خطبه جمعه، 1 اسفند ماه 1399

مطالب مهم خطبه اول: مهم‌ترین اعمال ماه رجب / تأثیر استغفار / چگونه استغفار کنیم؟ / برای استغفار عجله کنید.

مطالب مهم خطبه دوم: تشدید بحران / هشدار نسبت به سخنان طایفه‌ای / با آزادی بیان موافقیم، اما! / وام بین المللی و تحقیق.

 

بسم الله الرحمن الرحیم

۷ رجب 1442 هـ برابر با ۱ اسفند ۱۳۹۹ ش و 19/02/2021 م

مهم‌ترین اعمال ماه رجب استغفار است

 

مطالب مهم خطبه اول: مهم‌ترین اعمال ماه رجب / تأثیر استغفار / چگونه استغفار کنیم؟ / برای استغفار عجله کنید.

مطالب مهم خطبه دوم: تشدید بحران / هشدار نسبت به سخنان طایفه‌ای / با آزادی بیان موافقیم، اما! / وام بین المللی و تحقیق.

 

خطبه اول:

خداوند متعال در كتاب عزیز خود فرموده است: «فَقُلْتُ اسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ إِنَّهُ كَانَ غَفَّاراً * يُرْسِلِ السَّمَاءَ عَلَيْكُمْ مِدْرَاراً * وَيُمْدِدْكُمْ بِأَمْوَالٍ وَبَنِينَ وَيَجْعَلْ لَكُمْ جَنَّاتٍ وَيَجْعَلْ لَكُمْ أَنْهَاراً» [نوح 10-12].

 

مهم‌ترین اعمال ماه رجب

یکی از مهم‌ترین اعمالی که رسول خدا(ص) در این ماه به آن دعوت کرده، استغفار است؛ لذا فرمود: «رَجَبٌ شَهْرُ اَلاِسْتِغْفَارِ لِأُمَّتِي أَكْثِرُوا فِيهِ اَلاِسْتِغْفَارَ؛ ماه رجب ماه استغفار امّت من است، پس بسيار در اين ماه طلب آمرزش كنيد.»

عبارت‌های زیادی برای استغفار ذکر شده و از آن جمله آمده است که انسان بسیار این ذکر را بگوید: «أسْتَغْفِرُ اللهَ الَّذِي لاَ إلَهَ إلاَّ هُو وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ، لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ، وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ».

و جمله «أسْتَغْفِرُ اللهَ» را هفتاد بار در صبح و هفتاد بار در شب بگوید و پس از گفتن آن، دستان را خود را به دعا بلند کند و چنین بگوید: «اللهم اغفرْ لي وتبْ عليَّ إنكَ أنتَ التَّوابُ الرَّحيمُ».

عبارت دیگری که برای طلب بخشش وارد شده، این است که در این ماه بسیار بگوید: «أَسْتَغْفِرُ اللّٰهَ ذَا الْجَلالِ وَالْإِكْرامِ مِنْ جَمِيعِ الذُّنُوبِ وَالْآثامِ».

استغفار به این معناست که انسان از پروردگار خود بخواهد که از گناهان و کوتاهی‌هایش در انجام مسئولیت‌هایی که خداوند به عهده او گذاشته است، خواه در قبال پروردگارش باشد یا در قبال خانواده یا بستگان یا همسایگانش یا کسانی که تحت مراقبت و مسئولیت او قرار دارند، درگذرد.

یا کارهایی که امام زین‌العابدین(ع) وقتی که در برابر پروردگار خود می‌ایستد، از آن‌ها عذرخواهی می‌کند و می‌گوید: «أَللَّهُمَّ إنِّي أَعْتَـذِرُ إلَيْـكَ مِنْ مَـظْلُومٍ ظُلِمَ بِحَضْرَتِي فَلَمْ أَنْصُرْهُ وَمِنْ مَعْرُوفٍ اُسْدِيَ إلَيَّ فَلَمْ أَشْكُرْهُ، وَمِنْ مُسِيءٍ اعْتَذَرَ إلَيَّ فَلَمْ أَعْذِرْهُ، وَمِنْ ذِيْ فَاقَةٍ سَأَلَنِي فَلَمْ أوثِرْهُ، وَمِنْ حَقِّ ذي حَقٍّ لَزِمَنِي لِمُؤْمِن فَلَمْ أوَفِّـرْهُ؛ خدايا! از تو پوزش مي‌خواهم اگر در حضور من بر مظلومي ستم رفته و من او را ياري نكرده‌ام و در حقِ من احساني صورت گرفته و سپاسگزار آن نبوده‌ام و خطاكاري از من پوزش خواسته و من آن را نپذيرفته‌ام و نيازمندي از من چيزي طلب كرده و من به او نبخشيده‌ام و مؤمني بر گردن من حقي داشته و من آن را به جا نياورده‌ام».

یا وقتی که می‌گوید: «اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْتَغْفِرُكَ لِكُلِّ نَذْرٍ نَذَرْتُهُ، وَكُلِّ وَعْدٍ وَعَدْتُهُ، وَكُلِّ عَهْدٍ عَاهَدْتُهُ ثُمَّ لَمْ أَفِ بِهِ؛ خدایا! از تو آمرزش می‌طلبم برای هر نذری که کردم و هر وعده‌ای که دادم و هر پیمانی که بستم، سپس به آن وفا نکردم».

 

تأثیر استغفار

آیات و احادیث بیانگر میزان تأثیری هستند که طلب بخشش در فرد به جای می‌گذارد؛ زیرا استغفار به تزکیه و تطهیر نفس انسان منجر می‌شود و رابطه او را پروردگارش اصلاح و تقویت می‌کند؛ خداوند متعال به استغفار کنندگان وعده داده است که فارغ از گناهی که مرتکب شده‌اند، استغفارشان را می‌پذیرد؛‌ لذا فرموده است: «وَمَنْ يَعْمَلْ سُوءاً أَوْ يَظْلِمْ نَفْسَهُ ثُمَّ يَسْتَغْفِرِ اللهَ يَجِدِ اللهَ غَفُوراً رَحِيماً» [نساء: ۱۱۰].

خداوند فرموده است: «قُلْ يَا عِبَادِيَ الَّذِينَ أَسْرَفُوا عَلَى أَنْفُسِهِمْ لَا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللهِ إِنَّ اللهَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِيعاً» [الزّمر: 53].

در حدیث قدسی نیز آمده است: «يَا ابْنَ آَدَمَ لَو بَلَغَتْ ذُنُوْبُكَ عَنَانَ السَّمَاءِ ثُمَّ اسْتَغْفَرْتَنِيْ غَفَرْتُ لَكَ و لا أبالي؛ اي فرزند آدم! اگر گناهانت به آسمان برسد و بعد از من آمرزش طلبي، ترا می‌آمرزم و باکي ندارم.»

در حدیث آمده است: «أ لا أدُلُّكُم على دائكُم و دَوائكُم؟! ألا إنَّ داءَكُمُ الذُّنوبُ و دَواءَكُمُ الاستِغفارُ؛ آيا شما را به دردتان و داروى دردتان راهنمايى نكنم؟ بدانيد كه درد شما گناهان است و دارويتان استغفار».

در حدیث آمده است که شیطان به خدای متعال عرض کرد: «عِزَّتِكَ لا أبرَحُ اُغوِي عِبادَكَ ما دامتْ أرواحُهُم في أجسادِهِم. فقالَ: و عِزَّتي و جَلالِي، لا أزالُ أغفِرُ لَهُم ما استَغفَروني؛ به عزّتت سوگند كه تا بندگانت جان در بدن دارند، از گمراه كردنشان دست نمی‌کشم. پس خداوند فرمود: به عزّت و جلالم سوگند تا زمانى كه از من آمرزش بطلبند، آنان را می‌آمرزم».

ماجرا به این نیز محدود نمی‌شود؛ زیرا طلب بخشش به افزایش روزی و دفع بلایا در دنیا و قرار گرفتن انسان تحت مراقبت و عنایت خداوند منجر می‌شود و این یک امر طبیعی است؛ زیرا خداوند کسی را که رابطه‌اش را با او خوب و پاکیزه گرداند، در دشواری‌ها و مشقات زندگی تنها نمی‌گذارد. خداوند در اشاره به این مطلب می‌فرماید: «فَقُلْتُ اسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ إِنَّهُ كَانَ غَفَّارًا * يُرْسِلِ السَّمَاءَ عَلَيْكُمْ مِدْرَارًا * وَيُمْدِدْكُمْ بِأَمْوَالٍ وَبَنِينَ وَيَجْعَلْ لَكُمْ جَنَّاتٍ وَيَجْعَلْ لَكُمْ أَنْهَاراً».

در حدیث آمده است: «استغفرْ ترزَقْ؛ استغفار كن تا روزى داده شوى.» و در حديث آمده است: «مَنْ لَزِمَ الاسْتِغْفَارَ جَعَلَ اللهُ لَهُ مِنْ كُلِّ ضِيقٍ مَخْرَجًا وَمِنْ كُلِّ هَمّ فرجاً؛‌ هر كس زياد استغفار كند، خدا براى او از هر غمى فرجى قرار دهد و از هر سختى بيرون آمدنى و روزى دهد او را از آنجا كه گمان ندارد.» باز در حدیث آمده است: «مَن كَثُرَتْ هُمومُهُ فَعلَيهِ بالاستِغفارِ؛ هر كه غم و اندوهش بسيار شود، استغفار كند.»

حضرت علی(ع) پس از رحلت رسول خدا(ص) به این امر اشاره كرد و فرمود: «کانَ فِي الْأَرْضِ أَمَانَانِ مِنْ عَذَابِ اللَّهِ وَ قَدْ رُفِعَ أَحَدُهُمَا فَدُونَکمُ الْآخَرَ فَتَمَسَّکوا بِهِ أَمَّا الْأَمَانُ الَّذِي رُفِعَ فَهُوَ رَسُولُ اللَّهِ(ص) وَ أَمَّا الْأَمَانُ الْبَاقِي فَالِاسْتِغْفَارُ قَالَ اللَّهُ تَعَالَى وَ ما کانَ اللَّهُ لِيعَذِّبَهُمْ وَ أَنْتَ فِيهِمْ وَ ما کانَ اللَّهُ مُعَذِّبَهُمْ وَ هُمْ يسْتَغْفِرُون؛ دو راه امان از عذاب الهى در روى زمين بود که به تحقيق، يکى از آن دو برداشته شده و ديگرى اينک در دست و اختيار شما است، پس به آن چنگ بزنيد.  اما امانى که از دست رفت، رسول خدا(ص) است  و امان باقى، استغفار و توبه است. خداى تعالى فرموده است: چنين نيست که خدا ايشان را عذاب کند، در حالى که تو در ميان آن‌هایی و چنين نيست که خدا، عذاب کننده ايشان باشد، در حالى که آن‌ها، درخواست آمرزش می‌کنند.»

 

چگونه استغفار کنیم؟

در مورد چگونگی استغفار، آن‌گونه که برخی تصور می‌کنند به زبان منحصر نمی‌شود؛ بلکه فراتر از آن تا برطرف کردن آثار گناه و سهل انگاری اصلاح مسیر را نیز در برمی‌گیرد. امام علی(ع) در مورد استغفار، روش خود را چنین توضیح دادند: «أ تَدْرِي مَا اَلاسْتِغْفَارُ؟ إِنَّ لِلاسْتِغْفَارِ دَرَجَةَ اَلْعِلِّيِّينَ، وَهُوَ اِسْمٌ وَاقِعٌ عَلَى سِتَّةِ مَعَانٍ؛ أَوَّلُهَا اَلنَّدَمُ عَلَى مَا مَضَى، وَاَلثَّانِي اَلْعَزْمُ عَلَى تَرْكِ اَلْعَوْدِ إِلَيْهِ أَبَداً، وَاَلثَّالِثُ أَنْ تُؤَدِّيَ إِلَى اَلْمَخْلُوقِينَ حُقُوقَهُمْ حَتَّى تَلْقَى اَللهَ عَزَّ وَجَلَّ أَمْلَسَ لَيْسَ عَلَيْكَ تَبِعَةٌ، وَاَلرَّابِعُ أَنْ تَعْمِدَ إِلَى كُلِّ فَرِيضَةٍ عَلَيْكَ ضَيَّعْتَهَا فَتُؤَدِّيَ حَقَّهَا، وَاَلْخَامِسُ أَنْ تَعْمِدَ إِلَى اَللَّحْمِ اَلَّذِي نَبَتَ عَلَى اَلسُّحْتِ فَتُذِيبَهُ بِالْأَحْزَانِ حَتَّى تُلْصِقَ اَلْجِلْدَ بِالْعَظْمِ، وَيَنْشَأَ بَيْنَهُمَا لَحْمٌ جَدِيدٌ، وَاَلسَّادِسُ أَنْ تُذِيقَ اَلْجِسْمَ أَلَمَ اَلطَّاعَةِ كَمَا أَذَقْتَهُ حَلاَوَةَ اَلْمَعْصِيَةِ، فَعِنْدَ ذَلِكَ تَقُولُ أَسْتَغْفِرُ اَللهَ؛ آيا می‌دانی استغفار چيست؟ استغفار درجه بلند مرتبگان است و آن را شش شرط است: نخست؛ پشيمانى برگذشته. دوم؛ عزم بر ترك بازگشت به طور هميشه. سوم؛ اين كه حقوق مردم را ادا كنى تا با خداى عارى از هر گناهى ديدار نمايى. چهارم؛ هر واجبى را كه بر عهده تو بوده و انجامش نداده‌ای، به جاى آورى. پنجم؛ آنكه گوشتى را كه در گناه بر پيكرت روييده، در غم‌ها و اندوهان آب كنى تا پوستت به استخوانت بچسبد و ميان پوست و استخوان گوشت تازه برويد. ششم؛ جسم خود را رنج طاعت بچشانى، همچنان، كه بر او حلاوت معصيت چشانده بودى. در اين هنگام بگو: استغفر الله».

 

برای استغفار عجله کنید

عزیزان! به همین دلیل از ما خواسته شده است تا این ماه پربرکت را که خداوند وعده داده بیش از ماه‌های درهای رحمت خود را باز می‌کند، غنیمت بشماریم و جزو استغفار کنندگان باشیم. باید رابطه خود را با خدا بهبود ببخشیم که بدون آن هیچ چیز دیگری درست نمی‌شود. تا از آنچه به استغفار کنندگان وعده داده شده است، بهره‌مند شویم. نباید از کسانی باشیم که وقتی به توبه یا بازنگری در حساب‌های خود با پروردگار فراخوانده می‌شوند، می‌گویند: بعداً توبه می‌کنم یا وقتی می‌خواهم به حج یا زیارت بروم، توبه خواهم کرد. بلکه باید برای توبه و استغفار عجله کنیم تا به آنچه خداوند متعال وعده داده است، نائل شویم: «وَسَارِعُوا إِلَىٰ مَغْفِرَةٍ مِّن رَّبِّكُمْ وَجَنَّةٍ عَرْضُهَا السَّمَاوَاتُ وَالْأَرْضُ أُعِدَّتْ لِلْمُتَّقِينَ» [آل عمران: 133]. کسانی به این پاداش می‌رسند که «وَالَّذِينَ إِذَا فَعَلُوا فَاحِشَةً أَوْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ ذَكَرُوا اللهَ فَاسْتَغْفَرُوا لِذُنُوبِهِمْ وَمَنْ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلَّا اللهُ وَلَمْ يُصِرُّوا عَلَى مَا فَعَلُوا وَهُمْ يَعْلَمُونَ» [آل عمران: 135].

خوشا به حال کسانی که در نامه عملشان استغفار فراوان یافت می‌شود و خوشا به حال کسانی که در روز قیامت در نامه عملشان زیر تمام گناهانشان "أستغفر الله" یافت می‌شود و خوشا به حال کسانی که با استغفار خود، درهای رحمت خدا را می‌کوبند و خوشا به حال کسانی که خداوند درباره‌شان فرموده است: «كَانُوا قَلِيلاً مِنَ اللَّيْلِ مَا يَهْجَعُونَ * وَبِالْأَسْحَارِ هُمْ يَسْتَغْفِرُونَ» [الذّرايات: ۱۷- 18].

عزیزان! در این شرایط دشوار ما نیاز داریم شکافی را که ممکن است بین ما و خدا ایجاد شده باشد، مرمت کنیم. باید مسیر خود را اصلاح کنیم تا خداوند با نظر رحمت به ما نگاه کند تا به واسطه آن از نعمت مغفرت، رحمت، ارشاد و رفع نگرانی، پریشانی و گرفتاری برخوردار شویم.

 

 

خطبه دوم:

بسم الله الرحمن الرحیم

ای بندگان خدا! شما و خودم را به تقوای الهی توصیه می‌کنم و تقوا این است که او را عبادت کنیم و تسلیم او شویم. این را امام جواد(ع) دهم این ماه سالروز ولادتشان است، برای ما بیان کرده‌اند. فرمود: «مَن أصغى إلى ناطِقٍ فَقَد عَبَدَهُ فَإن كانَ النّاطِقُ عَنِ اللّه ِ فَقَد عَبَدَ اللّه َ وإن كانَ النّاطِقُ يَنطِقُ عَن لِسانِ إبليسَ فَقَد عَبَدَ إبليسَ؛ هر كه به گفته گوینده‌ای گوش دهد، در واقع او را پرستيده است. اگر [آن گوینده] از خدا بگويد، خدا را پرستيده و اگر از شيطان بگويد، شيطان را پرستيده است.» وقتی به حرف شخصی گوش می‌دهی، ذهن و قلب تو به او جلب می‌شود، پس در واقع او را می‌پرستی؛ زیرا افکار و همچنین موضع‌گیری‌ها، رفتارها و حرکات خود را تابع او می‌کنید؛ پس اگر او در مورد خدا صحبت می‌کند، تو در حالت عبادت خدا هستی؛ اما اگر او چیزی غیر از آنچه خدا می‌خواهد بگوید، به طوری که به خدا یا کسانی که بیانگر دین خدا هستند، دروغ می‌بندد یا به احکام و قوانین الهی توهین می‌کند یا اخلاق و ارزش‌های انسان را ویران می‌کند، در اینجا شما در واقع شیطان را می‌پرستید؛ بنابراین وقتی به سخنان کسی گوش می‌دهید، چه سخنران باشد و چه واعظ، مستقیم باشد یا از طریق صفحات تلویزیون یا شبکه‌های اجتماعی، ببینید که اندیشه‌هایش را از کجا می‌گیرد تا کسی ما را فریب ندهد و ما در دام دیوهای به ظاهر انسان نیفتیم. در این صورت ما از افراد دارای بصیرت در دین، سیاست، جامعه و همه مفاهیم زندگی خواهیم شد و به مصاف چالش‌ها خواهیم رفت.

 

تشدید بحران

از لبنان آغاز می‌کنیم که به دلیل تشدید بحران اقتصادی، پولی، اجتماعی و امنیتی، عرصه بر لبنانی‌ها تنگ شده است، بدون اینکه به جز مسکّن‌های بیشتر، اقدام جدی برای رهایی کشور از این وضعیت وخیم صورت گیرد؛‌ چرا که قیمت دلار و همچنین مواد غذایی ضروری همچنان در حال افزایش است و نرخ فقر، خشونت، جرم و سرقت هر روز افزایش می‌یابد. حال آن که به خاطر موضع‌گیری‌های سفت و سخت طرف‌های متولی تشکیل دولت و پافشاری آن‌ها بر شرایط خود، به نحوی که هیچ کدامشان نمی‌خواهند به سوی دیگران قدمی بردارند یا از امتیازی به آن‌ها بدهند، تشکیل دولتی که باید این بحران‌ها مقابله کند و کشور را از این تونل تاریک خارج کند، دور از دسترس شده است. مجادلات داغی که اتفاق افتاد، عمق بحران و میزان از بین رفتن اعتماد و حتی همزیستی میان آن‌ها را نشان داد. به این معنا که حتی اگر دولت هم تشکیل شود، ممکن است نتواند وظایف خود را انجام دهد.

اگر مسئولان کشور رقابت‌های میان خود را که منجر به اخلال در ابتکارات قبلی شدند، متوقف نکنند و به تشکیل دولتی که کشور را به پیش ببرد و اصلاحات را انجام دهد، مبادرت نورزند، همه این‌ها در شرایطی اتفاق می افتد که خیرخواهان داخلی کارهای خود را متوقف کرده‌اند و خارجی‌ها تمایلی به مداخله ندارند؛ اگرچه ما خارجی‌ها را از پیگیری منافعشان مبرا نمی‌دانیم.

ما اعتقاد داریم که مسدود شدن چشم‌انداز تشکیل دولت، به ایجاد هرج و مرج در داخل کشور منجر خواهد شد تا کشور به لقمه‌ای آسان در دست کسانی تبدیل شود که می‌خواهند قدرت تصمیم‌گیری کشور را در اختیار بگیرند و سایه تغییراتی که برای منطقه ترسیم شده است، آن را به یک اهرم فشار تبدیل کنند.

از این رو بار دیگر از همه می‌خواهیم به خاطر کشور و مردم و حتی موقعیت خودشان هم که شده، به خاطر کشور، از حساب‌های شخصی خود دست بردارند؛ چون اگر کشور سقوط کند و فروبپاشد و مردم پراکنده کشورها شوند، همه این حساب‌های شخصی، جناحی و گروهی چه ارزشی خواهد داشت؟!

زمان آن فرارسیده است که همه درک کنند این کشور بر اساس سه ستون بنا شده و باقی خواهد ماند: فهم، تفاهم و این که در این کشور غالب و مغلوب وجود ندارد و ضروری است که به خاطر موجودیت و ثبات آن، عقب‌نشینی‌های متقابل صورت بگیرد.

 

هشدار نسبت به سخنان طایفه‌ای

در اینجا نسبت به بازگشت به استفاده از شعارهای طایفه‌ای و فرقه‌ای در درگیری‌های جاری، به دلیل پیامدهای خطرناک آن هشدار می‌دهیم؛ چرا که ممکن است بسیاری وارد این قضیه شوند؛ زیرا درگیری جاری به آن اندازه که شخصی است، بُعد طایفه‌ای یا مذهبی ندارد و در چارچوب منافع سیاسی این و آن قرار می‌گیرد و معمولاً طایفه یا مذهب از آن منفعت نمی‌برد، بلکه ممکن است به ضرر آن باشد.

ما به آگاهی لبنانی‌هایی اعتماد داریم که بار دیگر از سوراخ سیاستمداران گزیده نخواهد شد و به آن‌ها اجازه نخواهند داد با احساسات و غرایز مذهبی و سیاسی آن‌ها بازی کنند.

 

با آزادی بیان موافقیم، اما!

در سطح داخلی، خواهش می‌کنیم که مجادلات از طریق رسانه‌ها یا شبکه‌های اجتماعی متوقف شوند و همه باید نسبت به مسئولیت خود در برابر کلماتی که می‌گویند یا می‌نویسند، آگاه باشند.

ما از کسانی نیستیم که خواهان بستن دهان‌ها و جلوگیری از آزادی بیان هستند؛ زیرا این کشور باید سرزمین آزادی‌ها باقی بماند، اما از همه‌ کسانی که رسانه دارند می‌خواهیم مراقب حرف‌هایی باشند که از روی بی‌فکری می‌زنند یا بدون در نظر گرفتن تأثیرات و پیامدهای فاجعه‌بار آن، نقل می‌کنند.

چون حرف اگر حساب شده و آگاهانه نباشند، ممکن است مانند ریختن روغن روی آتش باشد و همیشه کسانی هستند که برای رسیدن به این هدف، حرف‌ها را می‌قاپند.

 

وام بین المللی و تحقیق

در موضوع گرفتن وام بین المللی برای تأمین شبکه امنیت اجتماعی در کشور، ما خواستار تسریع در تصویب و رساندن آن به دست افراد مستحق، آن هم به دور از هرگونه ملاحظات سیاسی و جانب‌داری، برای مقابله با فشارهای فزاینده زندگی بر آن‌ها هستیم. به رغم ملاحظاتی که در مورد اصل وام وجود دارد، به نظر می رسد تنها راه کمک به شهروندان همین است.

در راستای افزایش مداوم مبتلایان به اپیدمی "کرونا" ما بار دیگر خواستار ضرورت تداوم دقیق اقدامات پیشگیرانه مورد نیاز هستیم. امیدواریم که رسیدن واکسن به جلوگیری از شیوع آن کمک کند. در اینجا از تمام کسانی که برای رسیدن واکسن کمک کردند، قدردانی می‌کنیم و امیدواریم پس از این که مشخص شد ما در حال مسابقه با این ویروس هستیم، برای افزایش و گسترش سطح توزیع آن همه همکاری کنند.

در رابطه با پرونده تحقیقات در مورد انفجار بندر، پس از اقدام اخیر دستگاه قضایی مبنی بر تغییر بازپرس قضایی، خانواده‌های قربانیان و مجروحان، از عادی‌سازی، تأخیر و سیاسی شدن این مسئله نگران هستند.

با توجه به آنچه اتفاق افتاده است، ما خواستار انتصاب سریع یک بازپرس قضایی جدید هستیم که نسبت به سلامت، شفافیت و عادلانه بودن جریان تحقیق و پیگرد مجرمان و سهل انگاران، به دور از هرگونه فشار و ملاحظه، برای رسیدن به واقعیت کامل به خانواده قربانیان اطمینان دهد.