خطبه جمعه، 14 خرداد ماه 1400

مطالب مهم خطبه اول: نفی احتکار / احتکار مردود است / همنوایی آری؛ احتکار نه.

مطالب مهم خطبه دوم: لبنان و بسته شدن چشم‌اندازها / بازی با سرنوشت کشور / قلدری دوام‌دار / وفاداری به امام خمینی(ره)

 

بسم الله الرحمن الرحیم

23 شوال 1442 برابر با 14 خرداد 1400 و 04/06/2021 م

درس‌هایی از امام صادق(ع)؛ نفی احتکار

 

مطالب مهم خطبه اول: نفی احتکار / احتکار مردود است / همنوایی آری؛ احتکار نه.

مطالب مهم خطبه دوم: لبنان و بسته شدن چشم‌اندازها / بازی با سرنوشت کشور / قلدری دوام‌دار / وفاداری به امام خمینی(ره)

 

خطبه دینی:

خداوند سبحانه وتعالى می‌فرماید: «قُل ْلَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْراً إِلَّ االْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبَى» [الشّورى: 23]صدق الله العظيم.

بیست و پنجم شوال سالروز وفات یکی از ائمه اهل بیت(ع) است که خداوند دستور داده آنان را دوست داشته باشیم. او امام جعفر صادق(ع) است.

مودت و دوست داشتن فقط به اظهار عواطف و نشان دادن احساسات نیست؛ بلکه باید از عبادت، اخلاق و تواضع، امر به معروف و نهی از منکر و فداکاری‌هایشان در راه اسلام، برای این که اسلام در دل‌ها و خردها زنده بماند و از هر گونه تحریف، دروغ و غلو نیز در امان باشد، نیز درس بگیریم.

از این رو عزیزان! به این مناسبت می‌خواهیم به یکی از فرازهای زندگی امام صادق(ع) بپردازیم. هدف ما از این کار آموختن و مقایسه کردن خودمان با ایشان است. می‌خواهیم بدانیم ما در رفتار و موضع‌گیری نیز از شیعیان آن حضرت هستیم یا نه؟

 

نفی احتکار

در سیره آن حضرت آمده است که روزی یکی از کارگزاران خود به نام مصادف را فراخواند و به او فرمود: عیالوارم و به پولی نیاز داریم که با آن از عهده مخارج زندگی خود برآیم. آماده شو و با قافله‌ای از تجار عازم مصر شو. پس هزار دینار به او داد که در امر تجارت از آن استفاده کند.

مصادف و همراهانش در مسیر به قافله برخورد کردند که بعد از خاتمه یافتن کار تجارت، از مصر آمده و عازم سرزمین‌های خود بودند. کاروانیان از آنان درباره وضعیت بازار مصر و کالاهایی که با خود آورده بودند سؤال کردند. آنان نیز در پاسخ گفتند که از کالاهای شما چیزی در مصر وجود ندارد و مردم به آن‌ها نیاز شدید دارند؛ بنابراین بازرگانان و از جمله مصادف با همدیگر توافق کردند که باید از نبود کالاهای تجاری خود در مصر کمال استفاده را ببرند و به سود دو برابر آن‌ها را بفروشند. چنین هم شد.

وقتی کاروان تجاری از مصر بازگشت، مصادف شادمان از این موفقیت نزد امام صادق(ع) آمد و در حالی که دو کیسه در دست داشت خطاب به امام صادق فرمود: این کیسه که هزار دینار در آن است، سرمایه‌ای است که به من دادید و به شما برمی‌گردانم و این نیز کیسه نیز حاوی هزار دینار دیگر است که سود به دست آمده است. امام متعجبانه از مصادف پرسید: این سود بسیار زیاد است. گمان نمی‌کنم کالایی که با خود داشتی این قدر سود داشته باشد. مصادف نیز قضیه را برای امام تعریف کرد. این که با باقی تجار همراهی کرد تا به این سود برسد.

در اینجا امام خشمگین شد و به مصادف فرمود: با بقیه بازرگانان متحد شدید تا زیر سود دو برابر کالا به مردم نفروشید؟ به خدا سوگند! این سود را نمی‌گیرم. فقط کیسه‌ای را که سرمایه من است می‌گیرم؛ اما کیسه دیگر؛ خودت فکری کن تا به صاحبانش بازگردانی. حتی اگر مجبور شوی که به مصر بازگردی؛ زیرا من مال باطلی را که به قیمت زیان دیدن دیگران به دست آمده باشد، نمی‌خورم.

عزیزان! امام با این موضع‌گیری خود می‌خواست به روش اسلامی مورد نظر خود اشاره کند. اول – کسی که می‌خواهد تجارت کند یا مالی را به دست آورد نباید از احساسات انسانی و ارزش‌های اخلاقی تهی باشد. نباید هدف او فقط سود کردن باشد. حتی اگر این سود به ضرر مردم و نیازهایشان تمام شود. از این رو در حدیث آمده است: «إنّ الله يحبّ سمح البيع سمح الشّراء؛ خداوند آسانی خرید و فروش را دوست دارد.»

دوم – اسلام در برخورد با احتکار قاطع است؛ زیرا احتکار باعث زیان دیدن مردم و نیازمندی‌هایشانمی‌شود. احتکار نشان دهنده نوعی خودخواهی و خودمحوری، طمع ورزی و مال دوستی است. احتکار به این معناست که بازرگان از نیازمندی مردم بهره برداری کند و بهای کالا یا پاداش خدمات خود را بالا ببرد.

 

احتکار مردود است

از این رو احادیث به شدت احتکار را رد کرده و به خطرات آن اشاره می‌کنند. احادیث فرد محتکر را خائن به مردم و جامعهو دور شده از رحمت الهی می‌دانند.

در عهدنامه امام علی(ع) به مالک اشتر والی مصر چنین آمده است و لازم است که این عهدنامه، نامه‌ای به همه کسانی باشد که عهده‌دار امور عمومی مردم هستند: «واعلم معذلك، أنَّ في كثير منهم ضيقا ً فاحشاً، و شحّاً قبيحاً، و احتكارا ً للمنافع، و تحكّماً في البياعات، و ذلك بابُ مضرّةٍ للعامّة، وعيب على الولاة. فامنع من الاحتكار، فإن ّرسول الله(ص) منع منه، وليكن البيع بيعا ًسمحاً، بموازين عدل و أسعار لاتجحف بالفريقين من البائع والمبتاع. فمن قار فحكرة بعدنهي كإيّاه، فنكّلبه وعاقب فيغير إسراف؛ با این همه بدان که بسیاری از آنان روشی ناشایست دارند و حریص و بخیل‌اند و احتکار می‌کنند و به میل خود بر کالاهای خود قیمت می‌گذارند و با این کار به مردم زیان می‌رسانند و برای والیان مایه ننگ و عار هستند. پس احتکار منع کن؛ زیرا پیامبر خدا(ص) از احتکار منع کرده است و باید خرید و فروش به آسانی و بر معیار عدالت صورت گیرد. به گونه‌ای که فروشنده و خریدار ضرر نکنند؛ بنابراین پس از این که احتکار را ممنوع کردی، اگر کسی احتکار کرد، بدون این که زیاده‌روی کنی، او را کیفر ده و مجازات کن.»

سوم – از جمله سنت‌های الهی این است که به دست آوردن روزی و درآمد از راه نیرنگ، حرام و سوء استفاده از شرایط دشوار و نیازمندی مردم نباشد. پیامبر خدا در اشاره به این موضوع چنین می‌فرماید: «لا تموت نفس قبل أن تستكمل رزقها، فاتّقوا الله عزّ وجلّ، وأجملوا في الطّلب، ولا يحملنّكم استبطاء شيء من الرّزق أن تطلبوه بشيء من معصية الله، فإنَّ الله تبارك وتعالى قسم الأرزاق بين خلقه حلالاً ولم يقسمها حراماً. فمن اتّقى الله – عزّ وجلّ – وصبر، أتاه الله برزقه من حلّه، ومن هتك حجاب السّتر وعجّل فأخذه من غير حلّه، قصّ به من رزقه الحلال، وحوسب عليه يوم القيامة؛ هیچ کس نمی‌میرد مگر این که روزی خود را به صورت کامل دریافت کند؛ بنابراین از خداوند عزوجل بسیار پروا کنید و در طلب روزی آرام و خویشتن‌دار باشید و دیر رسیدن روزی شما را وادار نکند که آن را از راه نافرمانی خداوند به دست آورید؛ زیرا خداوند تبارک و تعالی روزی‌ها را میان آفریده‌های خود به حلال تقسیم کرده است نه حرام؛ بنابراین هر کس که از خداوند عزوجل پروا دارد و صبر کند، خداوند روزی او را از حلال تأمین می‌کند و هر کس که پرده‌دری کند و عجله کند، آن را از غیرحلال آن به دست آورد، خداوند از روزی حلال او می‌کاهد و در روز قیامت از او حساب می‌کشد.»

 

همنوایی آری؛ احتکار نه

عزیزان! آن چیزی که ما در جامعه خود شدیداً به آن نیاز داریم، به ویژه در شرایط دشوار کنونی که دولتی وجود ندارد تا به وظایف و مسئولیت‌های خود در قابل بازرگانان، کارگران و صاحبان منافع با تمام انواع آن عمل کند، از کسانی باشیم که به ارزش‌هایاخلاقی پایبند هستند و به مردم رحم می‌کنند. اینان از نیاز مردم به کالاهایی که در اختیار دارند، خدمت یا کاری که انجام می‌دهند، سوء استفاده نمی‌کنند و به این بهانه که غیر از آنان کسی دیگر در بازار حضور ندارد یا کس دیگری نمی‌تواند کارهای آنان را انجام دهد، قیمت کالا یا خدمات خود را افزایش نمی‌دهند و افزایش قیمت را حق خود نمی‌دانند. در حالی که اگر اینان چنین کاری کنند، نشان دهنده این است که از انسانیت بویی نبرده‌اند و به سیمای بایسته جامعه ایمانی پایبندی ندارند. در حالی که بر اساس تصویری که از جامعه ایمانی داریم، آنان باید همکار و مسئولیت‌پذیر باشند، دردها، رنج‌ها و نیازهای یکدیگر را درک کنند، مشکلات دیگران را مشکلات خود و رنج‌های دیگران را رنج‌های خود بدانند. آنان با انجام این کار در ردیف یاران و اصحاب پیامبر خدا قرار می‌گیرند. کسانی که خداوند درباره آنان فرموده است: «وَمَثَلُهُمْ فِي الْإِنْجِيلِ كَزَرْعٍ أَخْرَجَ شَطْأَهُ فَآَزَرَهُ فَاسْتَغْلَظَ فَاسْتَوَى عَلَى سُوقِهِ يُعْجِبُ الزُّرَّاعَ لِيَغِيظَ بِهِمُ الْكُفَّارَ وَعَدَ اللهُ الَّذِينَ آَمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ مِنْهُمْ مَغْفِرَةً وَأَجْراً عَظِيماً» [الفتح: 29].

از این رو عزیزان! هر کس در پی روزی است، باید از راهی که مورد نظر خداوند است، تلاش کند؛ زیرا بازرگان حق دارد که سود ببرد و در شرایطی که بهای مواد غذایی و لوازم زندگی در حال افزایش است، حتی قیمت‌های خود را نیز بالا ببرد. ولی به شرطی که افزایش قیمت، معقول باشد و در قالب احتکار، خودخواهی و سوء استفاده اموال مردم را به باطل نخورد: «وَمَن يَتَّقِ اللهَ يَجْعَل لَّهُ مَخْرَجاً *وَيَرْزُقْهُ مِنْ حَيْثُ لَا يَحْتَسِبُ وَمَن يَتَوَكَّلْ عَلَى اللهِ فَهُوَ حَسْبُهُ إِنَّ اللهَ بَالِغُ أَمْرِهِ قَدْ جَعَلَ اللهُ لِكُلِّ شَيْءٍ قَدْراً» [الطّلاق: 2 – 3].

وآخر دعوانا أن الحمد لله ربِّ العالمين.

 

خطبه سیاسی:

بسم الله الرحمن الرحیم

ای بندگان خدا! شما و خودم را به همان چیزی توصیه می‌کنم که امام صادق(ع) به شیعیان خود توصیه کرده است: «يا شيعة آل محمّد، إنّه ليس منّا مَن لم يملك نفسه عند غضبه، ولم يُحسن صحبة مَن صحبه، ومرافقة من رافقه، ومصالحة مَن صالحه، ومخالقة مَن خالقه. يَا شِيعَةَ آلِ مُحَمَّدٍ، اتَّقُوا اللهَ مَا اسْتَطَعْتُمْ، وَلَا حَوْلَ وَلَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللهِ؛ ای شیعیان آل محمد! کسی که در هنگام خشم خوددار نباشد و در برخورد با هم‌نشین و هم‌سفر خود و کسی که با او دست آشتی داده و آن که با وی مخالف است، رفتاری نیکو در پیش نگیرد، از ما نیست. ای شیعیان آل محمد! تا می‌توانید از خداوند پروا کنید وَلَا حَوْلَ وَلَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللهِ.»

امام صادق(ع) با این توصیه می‌خواهد بیان کند که شیعه بودن فقط به هواداری و محبت اهل بیت(ع) نیست بلکه باید در رفتار، عمل و موضع‌گیری که امام به آن اشاره کرده است، تبلور یابد.

ما به این ویژگی‌ها شدیداً نیاز داریم. تنها با این ویژگی‌هاست که مایه زینت و نه ننگ و عار امامان خود خواهیم شد و از توانایی بیشتری برای مقابله با چالش‌ها برخوردار خواهیم شد.

 

لبنان و بسته شدن چشم‌اندازها

از لبنان آغاز می‌کنیم که در آن رنج و درد همه جانبه لبنانی‌ها در حال تشدید است. برای بیان این وضعیت، صحنه تحقیرآمیز صف کشیدن ماشین‌ها جلوی پمپ بنزین‌ها برای تأمین سوخت مورد نیاز کافی است، البته شاید سوخت به آن‌ها نرسد، قطع روز افزون برق تا خاموشی کامل که اگر شرایط لازم برای تولید برق فراهم نشود، در آینده نزدیک انتظار لبنانی‌ها را می‌کشد و نبود برخی داروها و مواد ضروری مورد نیاز بیمارستان‌ها و آزمایشگاه‌ها. این وضعیت در حالی ادامه می‌یابد که به خاطر عدم افزایش حمایت‌ها و قاچاق که تا کنون راه حلی برای آن پیدا نشده است، اموال سپرده گذاران در حال نابودی است.

این در حالی است که کاهش ارزش لیره لبنانی در برابر دلار آمریکایی و افزایش بهای کالا، مواد غذایی و خدمات ادامه دارد که باعث گردید طبق گزارش بانک جهانی بحران لبنان جزو سه بحران ناگوار جهانی قرار گیرد.

متأسفانه این وضعیت تأسف‌بار نیز باعث تشکیل سریع‌تر دولت نشد. دولتی که بتواند کشور و مردم را از این وضعیت غیرقابل تحمل رهایی بخشد. چرا که تا هنوز هر نوع راه حلی با منافع شخصی، گروهی و آینده سیاسی فلان گروه برخورد دارد و با قضیه تشکیل دولت به گونه‌ای برخورد می‌شود که گویا این دولت برآمده از انتخابات است و به سخت گیری بیشتری نیاز دارد؛ در حالی که این دولت، باید دولت نجات ملی باشد و پیامدهای ناشی از فروپاشی بزرگ و محتمل (در صورت تداوم این وضعیت) یا تأثیرات ناشی از تحریکات طایفه‌ای و مذهبی حاصل از بیانیه‌های متقابل گروه‌ها بر وضعیت داخلی یا ثبات و احساس امنیت لبنانی‌ها در کشور یا سیمای بیرونی آن مد نظر گرفته شود.

بسته شدن چشم انداز راه حل‌ها و اصرار طرف‌ها بر خواسته‌های خود در تشکیل دولت و برداشته شدن پوشش‌های حمایتی بالاتر، نشان می‌دهد که طرف‌ها عزم تشکیل دولت ندارند و منتظر شرایط بهتر آتی برای خودشان هستند و لبنانی‌ها نیز چاره‌ای جز انتظار کشیدن ندارند.

 

بازی با سرنوشت کشور

در برابر این وضعیت، به همه کسانی که متولی تشکیل دولت هستند عرض می‌کنیم که شما در موضع‌گیری‌های خود و بازی با سرنوشت و قوت روزانه مردم و آینده و سرنوشت کشور آزاد نیستید. لبنانی‌ها شما را نمی‌بخشند و قبول ندارند که این بازی ادامه یابد؛ زیرا کسانی که تن به اشغالگری ندادند و برای بیرون راندن آن هر نوع فداکاری به خرج دادند، این تحقیر روزانه را نیز نمی‌پذیرند و امید بستن شما بر هراس افکنی طوایف از همدیگر یا دامن زدن به غرایز طایفه‌ای و مذهبی نیز دستاوردی نخواهد داشت؛ چون ماهیت بازی شما برای همه روشن شده است. از این رو به شما عرض می‌کنیم: به خاطر درد و رنج لبنانی‌ها هم که شده، برای ایجاد راه حل دست دست نکنید و هر فرصتی را برای این کار از دست ندهید، در راستای طرح رئیس پارلمان که دغدغه همه را در نظر گرفته است، حرکت کنید، موانع را از سر راه آن بردارید و تمام توان خود را برای موفقیت آن به کار گیرید؛ زیرا روشن شده است که تنها راه حل مطرح در داخل و خارج همین طرح است.

 

قلدری دوام‌دار

در فلسطین، رژیم صهیونیستی به تجاوزگری علیه ساکنان قدس و شهرک‌نشیناننیز یورش به مسجد الاقصی ادامه می‌دهند. این رژیم کوشش دارد که همبستگی فلسطینیان را در هم بشکند و نگذارد که آنان از پیروزی‌های خود دستاوردی داشته باشند. ما اطمینان داریم که این اقدامات نیز نمی‌تواند مانع تداوم ایستادگی، پایمردی و اتحاد فلسطینیان در برابر قلدری و تحریک گری‌های این رژیم شود. این امر ایجابمی‌کند که ایستادگی در برابر این ملت و تأمین ابزارهای لازم برای تداوم ایستادگی آن ادامه یابد.

 

وفاداری به امام خمینی(ره)

در خاتمه باید به سالروز وفات امام خمینی(ره) بپردازیم. شخصیتی که اعتبار را به سیمای اسلام دارای رویکرد به زمانه و زندگی بازگرداند، مسلمانان را به وحدت، ادیان را به همکاری و مستضعفان را به همبستگی برای ایستادگی در برابر مستکبران، ظالمان و طاغوت‌ها فراخواند، دنیای عرب و اسلام را نسبت به خطرات رژیم صهیونیستی آگاه کرد و آن‌ها را به اتحاد در برابر این رژیم و تلاش برای بازگرداندن مردم فلسطین به اراضی غصب شده‌شان دعوت کرد. این که نگذارند بازیگران آن‌ها را متفرق کنند و ثروت‌هایشان را در اختیار خویش بگیرند. او در عین حال تلاش کرد به رغم تمامی مشکلاتی که داشتایران در کنار ملل مظلوم و ستمدیده بایستد. این مناسبت برای ما به عنوان عاملی برای تحقق اهداف او باقی خواهد ماند. این مناسبت در باورهای همچنان حضور خواهد داشت. وفاداری به ایشان نیز همین است.