خطبه جمعه، 4 مهر ماه 1399

مطالب مهم خطبه اول: بردبار اهل بیت(ع) / نمونه‌هایی از بردباری امام حسن(ع) / چگونه به آن حضرت اقتدا کنیم؟

مطالب مهم خطبه دوم: لبنان و تشدید بحران‌ها / خطر کرونا رو به افزایش است / سلاح مقاومت برای حمایت از کشور است.

 

بسم الله الرحمن الرحیم

8 صفر 1442 هـ برابر با 4 مهر ۱۳۹۹ هـ و 25/9/٢٠٢٠ م

امام حسن(ع)، بردبار اهل بیت(ع)

 

مطالب مهم خطبه اول: بردبار اهل بیت(ع) / نمونه‌هایی از بردباری امام حسن(ع) / چگونه به آن حضرت اقتدا کنیم؟

مطالب مهم خطبه دوم: لبنان و تشدید بحران‌ها / خطر کرونا رو به افزایش است / سلاح مقاومت برای حمایت از کشور است.

 

خطبه اول:

خداوند سبحانه و تعالی می‌فرماید: «إِنَّمَا يُرِيدُ اللهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيراً» [الأحزاب: 33] صدق الله العظيم.

در هفتم ماه صفر مهیای بزرگداشت سالروز وفات یکی از ائمه اهل بیت(ع) شدیم. همان کسانی که خداوند هرگونه پلشتی را از آن برطرف کرده و آنان را پاک و مطهر گردانیده و آنان را سوپاپ امنیت در برابر گمراهی، انحراف و افتادن در فتنه‌ها قرار داده است. او امام حسن بن علی(ع) نواده رسول خدا و سرور جوانان اهل بهشت است. امامی که از اوان کودکی از مراقبت و تربیت پیامبر خدا(ص) بهره برد و شخصیتش متأثر از شخصیت پیامبر خدا(ص) گردید و از نظر آفرینش، اخلاق، سیرت و بزرگی شبیه‌ترین مردم به پیامبر خدا شد.

او به چنان مقام و منزلتی نزد پیامبر خدا رسید که درباره‌اش فرمود: «حسن منّي وأنا من حسن؛ حسن از من است و من از حسن هستم.» و خداوند را بر محبت حسن(ع) گواه گرفت و برای دوستداران او این چنین دعا کرد: «اللّهمّ إنّك تعلم أني أحبه، فأحبّه وأحبّ من يحبّه؛ خدایا! تو می‌دانی که من او را دوست دارم. پس تو نیز او و کسی او را دوست دارد، دوست بدار.»

 

بردبار اهل بیت(ع)

زمانی که می‌خواهیم یاد آن حضرت را گرامی بداریم، می‌خواهیم به یکی از ویژگی‌های برجسته ایشان که حلم و بردباری باشد، بپردازیم. او به عنوان بردبار اهل بیت شناخته می‌شد و این توصیف به شرایط ویژه آن حضرت برمی‌گردد که اقتضا می‌کرد با حلم و بردباری با آن روبرو شود.

یکی از بدترین دشمنان او و پدرش که مروان بن حکم باشد، به این ویژگی گواهی داده است. آمده است که وقتی امام حسن(ع) وفات یافت و جنازه آن حضرت را برای تشییع بیرون آوردند، مروان بن حکم اصرار داشت که در حمل جنازه ایشان مشارکت داشته باشد؛ اما امام حسین(ع) به او فرمود: «امروز جنازه او را حمل می‌کنی در حالی که تا دیروز غصه به دلشان می‌کردی؟» مروان نیز در پاسخ گفت: «آری! برای کسی چنین کردم که بردباری او به اندازه کوه‌ها بود.»

عزیزان! بردباری به این معناست که وقتی انسان در معرض اهانت‌های دیگران قرار می‌گیرد، از خود خویشتن‌داری نشان دهد و اعصاب خود را کنترل کند و تحت تأثیر خشم، واکنش و تنش خود، کاری انجام ندهد. بردباری در این وضعیت به او فرصت می‌دهد که برای تعیین نوع واکنش به این اهانت‌ها، به آرامی بیندیشد. پس اگر بخشش مناسب بود، ببخشد و اگر حکمت اقتضا می‌کرد، مقابله به مثل کند.

امام حسن(ع) نیز در پاسخ به معنای حلم و بردباری، همین را بیان داشت و فرمود: «أفضَلُ الحِلمِ كَظْمُ الغَيظِ ومِلْكُ النّفْسِ؛ بهترین بردباری، فروخوردن خشم و خویشتن‌داری است.»

 

نمونه‌هایی از بردباری امام حسن(ع)

در سیره آن حضرت آمده است که روزی مردی شامی، از همان کسانی که معاویه آنان را بر بغض و کینه نسبت به اهل بیت(ع) تربیت کرده بود، بر آن حضرت گذشت، در حالی که امام حسن(ع) در میان یاران خود نشسته بود. او بدون مقدمه شروع به ناسزاگویی به امام کرد. ولی امام با این که می‌توانست، پاسخی به او نداد. گذاشت که آن مرد حرف‌های خود را تمام کند. ولی امام با آن لبخند همیشگی خود به او فرمود: «اى پيرمرد! گمان دارم كه غريب هستى و شايد اشتباه کرده‌ای. پس اگر در صدد جلب رضايت ما هستى از تو راضى می‌شویم و اگر چيزى از ما بخواهى به تو مى‏دهيم و اگر راهنمايى و ارشاد خواهى، ارشادت می‌کنیم و اگر براى برداشتن بارت از ما كمك بخواهى بارت را برمی‌داریم و اگر گرسنه‌ای سيرت می‌کنیم و اگر برهنه‌ای می‌پوشانیمت و اگر نيازمندى بی‌نیازت می‌گردانیم و اگر آواره‌ای پناهت می‌دهیم.» بعد از آن امام او را به خانه خود دعوت کرد و او در این مدت از رفتار کریمانه آن حضرت بهره‌مند گردید. آن مرد شامی وقتی از نزد امام حسن(ع) خارج می‌شد، می‌گفت: شهادت می‌دهم که تو جانشین خداوند در روی زمین هستی. خداوند بهتر می‌داند که رسالت خود را کجا قرار دهد. تو و پدرت منفورترین آفریده‌های خداوند نزد من بودید و اکنون محبوب‌ترین آفریده‌های خداوند نزد من هستید.

مورد دوم، بردباری آن حضرت در برابر کسانی است که در برابر صلح امام با معاویه به ایشان اعتراض کردند. چون آنان علل و دلایل این صلح و اهداف امام حسن(ع) را درک نکرده بودند. کار به جایی رسید که برخی از آنان امام را با عبارت «سلام بر تو ای خوار کننده مؤمنان!» مورد خطاب قرار می‌دادند. برخی دیگر می‌گفتند: «کاش امروز مرده بودی و ما نیز همراه تو مرده بودیم.» اما امام با سعه صدر با آنان برخورد می‌کرد و با آنان به خشونت رفتار نمی‌کرد. بلکه با آنان وارد بحث و مناقشه می‌شد و از علل پذیرش صلح که همان صیانت از اسلام و جامعه اسلامی باشد، با آنان به گفتگو می‌پرداخت. سعی می‌کرد به روشی خوب به آنان بفهماند که این صلح برای حفظ جانشان ضروری است و طوری شد که آنان بعد از درک واقعیت موضع امام حسن(ع) از موضع خود بازگشتند.

سومین مورد از بردباری آن حضرت، وصیت امام حسن(ع) به امام حسین(ع) پیش از شهادت ایشان است. به او وصیت کرد که او را در کنار جدش رسول خدا(ص) دفن کند و اگر بنی امیه مانع شدند، با آنان وارد جنگ نشود. چون می‌خواست که درباره او خونی از ریخته نشود و در بقیع دفن شود. همین هم شد و او در کنار جده‌اش فاطمه بنت اسد دفن گردید.

 

چگونه به آن حضرت اقتدا کنیم؟

عزیزان! در تمام این موارد امام می‌توانست با اهانت‌ها مقابله به مثل کند و مانند خودشان با درشتی با آنان برخورد کند، آن هم در شرایطی که او قدرت و شجاعت این کار را داشت. ولی او با این روش به اهانت‌ها پاسخ نداد، بلکه با منطق انسان‌های مکتبی و دین‌دار با آنان برخورد کرد. همان کسانی که می‌اندیشیدند چگونه اهانت کنندگان را جذب کنند نه این که درشتی و عداوت بیشتری از خود نشان دهند.

ما شدیداً نیاز داریم که به همه ویژگی‌های این امام به ویژه حلم و بردباری ایشان اقتدا کنیم تا تنش‌های ناشی از اهانت‌های دیگران را در عرصه‌های اجتماعی، سیاسی، مذهبی و خانوادگی درمان کنیم. نباید در واکنش نشان دادن عجله کنیم بلکه باید قدری تأمل کنیم و پیش از این که موضع یا تصمیمی بگیریم یا حکمی صادر کنیم تا ده و شاید هم صد بشماریم و بعد از آن بر اساس بررسی، آگاهی و حکمت موضع یا تصمیمی بگیریم. چون همه می‌دانیم که اگر اختیار خود را به دست واکنش، تنش و نفسانیات بدهیم، چه پیامدهایی در پی خواهد داشت.

چون در حدیث آمده است: «الغضب مفتاح كلّ شرّ؛ خشم کلید تمام بدی‌هاست.» و «الحدّة ضرب من الجنون؛ تندی نوعی جنون و دیوانگی است.» چه بسا خشمی که استدلال صاحب حق را خراب و مظلوم را به ظالم تبدیل می‌کند.

از این رو احادیث شریف و آیات قرآنی جایگاه حلم و بردباری را تقویت کرده‌اند: «كاد الحليم أن يكون نبيّاً؛ نزدیک است که فرد حلیم، پیامبر شود.»، «الحلم عند شدّة الغضب يؤمن غضب الجبّار؛ بردباری هنگام شدت گرفتن خشم، باعث ایمن شدن از خشم خداوند جبار می‌شود.»

این همان چیزی است که خداوند سبحانه و تعالی از ما خواسته است به سوی بشتابیم: «وَسَارِعُوا إِلَى مَغْفِرَةٍ مِنْ رَبِّكُمْ وَجَنَّةٍ عَرْضُهَا السَّمَوَاتُ وَالْأَرْضُ أُعِدَّتْ لِلْمُتَّقِينَ * الَّذِينَ يُنْفِقُونَ فِي السَّرَّاءِ وَالضَّرَّاءِ وَالْكَاظِمِينَ الْغَيْظَ وَالْعَافِينَ عَنِ النَّاسِ وَاللهُ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ» [آل عمران: 133 ـ 134].

ولی این مقامی است که جز صابران به آن نائل نمی‌شوند. خداوند نیز در اشاره به این حقیقت می‌فرماید: «وَلَا تَسْتَوِي الْحَسَنَةُ وَلَا السَّيِّئَةُ ادْفَعْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ فَإِذَا الَّذِي بَيْنَكَ وَبَيْنَهُ عَدَاوَةٌ كَأَنَّهُ وَلِيٌّ حَمِيمٌ * وَمَا يُلَقَّاهَا إِلَّا الَّذِينَ صَبَرُوا وَمَا يُلَقَّاهَا إِلَّا ذُو حَظٍّ عَظِيمٍ» [فصّلت: 34 - 35] و جز خردورزان به این مقام نمی‌رسند. چون در حدیث آمده است: «بوفور العقل يتوفّر الحلم؛ در صورت فراهم بودن خرد، بردباری حاصل می‌شود.»

از خداوند می‌خواهیم که ما را جزو آنان قرار دهد تا در مقام قول و عمل، حسنی شویم. و آخر دعوانا أن الحمد لله ربِّ العالمين.

 

خطبه دوم:

بسم الله الرحمن الرحیم

ای بندگان خدا! شما و خودم را به وصیت های امام حسن(ع) سفارش می‌کنم. زمانی که فرمود: «يَا ابْنَ آدَمَ عِفَّ عَنْ مَحَارِمِ اَللَّهِ تَكُنْ عَابِداً وَ اِرْضَ بِمَا قَسَمَ اَللَّهُ لَكَ تَكُنْ غَنِيّاً وَ أَحْسِنْ جِوَارَ مَنْ جَاوَرَكَ تَكُنْ مُسْلِماً وَ صَاحِبِ اَلنَّاسَ بِمَا تُحِبُّ أَنْ يَصْحَبُوكَ تَكُنْ مُنْصِفاً إِنَّهُ قَدْ كَانَ قَبْلَكُمْ قَوْمٌ جَمَعُوا كَثِيراً وَ بَنَوْا مَشِيداً وَ أَمَّلُوا بَعِيداً فَأَصْبَحَ جَمْعُهُمْ بُوراً وَ مَسَاكِنُهُمْ قُبُوراً يَا اِبْنَ آدَمَ إِنَّكَ مُرْتَهَنٌ بِعَمَلِكَ مُتَعَرِّضٌ عَلَى رَبِّكَ فَجُدْ بِمَا فِي يَدَيْكَ وَ طَأِ اَلْأَرْضَ بِقَدَمِكَ فَإِنَّهَا عَنْ قَلِيلٍ مَسْكَنُكَ لَمْ تَزَلْ فِي هَدْمِ عُمُرِكَ مُنْذُ سَقَطْتَ عَلَى اَلْأَرْضِ مِنْ بَطْنِ أُمِّكَ فَخُذْ مِمّا في يَدَيكَ لِما بَينَ يَدَيكَ؛ فإنّ المؤمنَ يَتَزوَّدُ و الكافِرَ يَتَمتَّعُ؛ اى پسر آدم! از محرمات خدا خويش را نگه‌دار تا عابد باشى و خشنود باش به آن چه كه خدا برايت قسمت كرده تا بى‌نياز و ثروتمند باشى و به همسايه‌ات نيكى كن كه مسلمان باشى و همراهى كن مردم را همان طورى كه دوست دارى با تو همراهى كنند تا با انصاف باشى. همانا پيش از شما گروهى بودند كه اموال زياد و بسيارى گرد آوردند و بناهاى بلند و زرنگار ساختند و آرزوهاى دراز داشتند شب را به روز آوردند در صورتى كه بامدادان تباه شدند و خانه‌هایشان به‌صورت گورستان‌ها درآمد. اى فرزند آدم! تو در گرو كردارت باشى و روى آورندۀ به پروردگارت هستى؛ پس كوشش كن با آن چه در دست دارى، زمين را زير پا می‌کوبی طولى نمی‌کشد كه همان زمين كه تو بر رویش راه می‌روی در دلش جايگاه تو باشد. از روزى كه از رحم مادر قدم به روى زمين گذاردى به فکر خرابى كاخ زندگانی‌ات باشى. پس از آنچه در دست دارى براى آنچه در پيش دارى بهره بگير؛ زيرا كه مؤمن توشه برمی‌دارد و كافر خوش می‌گذراند.»

ما نیاز داریم که از این وصیت‌ها توشه برداریم و به آن‌ها عمل کنیم تا محبت خود را به این امام و اهل بیت او نشان دهیم. امام حسن(ع) نیز وقتی فرد ایشان آمد و عرض کرد: من از شیعیان شما هستم، آن را روشن کرد. فرمود: «یا عَبْدَ اللهِ إنْ کنْتَ لَنا فِی أَوامِرِنا وَزَواجِرِنا مُطیعاً فَقَدْ صَدَقْتَ، وَإنْ کنْتَ بِخِلافِ ذلِک فَلا تَزِدْ فِی ذُنُوبِک بِدَعْواک مَرْتَبَةً شَریفَةً لَسْتَ مِنْ أَهْلِها؛ ای بنده خدا! اگر در انجام واجبات و خودداری از محرمات پیرو ما هستی و تبعیت می‌کنی که راست می‌گویی و چنانچه این‌گونه نیستی، با این ادّعای دروغ بر گناهان خود افزودی؛ زیرا شیعه و پیرو ما از مقام والا و بلندی برخوردار است و تو اهل آن نیستی.»

هرگاه به چنین آگاهی رسیدیم، از بصیرت، مسئولیت‌پذیری و قدرت بیشتری برای مقابله با چالش‌ها برخوردار خواهیم شد.

 

لبنان و تشدید بحران‌ها

از لبنان آغاز می‌کنیم که لبنانی‌ها همچنان از تشدید بحران‌ها در زمینه‌های بهداشتی، اقتصادی، مالی، معیشتی و خدماتی رنج می‌برند. آن‌ها نگران سرنوشتی هستند که اگر وضعیت به همین منوال باقی بماند و جریان‌های سیاسی به مسئولیت خود در اصلاح مفاسد موجود، بستن چیزهایی که شکسته‌اند و به کار بستن همه راه‌های ممکن عمل نکنند، برایشان پیش می آید و بالاترین مقام کشور نسبت به بروز آن هشدار داده است.

در همین زمان و در موضوع تشکیل دولت، مشکلات و پیچیدگی‌های داخلی همچنان وجود دارند که ریشه در پیچیدگی‌ها و منافع خارجی دارند. مشکلات و منافع خارجی مانعی بر سر راه تشکیل دولت جدید است که همه منتظرند تا کشور را از بحران‌های فزاینده نجات دهد.

در این زمینه بار دیگر از همه جریان‌ها و قدرت‌های متولی تشکیل دولت می‌خواهیم که از راه گفتگوی عقلانی سازنده که هدفش تحقق منافع مردم این کشور است، برای رفع موانع تشکیل دولت تلاش کنند. این گفتگو باید به دور از هرگونه منطق غلبه و مدد جستن از قدرت‌های خارجی، تک روی، انحصار طلبی و تکیه بر سیاست حذف باشد.

روشن است هر دولتی که توازن موجود در لبنان را در نظر نگیرد و به دغدغه‌های طوایف، مذاهب و مراکز سیاسی فعال و تأثیرگذار بی‌توجه باشد، نمی‌تواند تداوم داشته باشد، کشور را از بحران‌ها نجات دهد، در مسیر اصلاحات گام نهد و جلوی مداخلات خارجی را بگیرد.

در این باره نسبت به خطرناکی استفاده از گفتمان طایفه‌ای در درگیری‌های سیاسی هشدار می‌دهیم. چون این امر روی روابط طوایف و صلح و ثبات داخلی اثر می‌گذارد و به دمندگان در آتش فتنه طایفه‌ای و مذهبی اجازه می‌دهد که عرصه مناسبی برای اقدامات خود پیدا کنند.

از تمام کسانی که در عرصه سیاسی کشور فعال هستند می‌خواهیم که از به کار گیری ابزاری که برای هیچ کس دستاوردی جز ضرر و زیان ندارد، کشور را به آتش خواهد کشید و مسائل را پیچیده خواهد کرد پرهیز کنند.

در همین زمان از کلیه رهبران دینی می‌خواهیم که در بیان خواسته‌های خودآگاه باشند و به کسی اجازه ندهند دینی را که برای تأمین منافع همه مردم آمده است، به ابزاری برای تأمین منافع خاص قدرت‌های سیاسی تبدیل کنند. هم‌چنین از تمام ابتکار عمل‌هایی که سعی در کاهش تنش‌های طایفه‌ای و مذهبی دارند تشکر می‌کنیم و از آنان می‌خواهیم که بر تلاش خود در این زمینه بیفزایند.

در عین حال از تمام رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی نیز می‌خواهیم که نقش خاموش کننده‌هایی عقلانی و اتحاد آفرین را ایفا کنند نه این که نفت روی آتش بریزند.

 

خطر کرونا رو به افزایش است

در این شرایط بحرانی، تعداد مبتلایان به ویروس کرونا در حال افزایش است و به مرحله خطرناکی رسیده است که هوشیاری و آگاهی بیشتری را می‌طلبد. چون روشن شده است به دلیل شرایط دشوار اقتصادی و ناتوانی شهروندان در تحمل پیامدهای تعطیلی، توان بستن تمام کشور وجود ندارد. در این زمینه بار دیگر بر ضرورت رعایت بالاترین درجات اصول پیشگیری و سلامت، بسیج بیمارستان‌های خصوصی و کمک به آن‌ها در ایفای مسئولیت در این زمینه تأکید می‌کنیم که دولت نتوانسته است به وظایف خود در قبال بیمارستان‌های خصوصی عمل کند.

در اینجا لازم است که به وضعیت انسانی زندانیان، به ویژه در زندان رومية المكتظّ توجه بسیاری صورت گیرد و نیز ضرورت دارد که به صدای زندانیان و خانواده‌هایشان نیز گوش داده شود و راه‌های پیشگیری و درمانشان مورد بررسی قرار گیرد. این حق آنان بر دولت و کشور است.

 

سلاح مقاومت برای حمایت از کشور است

در خاتمه باید به افزایش درخواست‌های داخلی و خارجی برای خلع سلاح مقاومت بپردازیم. سلاحی که کشور را آزاد کرد و الآن نیز قدرت بازدارنده در برابر دشمن است. استدلال‌هایی که در این زمینه می‌شود به نفع کشور نیست. چون دشمن از تجاوز به زمین، هوا و دریای لبنان درست برنداشته است.

ما لبنانی‌ها را به آگاهی دعوت می‌کنیم. آنان نباید درگیری‌های سیاسی داخلی را با مسئولیت حفاظت از قدرت لبنان با هم بیامیزند. تا زمانی که ارتش لبنان بتواند به صورت اساسی از لبنان دفاع کند، ما به سلاح مقاومت نیاز داریم.