خطبه جمعه، 11 مهر ماه 1399

مطالب مهم خطبه اول: رفتاری آکنده از عبرت و درس / مانع انحراف / احساس ترس.

مطالب مهم خطبه دوم: آیا چشم انداز راه حل‌ها بسته شده‌اند؟ / تصویب قوانین مهم / هوشیاری در برابر دشمن / اربعین حسینی.

 

بسم الله الرحمن الرحیم

15 صفر 1442 هـ برابر با 11 مهر ۱۳۹۹ هـ و 02/10/٢٠٢٠ م

یکی از درس‌های امام کاظم(ع)، ترس از خداوند است

 

مطالب مهم خطبه اول: رفتاری آکنده از عبرت و درس / مانع انحراف / احساس ترس.

مطالب مهم خطبه دوم: آیا چشم انداز راه حل‌ها بسته شده‌اند؟ / تصویب قوانین مهم / هوشیاری در برابر دشمن / اربعین حسینی.

 

خطبه اول:

خداوند سبحانه و تعالی می‌فرماید: «وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا وَأَوْحَيْنَا إِلَيْهِمْ فِعْلَ الْخَيْرَاتِ وَإِقَامَ الصَّلَاةِ وَإِيتَاء الزَّكَاةِ وَكَانُوا لَنَا عَابِدِينَ» صدق الله العظيم.

هفتم ماه صفر سالروز ولادت هفتمین امام اهل بیت(ع) امام موسی بن جعفر کاظم(ع) بود. امامی که بیست سال را در سایه پدرش امام صادق(ع) زیست، به دست مبارک ایشان تربیت شد، از سرچشمه دانش‌های ایشان نوشید و گفتگو و توجه به دیگران را از ایشان آموخت و همان طور که سیره آن حضرت می‌گوید، داناترین، کریم‌ترین، شجاع‌ترین، متواضع‌ترین، زاهدترین و مردم‌دوست‌ترین انسان‌ها شد.

این امام در طول سی و پنج سال امامت خود به خاطر سرکشی و ظلم بنی‌عباس، دردها و رنج‌های فراوان دید و زمان طولانی را در زندانشان سپری کرد. چون آنان حضور امام کاظم(ع) در میان جامعه و محبت مردم نسبت به ایشان را تهدیدی برای خود و حاکمیتشان می‌دیدند؛ ولی این نیز مانع ایشان برای ایفای وظیفه دینی و مکتبی در مقابله با طغیان و ظلم آنان، تربیت مردم و راهنمایی آنان به حق نشد و هیچ فرصتی را در این زمینه از دست نمی‌داد.

 

رفتاری آکنده از عبرت و درس

امروز در سالروز ولادت ایشان می‌خواهیم به یکی از رفتارهای آموزنده ایشان بپردازیم. آمده است که در بغداد مردی بود که به خاطر ثروت و موقعیت اجتماعی، انگشت نمای مردم بود و به او بشر می‌گفتند. روزی امام کاظم(ع) از مقابل خانه او عبور کرد. صدای آواز همه جا را پر کرده بود. در همین حین کنیزی از خانه او بیرون شد و برای انداختن باقیمانده غذا در را گشود. امام از این فرصت برای رساندن پیام به صاحب خانه استفاده کرد. از کنیزک پرسید: این خانه کیست؟ پاسخ داد: خانه آقایم بشر است. امام فرمود: آقای تو آزاد است یا بنده؟ کنیزک از این سؤال تعجب کرد و عرض کرد: البته که آزاد است. امام به او فرمود: درست می‌گویی. اگر او بنده بود، با مولای خود مخالفت نمی‌کرد. امام این سخن را گفت و رفت. وقتی کنیزک به خانه بازگشت، ماجرای گفتگوی خود را با امام با بشر بازگو کرد. این سخن امام او را تکان داد؛ بنابراین به سرعت به دنبال امام دوید. وقتی به امام رسید، عرض کرد: ای مولای من! به کنیزم حرفی زدید که می‌خواهم آن را برایم تکرار کنید. امام نیز سخن خود را تکرار کرد. بشر می‌گریست و به صورت خود خاک می‌پاشید و می‌گفت: نه! ای مولایم! من بنده‌ام. بعد از این لحظه، زندگی بشر تغییر یافت و از عابدان و زاهدان معروف شد و در این حالت زیست تا این که وفات یافت.

 

مانع انحراف

عزیزان! یکی از مهم‌ترین ابزارهایی که باعث انحراف انسان و افتادن او در پرتگاه رذایل می‌شود، نترسیدن از خداوند است. از این رو خداوند از مؤمنان می‌خواهد که از او بترسند. فرموده است: «وَيُحَذِّرُكُمُ اللهُ نَفْسَهُ»، «وَخَافُونِ إِن كُنتُم مُّؤْمِنِينَ» و فرموده است: «وَإِيَّايَ فَارْهَبُونِ» و به مجازات خود نیز اشاره کرده است: «يَا أَيُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا رَبَّكُمْ إِنَّ زَلْزَلَةَ السَّاعَةِ شَيْءٌ عَظِيمٌ * يَوْمَ تَرَوْنَهَا تَذْهَلُ كُلُّ مُرْضِعَةٍ عَمَّا أَرْضَعَتْ وَتَضَعُ كُلُّ ذَاتِ حَمْلٍ حَمْلَهَا وَتَرَى النَّاسَ سُكَارَى وَمَا هُمْ بِسُكَارَى وَلَكِنَّ عَذَابَ اللهِ شَدِيدٌ * وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يُجَادِلُ فِي اللهِ بِغَيْرِ عِلْمٍ وَيَتَّبِعُ كُلَّ شَيْطَانٍ مَرِيدٍ».

البته خداوند نمی‌خواهد که مؤمنان از او به معنای محدود و رایج ترس داشته باشند. چون خداوند کسی است که خود را به رحمت و مهربانی توصیف کرده است. بلکه از آن‌ها می‌خواهد به معنای سوپاپ امنیت در برابر افتادن در دام فتنه‌ها، انحرافات و پرتگاه‌های رذیلت هراس داشته باشند.

خداوند در اشاره به این مطلب می‌فرماید: «وَصَرَّفْنَا فِيهِ مِنَ الْوَعِيدِ لَعَلَّهُمْ يَتَّقُونَ»؛ بنابراین آن گونه که در این آیه آمده است، خوف از خداوند انسان را به سوی تقوا و رعایت حدود الهی سوق می‌دهد.

در حدیث آمده است: «رأسُ الحِكمَةِ مَخافَةُ اللّه؛ ترس از خدا، سرآمد حكمت است.»، «مَنْ كَثُرَتْ مَخَافَتُهُ قَلَّتْ آفَتُه؛ کسى که ترس او بسیار است، آفت او اندک باشد.» و همین طور در حدیث آمده است: «الخَوفُ سِجْنُ النّفْسِ عَن الذُّنوبِ و رادِعُها عنِ المَعاصي؛ ترس، بازداشتگاه نفس از گناهان و جلوگيرنده آن از نافرمانی‌هاست.»

چون طبیعت انسان طوری است که به انحراف، تعدی از حدود و لغزیدن به سوی معاصی تمایل دارد. از این رو اگر تهذیب نفس نکند، چون حاکمیت یابد، دچار طغیان می‌شود؛ چون قدرت یابد، دچار فساد می‌شود؛ چون غنی شود، بخل می‌ورزد؛ چون بالا رود، دچار تکبر می‌شود؛ چون حکم کند، ستم می‌کند و چون فقیر شود، به کفر می‌افتد؛ بنابراین انسان به ترمزهایی درونی نیاز دارد که او را از زیر پا گذاشتن مرزها و حدود بازدارند. ترس از خداوند و این که در معرض خشم و مجازات الهی قرار نگیرد، همان ترمزی است که خداوند به آن دعوت کرده است.

قرآن کریم در اشاره به هابیل، به اثرات ناشی از ترس از خداوند می‌پردازد. چون ترس از خداوند مانع از درگیر شدن هابیل با قابیل برادرش شد. وقتی قابیل به او گفت: «لَأَقْتُلَنَّكَ» هابیل گفت: «لَئِن بَسَطتَ إِلَيَّ يَدَكَ لِتَقْتُلَنِي مَا أَنَاْ بِبَاسِطٍ يَدِيَ إِلَيْكَ لَأَقْتُلَكَ إِنِّي أَخَافُ اللهَ رَبَّ الْعَالَمِينَ». همین ترس نگذاشت که یوسف تحت تأثیر تحریک گری‌های زن عزیز قرار بگیرد. از این رو وقتی یوسف را به سوی خود خواند، در پاسخ فرمود: «مَعَاذَ اللهِ».

 

احساس ترس

همین ترس باعث شد که رسول خدا(ص) را واداشت در حالی که دستمالی به سر بسته بود و به علی(ع) و عموزاده‌اش فضل بن عباس تکیه داده بود، به مسجد برود و به مردم بگوید: «مَعَاشِرَ اَلنَّاسِ وَ قَدْ حَانَ مِنِّي خُفُوقٌ مِنْ بَيْنِ أَظْهُرِكُمْ فَمَنْ كَانَ لَهُ عِنْدِي عِدَةٌ فَلْيَأْتِنِي أُعْطِهِ إِيَّاهَا وَ مَنْ كَانَ لَهُ عَلَيَّ دَيْنٌ فَلْيُخْبِرْنِي بِهِ مَعَاشِرَ اَلنَّاسِ لَيْسَ بَيْنَ اَللَّهِ وَ بَيْنَ أَحَدٍ شَيْءٌ يُعْطِيهِ بِهِ خَيْراً أَوْ يَصْرِفُ عَنْهُ بِهِ شَرّاً إِلاَّ اَلْعَمَلُ أَيُّهَا اَلنَّاسُ لاَ يَدَّعِي مُدَّعٍ وَ لاَ يَتَمَنَّى مُتَمَنٍّ وَ اَلَّذِي بَعَثَنِي بِالْحَقِّ نَبِيّاً لاَ يُنْجِي إِلاَّ عَمَلٌ مَعَ رَحْمَةٍ وَ لَوْ عَصَيْتُ لَهَوَيْتُ اَللَّهُمَّ هَلْ بَلَّغْتُ؟ اى جماعت مردم نزديك است كه من از ميان شما بروم. به هر كس كه وعده‌اى داده‌ام بيايد وعده‌اش را بدهم و كسى كه از من طلبى دارد به من اعلام کند. اى جماعت مردم! ميان خدا و مردم واسطه و سببى نيست كه خداوند بدان علّت خيرى را به او عنايت كند و يا شری را از او برگرداند، مگر عمل. اى جماعت مردم! بنابراين هيچ مدّعى نمى‌تواند ادّعا كند و هيچ آرزومندى نمى‌تواند آرزو داشته باشد كه بدون عمل به جهت ديگرى به بهشت مى‌رود و يا از جهنّم بركنار مى‌شود. قسم به آن خدائى كه مرا به حقّ برانگيخته است، چيزى نمى‌تواند نجات دهد مگر عمل انسان توأم با رحمت خداوند و اگر من هم گناه كنم سقوط مى‌كنم. بار پروردگارا! آيا من آنچه را بر عهده داشتم رساندم‌؟»

عزیزان! ما نیاز داریم که احساس ترس از خداوند داشته باشیم. باید خداوند را حس کنیم تا در برابر نفسمان به ما یاری برساند. نباید تابع شهوات، تمایلات، تعصبات و واکنش‌های خود شویم. باید مواظب سخنان، عملکرد و موضع‌گیری‌های خود باشیم. باید فریبکاری نکنیم، دروغ نگوییم، خیانت نکنیم، غیبت نکنیم، دیگران را مسخره و استهزاء نکنیم، ظالم را تأیید و در برابر ظلم یا فساد سکوت نکنیم.

همان طور که این حدیث اشاره داشته است، باید از خدا بترسیم و از او پروا کنیم: «خَفِ اللهَ كَأَنَّكَ تَرَاهُ، وَإِنْ كُنْتَ لَا تَرَاهُ فَإِنَّهُ يَرَاكَ، فَإِنْ كُنْتَ تَرَى أَنَّهُ لَا يَرَاكَ فَقَدْ كَفَرْتَ، وَإِنْ كُنْتَ تَعْلَمُ أَنَّهُ يَرَاكَ ثُمَّ بَرَزْتَ لَهُ بِالْمَعْصِيَةِ فَقَدْ جَعَلْتَهُ مِنْ أَهْوَنِ النَّاظِرِينَ عَلَيْكَ؛ چنان از خدا بترس كه گويا او را می‌بینی و اگر تو او را نبينى، او تو را می‌بیند و اگر معتقد باشى كه تو را نمی‌بیند كافر شده‌ای و اگر بدانى تو را می‌بیند ولى تو دور از چشم مردم و در پنهان نافرمانى او را کنی، او را پست‌ترین بينندگان خود دانسته‌ای.» باید از خداوند بیش از هر کس دیگری هر قدر که بزرگ باشد، بلند مرتبه باشد، طغیان کند و ستمگر باشد، بترسیم. «وَتَخْشَى النَّاسَ وَاللهُ أَحَقُّ أَن تَخْشَاهُ» و فرموده است: «الَّذِينَ يُبَلِّغُونَ رِسَالَاتِ اللهِ وَيَخْشَوْنَهُ وَلَا يَخْشَوْنَ أَحَداً إِلَّا اللهَ» بنابراین این ترس نشانه ایمان ما به خداوند است: «إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِينَ إِذَا ذُكِرَ اللهُ وَجِلَتْ قُلُوبُهُمْ» و راه نجات ما در آخرت نیز همین است: «وَأَمَّا مَنْ خَافَ مَقَامَ رَبِّهِ وَنَهَى النَّفْسَ عَنِ الْهَوَى * فَإِنَّ الْجَنَّةَ هِيَ الْمَأْوَى».

این‌ها درس‌های امام کاظم(ع) برای ماست. خداوند ما و شما را از کسانی قرار دهد که به حرف‌ها گوش می‌دهند و از بهترین آن‌ها پیروی می‌کنند. و آخر دعوانا أن الحمد لله ربِّ العالمين.

 

خطبه دوم:

بسم الله الرحمن الرحیم

ای بندگان خدا! شما و خودم را به همان چیزی توصیه می‌کنم که امام رضا(ع) به سید عبدالعظیم حسنی معروف به شاه عبدالعظیم سفارش کرد. همان امامی که بیست و هشتم ماه صفر سالروز وفات ایشان است. امام رضا(ع) در وصیت خود می‌فرماید: «يَا عَبْدَ الْعَظِيمِ أَبْلِغْ عَنِّي أَوْلِيَائِيَ السَّلَامَ وَ قُلْ لَهُمْ أَنْ لَا تَجْعَلُوا لِلشَّيْطَانِ عَلَى أَنْفُسِهِمْ سَبِيلًا وَ مُرْهُمْ بِالصِّدْقِ فِي الْحَدِيثِ وَ أَدَاءِ الْأَمَانَةِ وَ مُرْهُمْ بِالسُّكُوتِ وَ تَرْكِ الْجِدَالِ فِيمَا لَا يَعْنِيهِمْ وَ إِقْبَالِ بَعْضِهِمْ عَلَى بَعْضٍ وَ الْمُزَاوَرَةِ فَإِنَّ ذَلِكَ قُرْبَةٌ إِلَيّ وَ لَا يَشْغَلُوا أَنْفُسَهُمْ بِتَمْزِيقِ بَعْضِهِمْ بَعْضاً فَإِنِّي آلَيْتُ عَلَى نَفْسِي أَنَّهُ مَنْ فَعَلَ ذَلِكَ وَ أَسْخَطَ وَلِيّاً مِنْ أَوْلِيَائِي دَعَوْتُ اللَّهَ لِيُعَذِّبَهُ فِي الدُّنْيَا أَشَدَّ الْعَذَابِ وَ كَانَ فِي الْآخِرَةِ مِنَ الْخَاسِرِينَ؛ ای عبدالعظیم! سلام گرم مرا به دوستدارانم برسان و به آنان بگو: در دل‌های خویش برای شیطان راهی نگشایند و آنان را به راست‌گویی در گفتار و ادای امانت و سکوت پرمعنا و ترک درگیری و جدال در کارهای بیهوده و بی‌فایده فراخوان و به صله رحم و رفت و آمد با یکدیگر و رابطه گرم و دوستانه با هم دعوت کن؛ چرا که این کار باعث تقرب به خدا و من و دیگر اولیاء اوست. دوستان ما نباید فرصت‌های گران‌بهای زندگی و وقت ارزشمند خود را به دشمنی با یکدیگر تلف کنند. من با خود عهد کرده‌ام که هر کس مرتکب این‌گونه امور شود یا به یکی از دوستانم و رهروانم خشم کند و به او آسیب رساند از خدا بخواهم که او را به سخت‌ترین کیفر دنیوی مجازات کند و در آخرت نیز این‌گونه افراد از زیانکاران خواهند بود.»

 

آیا چشم انداز راه حل‌ها بسته شده‌اند؟

از لبنان آغاز می‌کنیم که بعد از دگرگون شدن طرح فرانسه که همه نیروهای سیاسی اجماع داشتند که آخرین فرصت برای نجات کشور است، چشم انداز راه حل‌هایی که لبنانی‌ها منتظرشان بودند بسته شده‌اند. این مسئله کشور را به اسیر خلأ با همه تبعات و پیامدهای اقتصادی، اجتماعی، بهداشتی و امنیتی آن تبدیل می‌کند.

ما نمی‌خواهیم به دلایل و ریشه‌های شکست طرح فرانسه بپردازیم؛ این امر روشن است و حرف و سخن درباره آن بسیار گفته ‌شده است. هر چند که از همه، چه آن‌هایی که خواستار بازگشت به این طرح هستند و چه آن‌هایی عدم بازگشت را ترجیح می‌دهند، می‌خواهیم از این قضیه عبرت بگیرند که این کشور نه با سیطره، قدرت طلبی، غلبه و انتقام جویی بلکه با توازن، تقویت زبان گفتگو، ارتباط و اعتماد میان طوایف، مذاهب و مراکز سیاسی آن ساخته می‌شود. این که لبنانی‌ها روی معادله تازه‌ای توافق کنند که این کشور را از کوره طایفه‌گرایی، فرقه‌گرایی و قبیله گرایی خارج کرده و به سوی دولت شهروند سالاری و انسان ببرد.

چیزی که ما در این برهه می‌خواهیم این است که از نیروهای سیاسی بخواهیم به مسئولیت خود در قبال کسانی که آنان را به این مسئولیت‌ها گمارده‌اند عمل کنند و آنان را از دردها و رنج‌های فزاینده نجات دهند. آن‌ها نباید به مچ‌گیری و انداختن بار مسئولیت به دوش دیگران بسنده کنند، بلکه هر گروهی باید برنامه عملی خود را برای متوقف کردن روند انحطاط اقتصادی، مالی و پولی، چاره‌جویی برای این قضیه، بدون اهانت به مردم از راه گرسنگی دادن و خوار کردن آن‌ها برای به دست آوردن سپرده‌های خودشان که می‌گویند به آن‌ها نیز نخواهند رسید و نحوه برخورد با سررسیدی که توسط رئیس بانک مرکزی برای برداشت حمایت از آرد، سوخت و دارو تعیین شده است، ارائه دهند.

لبنانی‌ها از اتهام زنی‌ها، واکنش‌های متقابل و وعده‌های نیروهای سیاسی سیر شده‌اند و خواهان عمل و اقداماتی هستند که آنان را از این وضعیت اسفبار نجات دهند.

نگرانی ما این است که جریان‌های سیاسی به فرصت زمانی رئیس جمهور فرانسه تسلیم شوند. گویا کشور وضعیت خوبی دارد و می‌تواند منتظر بماند.

تا زمانی که اراده جدی در داخل کشور وجود نداشته باشد، ما هیچ امیدی به طرح‌هایی خارجی برای ایجاد اصلاحات و تغییر نداریم.

 

تصویب قوانین مهم

در عرصه پارلمان نیز ما از تصویب قانون ثروت‌های نامشروع تقدیر و تشکر می‌کنیم؛ اما خواهشمان این است که این قانون همه‌جانبه و فراگیر باشد. تا هیچ کس جرئت دست اندازی به اموال عمومی را پیدا نکند. هم چنین از تصویب قانون دلار درخواستی نیز تشکر می‌کنیم؛ اما امیدواریم که این قانون در بانک‌ها متوقف شود؛ چون به نظر می‌رسد که برخورد مناسبی با این قانون صورت نگیرد. امیدواریم که در رأی گیری برای قانون عفو نیز ابعاد انسانی قضیه در نظر گرفته شود. بعد از انتشار ویروس کرونا در زندان‌ها و فقدان امکان درمان در زندان‌ها، نباید این قانون درگیر حساب‌های طایفه‌ای و درگیری‌های سیاسی شود. چون بیمارستان‌ها پر از بیمار شده‌اند و امکان پذیرش بیماران جدید وجود ندارد. تأکید ما این است که این عفو برای امنیت کشور و سلامت اجتماعی و بهداشتی خطر ایجاد نکند.

 

هوشیاری در برابر دشمن

در زمینه اتهام‌های تازه‌ای که نخست وزیر دشمن صهیونیستی در سخنرانی خود در سازمان ملل متحد پیرامون انبارهای موشک موجود در مناطق مسکونی مطرح کرده است، ما این اتهام‌ها را تلاش تازه‌ای برای وارد کردن فشار سیاسی بر لبنان و تشدید چنددستگی‌های داخلی در کشور می‌دانیم. از این رو لازم است که لبنانی‌ها بیش از پیش بیدار و هوشیار باشند و در دامی که دشمن چیده است نیفتند. ممکن است دشمن به درون لبنان راه یابد و دست به تجاوزگری‌ها و انفجارهایی بزند و آن‌ها را به مقاومت نسبت دهد.

در قضیه ترسیم مرز با فلسطین اشغالی، بر اهمیت رسیدن به راه حلی تأکید داریم که ثروت‌های گازی و نفتی را برای درمان بحران‌های اقتصادی به لبنان بازگرداند. در این زمینه لبنانی‌ها را به آگاهی، وحدت و همبستگی در این نبرد تازه دعوت می‌کنیم. نبردی که در برابر دشمن حیله‌گر و فریبکار آسان نخواهد بود.

 

اربعین حسینی

در خاتمه باید به اربعین حسینی اشاره کنیم. ما نیز مانند همه مسلمانان، برای ابراز محبت و وفاداری به امام حسین(ع) به مشتاق زیارتشان هستیم؛ چون او جان خود را داد تا مردم را از خواب بیدار کند و آن‌ها را از نادانی و سکوت رهایی بخشد و به سمت فضایی آکنده از عزت، آزادی و موضع‌گیری‌های شرافتمندانه ببرد تا عزتی داشته باشند که هیچ کس نتواند آن‌ها را به بردگی بکشاند و وادارشان کند که حقیرانه به تصمیماتشان گردن نهند و چون بردگان به فرمانشان گردن نهند.

در اینجا در عین حال که دعا می‌کنیم زائران از تمام آسیب‌ها در امان باشند، از آنان می‌خواهیم که برای حفظ سلامتی خود و خانواده‌ها و اطرافیانشان احتیاط کنند و نسبت به پروتکل‌های پیشگیری از کرونا بی‌توجه نباشند. آن‌ها باید این قضیه را واجب شرعی حساب کنند. به درستی که او پاسخگوی دعاهاست.