خطبه جمعه، 2 آبان ماه 1399

مطالب مهم خطبه اول: برجستگی و رنج / نصیحت مخفیانه / موعظه خود و دیگران.

مطالب مهم خطبه دوم: بارقه امید / اهمیت توافق / اعتراف به فساد... ولی!

 

بسم الله الرحمن الرحیم

6 ربیع الاول 1442 هـ برابر با 2 آبان ۱۳۹۹ هـ و 23/10/٢٠٢٠ م

نصیحت پنهانی، درسی از امام حسن عسکری(ع)

 

مطالب مهم خطبه اول:برجستگی و رنج / نصیحت مخفیانه / موعظه خود و دیگران.

مطالب مهم خطبه دوم: بارقه امید / اهمیت توافق / اعتراف به فساد... ولی!

 

خطبه اول:

خداوند سبحانه و تعالی می‌فرماید: «وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا وَأَوْحَيْنَا إِلَيْهِمْ فِعْلَ الْخَيْرَاتِ وَإِقَامَ الصَّلَاةِ وَإِيتَاءَ الزَّكَاةِ وَكَانُوا لَنَا عَابِدِينَ» صدق الله العظيم.

در هشتم ماه ربیع الاول با مناسبتی روبرو هستیم که برای دل‌های عاشقان و شیفتگان اهل بیت(ع) مایه اندوه و حزن است و آن سالروز وفات یازدهمین امام اهل بیت(ع) امام حسن بن علی عسکری(ع) است.

این مناسبت با مناسبت دیگری که برای دل‌های مؤمنان بسیار عزیز است، ارتباط دارد و آن امامت امام مهدی(عج) است که با وفات امام حسن عسکری(ع) آغاز گردید و ادامه خواهد داشت تا خداوند زمین و آن چه را روی آن است، به ارث ببرد.

 

برجستگی و رنج

امام حسن بن علی عسکری(ع) مانند همه ائمه اهل بیت(ع) از ویژگی‌هایی چون دانش، بردباری، عبادت، خوش اخلاقی، تواضع، بخشش و عطا برخوردار بود و به همین دلیل به جایگاه خاصی در میان مردم دست یافت و مورد توجه دل‌های کسانی قرار گرفت که با ایشان می‌زیستند. از جمله آن‌هایی که به ولایت و امامت آن حضرت ایمان داشتند و حتی کسانی که با ایشان دشمنی می‌کردند.

همین جایگاهی که در دل‌های مردم پیدا کرد، باعث گردید که خلفای عباسی هم عصرشان از ناحیه ایشان احساس بیم و نگرانی کنند؛ چون ایشان را رقیب خود می‌دیدند و معتقد بودند که امام عسکری عیوب و نواقص آنان را برملا می‌کند. آن چه بر ترس و بیم آنان می‌افزود، روایات فراوان پیامبر خدا و اهل بیت(ع) درباره امام مهدی(عج) بود. این که او فرزند امام عسکری است و قیام می‌کند و زمین را از عدل و داد آکنده می‌سازد.

از این رو امام عسکری در مدت امامت کوتاه خود که شش سال طول کشید، رنج‌ها و زحمات فراوانی را اعم از زندان و حصر تحمل کرد. تا جایی که به شیعیان خود فرمود: «أَلَا لَا یُسَلِّمَنَ‏ عَلَیَ‏ أَحَدٌ وَ لَا یُشِیرُ إِلَیَّ بِیَدِهِ وَ لَا یُومِئُ أَحَدُكُمْ فَإِنَّكُمْ لَا تَأْمَنُونَ عَلَى أَنْفُسِكُمْ؛ زمانی که از مقابل شما عبور می کنم به من سلام هم ندهید و یا اشاره‌ای هم نکنید، زیرا شما در امان نیستید.»

ولی همه این فشارهای ناگوار باعث نشد که امام(ع) به ایفای نقش دینی خود در بیان واقعیت آموزه‌های پیامبر خدا(ص)، مقابله با آسیب‌هایی که فراروی اسلام در عرصه‌های اندیشه، عقیده و احکام قرار دارند، فراهم کردن شرایط برای تولد امام مهدی(عج) به دور از چشم جاسوسان خلفای عباسی و زمینه‌سازی برای غیبت صغرای آن حضرت که 69 سال طول کشید، نپردازد.

 

نصیحت مخفیانه

در سالروز وفات آن حضرت تا جایی که وقت اجازه دهد می‌خواهیم به یکی از رهنمودهای ایشان بپردازیم. روایت شده است که آن حضرت فرمود: «مَنْ وَعَظَ اَخاهُ سِرّاً فَقَدْ زانــََهُ وَ مَنْ وَعَظَهُ عَلانِيـََةً فَقَدْ شانــََهُ؛ هر كه برادرش را در خلوت پند دهد، او را آراسته است و هر كس برادرش را در جمع پند دهد، او را سرشكسته كرده است.»

امام عسکری(ع) با این رهنمود می‌خواهد نسبت به وظیفه‌ای که مؤمنان نسبت به همدیگر دارند، هشدار بدهد و آن وظیفه نصیحت است؛ چون هر مؤمنی وظیفه دارد که برادر مؤمن خود را نصیحت کند، او را نسبت به عیوب و کاستی‌های خود آگاه کند و او را به کارهای خیر راهنمایی کند و این وظیفه را یکی از حقوق مؤمنان می‌شمارد.

در حدیث آمده است: «يَجِبُ لِلمؤمنِ علَى المؤمنِ النَّصيحَةُ لَهُ في المَشهَدِ والمَغيبِ؛ بر مؤمن واجب است كه در حضور و غياب مؤمن خيرخواه او باشد.»، «الْمُؤْمِنُ أَخُو الْمُؤْمِنِ عَیْنُهُ وَ دَلِیلُهُ؛ مؤمن برادر مؤمن است چشم و راهنمای اوست.»، «إنَّ أعْظَمَ النَّاسِ مَنْزِلَةً عِنْدَاللَّهِ یوْمَ القِیامَةِ أمشَاهُمْ فِی أرْضِهِ بِالنَّصِیحَةِ لِخَلْقِهِ؛ برترین مقام در پیشگاه خدا در روز قیامت برای کسی است که بیش از همه برای خیرخواهی مردم گام بردارد.»

نصیحت ممکن است در امور دینی، اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و خانوادگی باشد یا در امور ازدواج، طلاق و کار. ولی امام(ع) فقط به نصیحت دعوت و تشویق نمی‌کند. بلکه برای جلوگیری از واکنش‌های ناخوشایندی که ممکن است پیش آید، از مردم می‌خواهد که از بهترین روش برای نصیحت کردن استفاده کنند. چون غالب مردم دوست ندارند کسی از عیوبشان آگاه شوند یا در این مورد با آنان وارد صحبت شوند. چون این کار را اهانت و بیان عیوبشان می‌دانند.

امر دیگری که درباره روش مطرح است، این است که نصیحت نباید از عیوب فرد آغاز شود. بلکه باید انسان پیش از شروع نصیحت از مزایا و خوبی او سخن بگوید. مثلاً می‌تواند به او بگوید: برادرم! تو به حمد الهی از امتیازات، توانمندی‌ها و محاسن بسیاری برخورداری ولی یک ویژگی مهم را نداری و من اطمینان دارم که می‌توانی این ویژگی مثبت را هم بیابی.

باید بیانی نرم و قالب زیبایی را برای نصیحت خود برگزیند؛ چون سخنان درشت، خشن و تحریک کننده، به نتیجه مورد نظر نمی‌رسد. بلکه اختلافات را تشدید می‌کند و میان نصیحت کننده و نصیحت پذیرنده، تنش ایجاد می‌کند. خداوند متعال در اشاره به نحوه مشوت کردن می‌فرماید: «ادْعُ إلى سَبِيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ وَالْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَجَادِلْهُمْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ».

در حدیث نیز آمده است: «إِنَّ الرِّفقَ لا يَكُونُ في شيءٍ إِلَّا زَانَهُ، وَلا يُنْزَعُ مِنْ شَيءٍ إِلَّا شَانَهُ؛ زیرا رفق در چیزی نمی‌باشد؛ مگر که آن را زينت می‌بخشد و از هيچ چيزی بدور نمی‌شود، مگر اين‌که آن را زشت می‌سازد.»

امام حسن عسکری(ع) با سخنان، راهنمایی‌ها، رفتارها، خوش برخوردی‌ها و اخلاق والای خود نمونه‌ای از نصیحت کننده رفیق و دوست داشتنی از خود به یادگار گذاشت و حتی به دل‌های کسانی راه یافت که بیشتری درشتی و خشونت را با ایشان داشتند. در تاریخ آمده است زمانی که امام به زندان افتاد، عباسی نزد زندانبان آمدند و به او گفتند: «بر او سخت بگیر و آسان نگیر.» اما زندانبان به آنان اظهار داشت: «همه این‌ها را انجام دادم. چه کنم؟ دو مرد از بدترين كسانى كه در اختيار داشتم به او گماشتم و هر دو بی‌نهایت خداپرست و نمازگزار و روزه‌دار شده‌اند.»

 

موعظه خود و دیگران

عزیزان! ما وظیفه داریم که خطاها، رفتارها و گفتارهای مردم دور و بر خود را اصلاح کنیم و بی‌خیال از کنارشان نگذریم. نباید فقط به عیب‌گیری و حرف زدن بسنده کنیم. بلکه باید مانند مصلحانی باشیم که مردم را نصیحت کنیم و خودمان هم در پی رضایت الهی باشیم. باید همان طور باشیم که خداوند از ما خواسته است. امتی باشیم که خیرخواه مردم باشند، حتی اگر از آنان چنین چیزی نخواهند. امتی که امر به معروف و نهی از منکر می‌کنند. امتی که همدیگر را به حق و شکیبایی توصیه می‌کنند و خداوند درباره‌شان فرموده است: «كُنْتُمْ خَيْرَ أُمَّةٍ أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ تَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَتَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ» وآخر دعوانا أن الحمدلله ربّ العالمين.

 

خطبه دوم:

بسم الله الرحمن الرحیم

«اُوصيكُم بِتَقوَى اللّه وَالوَرَعِ في دينِكُم، وَالاِجتِهادِ للّه ِِ، وصِدقِ الحَديثِ، وأداءِالأَمانَهِ إلى مَنِ ائتَمَنَكُم مِن بَرٍّ أو فاجِرٍ، وطولِ السُّجودِ، وحُسنِ الجِوارِ، فَبِهذا جاءَ مُحَمَّدٌ صلي الله عليه و آله. صَلّوا في عَشائِرِهِم، وَاشهَدوا جَنائِزَهُم، وعودوا مَرضاهُم، وأدّوا حُقوقَهُم، فَإِنَّ الرَّجُلَ مِنكُم إذا وَرَعَ في دينِهِ وصَدَقَ في حَديثِهِ وأدَّى الأَمانَةَ وحَسَّنَ خُلُقَهُ مَعَ النّاسِ قيلَ: هذا شيعِيٌّ، فَيَسُرُّني ذلِكَ. اِتَّقُوا اللّه َ وكونوا زَينًا ولا تَكونوا شَينًا، جُرّوا إلَينا كُلَّ مَوَدَّةٍ وَادفَعوا عَنّا كُلَّ قَبيحٍ، فَإِنَّهُ ما قيلَ فينا مِن حَسَنٍ فَنَحنُ أهلُهُ، وما قيلَ فينا مِن سوءٍ فَما نَحنُ كَذلِكَ. لَنا حَقٌّ في كِتابِ اللّه ِ وقَرابَةٌ مِن رَسولِ اللّه ِ وتَطهيرٌ مِنَ اللّه ِ، لا يَدَّعيهِ أحَدٌ غَيرُنا إلاّ كَذّابٌ. أكثِروا ذِكرَ اللّه ِ وذِكرَ المَوتِ وتِلاوَةَ القُرآنِ وَالصَّلاةَ عَلَى النَّبِيِّ صلي الله عليه و آله، فَإِنَّ الصَّلاةَ عَلى رَسولِ اللّه ِ عَشرُ حَسَناتٍ. اِحفَظوا ماوَصَّيتُكُم بِهِ، وأستَودِعُكُمُ اللّه َ، وأقرَأُ عَلَيكُمُ السلام؛ شما را سفارش می‌کنم به تقواى الهى و پارسايى در دينتان و كار و کوشش براى خدا و راست‌گویی و اداى امانت به كسى كه امانتى به شما سپرده است، نيكوكار باشد يا تبهكار و سجده طولانى و نيكو همسايه دارى؛ زيرا محمّد صلي الله عليه و آله براى اين امور آمده است. در ميان عشیره‌هایشان، نماز بخوانيد، در تشييع جنازه‌هایشان، شركت ورزيد، از بيمارانشان، عيادت كنيد، حقوق آنان را بگزاريد؛ زيرا هرگاه فردى از شما در دينش، پارسا و در گفتارش، راست‌گو باشد و امانت را ادا كند و با مردم خوش‌خویی كند، گفته شود: اين شيعه است و اين، مرا شاد می‌سازد. از خدا پروا كنيد و مايه آراستگى ما باشيد، نه باعث ننگ و زشتى. هرگونه دوستى را براى ما جلب كنيد و هرگونه زشتى را از ما دور سازيد؛ زيرا هر خوبى كه در حقّ ما گفته شود، ما اهل آن هستيم و هر بدى كه درباره ما گفته آيد، نه چنانيم. ما را در كتاب خدا، حقّى است و با رسول خدا، خويشاونديم و خداوند، ما را پاك شمرده است و جز ما، هر كس چنين ادعايى كند، دروغ‌گوست. خدا و مرگ را، فراوان ياد كنيد و بسيار قرآن بخوانيد و فراوان بر پيامبر صلي الله عليه و آله صلوات فرستيد؛ زيرا صلوات بر رسول خدا صلي الله عليه و آله ده ثواب دارد. آن چه را به شما سفارش كردم پاس داريد، شما را به خدا می‌سپارم و بدرودتان می‌گویم.»

با این سخنان امام حسن عسکری(ع) می‌خواهد به بیان ویژگی‌های وابستگان به اهل بیت(ع) بپردازد. از آنان می‌خواهد که باتقوا، پرهیزگار، صادق و امین باشند؛ چون آنان به بسیاری یاد خدا، یاد مرگ، تلاوت قرآن، محبت پیامبر و اهل بیت، توجه به کسانی که از نظر دین و مذهب با آنان اختلاف دارند و حضور در میدان حق‌خواهی و عدالت‌طلبی شناخته می‌شوند. آنان کسانی هستند که از مقابله با چالش‌ها روی‌گردان نیستند.

 

بارقه امید

از معرفی سعد حریری برای تشکیل کابینه آغاز می‌کنیم. این گام لبنانی‌ها را امیدوار کرد. مردم امیدوارند که این اقدام بارقه امیدی برایشان باشد و درهای فروپاشی اقتصادی، مالی و معیشتی را که نزدیک است صلح و ثبات داخلی را مورد تهدید قرار دهد، ببندد و شرایط لازم را برای ارتباط و جلب کمک‌های خارجی را فراهم کند.

در این زمینه در کنار همه لبنانی‌ها از هر گامی که باعث نجات کشور از دردها و رنج‌ها و رهایی آن از بحران‌ها شود استقبال می‌کنیم. ولی خواست ما این است که این گام با توافق نیروهای سیاسی انجام شود، نه با چنددستگی‌هایی که روی داده است و فرد مأمور تشکیل کابینه نیز از آن سخن گفته است. چون روشن است که توسعه کشور و رهایی آن از بحران‌های موجود با باقی ماندن نیروهای سیاسی بر مواضعشان و از بین رفتن فضای اعتماد میان آن‌ها ممکن نیست و طبیعی است که تشکیل دولت آینده را با موانعی روبرو خواهد کرد.

 

اهمیت توافق

از این رو بار دیگر از نخست وزیر معرفی شده می‌خواهیم که باب گفتگو با تمام نیروهای سیاسی را که تمایل به گفتگو دارند باز کند تا زمینه برای توافق با آن‌ها فراهم شود. آن هم به روشی که امور دولت در عرصه‌های اقتصادی، مالی، اداری و سیاسی به راه افتد، دغدغه کسانی که نگران‌اند بار دیگر روشی که کشور را به مرز فروپاشی رساند، آن را اسیر شروط صندوق بین المللی پول کرد، زمینه را برای مداخلات کشورهای بسیاری فراهم کرد تکرار شود یا این که دولت به محلی برای تصفیه حساب‌های داخلی تبدیل شود.

در همین جا از نیروهای سیاسی نیز می‌خواهیم که در این برهه خاص از حساب‌های شخصی و گروهی خود به نفع کشور و مردم دست بردارند؛ چون کشور با حساب‌های فردی و سهمیه بندی‌ها ساخته نمی‌شود. از این رو برای آسان‌سازی تشکیل دولت، لبنانی‌ها برای مقابله با بحران‌ها و چالش‌های چند بعدی به این مسئله نیاز دارند.

به همه کسانی که در جایگاه مسئولیت قرار دارند، عرض می‌کنیم که این مرحله، زمان شوت کردن مسئولیت‌ها نیست، نباید هر گروهی توپ را به زمین دیگری شوت کند یا به انتظار کشورهای خارجی بنشیند. البته با توجه به شروط متقابل، ما منکر سختی فرایند تشکیل دولت نیستیم. ولی امید ما همچنان به بصیرت و آگاهی خطرات جریانات کنونی برای گذر از موانع است.

 

اعتراف به فساد... ولی!

در همین زمان لبنانی‌ها سخنان رئیس جمهور درباره رنج‌ها و دردهای واقعی لبنانی‌ها را شنیدند. این سخنان اعتراف بالاترین مقام مسئول در دولت درباره بحران‌هایی که لبنانی‌ها از آن‌ها رنج می‌برند و فساد گسترده در مدیریت دولت بود.

ولی مردم لبنان همچنان از رئیس جمهور و همه مسئولان انتظار دارند که به مردم حساب دهی کنند. این که چه کردند؟ چه خواهند کرد؟ چرا کارهایی را انجام ندادند؟ و سهم آن‌ها از کارهایی که صورت گرفته‌اند، چقدر است؟

از همه کسانی که به اطراف سفر می‌کنند می‌خواهیم برای صیانت از جان خود، خانواده و اطرافیانشان اصول پیشگیری و مراقبت از ابتلا به کرونا را دست کم نگیرند. این کار یک مسئولیت و واجب شرعی است. دعا می‌کنیم که از هر نوع بیماری در امان باشند. به درستی که او پاسخ دهنده دعاهاست.