادل را به کشور بازخواهد گرداند و راه را بر کسانی خواهد بست که در راستای منافع شخصی و گروهی خود با سرنوشت کشور بازی می‌کنند.

با توجه به حوادث تأسف آوری که روی داده‌اند، باید با خویشتن‌داری و عدم استفاده از سلاح برای درمان تنش‌ها، از افتادن در دام فتنه بر حذر بود. می‌خواهند در میان مردم و فرزندان یک طایفه فتنه افروزی کنند. در اینجا باید از عملکرد رهبرانی که سریعاً برای چاره اندیشی و درمان حوادث و جلوگیری از گسترش آن‌ها وارد شدند، سپاسگزاری کنیم.