خطبه جمعه، 1 مرداد ماه 1400

مطالب مهم خطبه اول: هشدار نسبت به خودخواهی / تقویت روحیه بخشش / پاک شدن از خودخواهی.

مطالب مهم خطبه دوم: لبنان؛ بسته شدن چشم‌اندازها / موانع پرونده بندر / دشمن کشور را تهدید می‌کند / پایان موسم حج.

 

بسم الله الرحمن الرحیم

13 ذی‌الحجة 1442 برابر با 1 مرداد 1400 و 23/07/2021 م

مبارزه با خودخواهی با تقویت روحیه بخشندگی

 

مطالب مهم خطبه اول: هشدار نسبت به خودخواهی / تقویت روحیه بخشش / پاک شدن از خودخواهی.

مطالب مهم خطبه دوم: لبنان؛ بسته شدن چشم‌اندازها / موانع پرونده بندر / دشمن کشور را تهدید می‌کند / پایان موسم حج.

 

خطبه دینی:

خداوند سبحانه و تعالى می‌فرماید: «لَنْ تَنَالُوا الْبِرَّ حَتَّىٰ تُنْفِقُوا مِمَّا تُحِبُّونَ ۚ وَمَا تُنْفِقُوا مِنْ شَيْءٍ فَإِنَّ اللَّهَ بِهِ عَلِيمٌ» [آل عمران: 92] صدق الله العظيم.

 

هشدار نسبت به خودخواهی

یکی از مواردی که اسلام به آن توجه داشته و از اولویت‌های خود قرار داده، ریشه‌کن کردن خودخواهی از جان انسان‌هاست؛ بنابراین انسان را از خودخواهی بر حذر می‌دارد. خودخواهی به این معناست که انسان منفعت خود را بر منافع دیگران غلبه دهد؛ بنابراین آنچه برای او مهم است این خودش شاد و راحت باشد و نیازهایش تأمین باشد، حتی اگر این به قیمت بدبختی دیگران تمام شود یا آسایش آن‌ها را بر هم بزند یا دیگران در تأمین نیازهایشان ناتوان باشند.

این همه توجه به خاطر خطر گسترش بیماری خودخواهی در جامعه است. کافی است نگاهی به واقعیت جامعه بیندازیم تا ببینیم که خودخواهی ممکن است چه پیامدهایی به دنبال داشته باشد. خودخواهی است که باعث می‌شود بزرگ خانواده مسئولیت خود را در قبال خانواده انجام ندهد و حقوق همسایه را مراعات نکند. خودخواهی است که باعث می‌شود تاجر تقلب کند، احتکار کند، رشوه بدهد و با چیزهایی که به سلامتی، امنیت و اقتصاد مردم آسیب می‌رساند تجارت کند، راننده، ماشین خود را در وسط خیابان برای خرید یک کالا یا سلام کردن به یک دوست متوقف کند یا در جهت خلاف حرکت کند یا با سرعت زیاد رانندگی کند. خودخواهی همان چیزی است که باعث می‌شود مسئول و حاکم از موقعیت خود برای منافع حساب شخصی خود یا پیروان و همکارانش سوء استفاده کند و یک روحانی را وادار به بهره‌برداری از دین برای منافع خود کند.

قرآن كريم به آثار و پیامدهای خودخواهي اشاره كرده است. دليل اينكه شيطان از عبادت کننده خدا كه شش هزار سال خداوند متعال را عبادت کرده بود، به شيطان رجیم و مطرود از رحمت الهی تبدیل شد، خودخواهی بود: «قَالَ أَنَا خَيْرٌ مِنْهُ ۖ خَلَقْتَنِي مِنْ نَارٍ وَخَلَقْتَهُ مِنْ طِينٍ» [الأعراف: 12]. دلیل این که قابیل برادرش هابیل را کشت، همین خودخواهی بود. قابیل این کار را کرد؛ زیرا معتقد بود که خداوند متعال باید قربانی او را بپذیرد و نه قربانی برادرش هابیل را. آن هم به رغم این که خودش تأکید کرده بود آنچه را خدا به او امر کرده است، انجام نمی‌دهد. در حالی که برادرش هابیل این کار را کرد. دلیل توطئه برادران یوسف علیه او همین خودخواهی بود. گفتند: «اقْتُلُوا يُوسُفَ أَوِ اطْرَحُوهُ أَرْضًا يَخْلُ لَكُمْ وَجْهُ أَبِيكُمْ» [يوسف: 9] و همین خودخواهی است که فرعون را واداشت که طغیان کند، ستم کند و بگوید: «أَنَا رَبُّكُمُ الْأَعْلَىٰ» [النّازعات: 24].

 

تقویت روحیه بخشش

اسلام پدیده خودخواهی را با تقویت روحیه بخشندگی در انسان که ممکن است به ایثار و از خود گذشتگی نیز برسد درمان کرده است. اسلام از انسان می‌خواهد همان‌طور که به خود می‌اندیشد، به فکر دیگران نیز باشد. آیه «لَنْ تَنَالُوا الْبِرَّ حَتَّىٰ تُنْفِقُوا مِمَّا تُحِبُّونَ ۚ وَمَا تُنْفِقُوا مِنْ شَيْءٍ فَإِنَّ اللَّهَ بِهِ عَلِيمٌ» [آل عمران: 92] به همین مسئله اشاره کرده است.

در حدیثی از رسول خدا(ص) آمده است: «لا یکملُ ایمانُ عبدٍ حتى یُحبّ لأخیه ما یُحبّ لنفسه و یَکرَه لأخیه ما یَکرَه لِنفسه؛ ایمان هیچ بنده‌ای کامل نمی‌شود مگر این که آن چه را برای خود دوست دارد، برای برادرش نیز دوست داشته باشد و آن چه را برای خود نمی‌پسندد، برای او نیز نپسندد.»

و فرمود: «ليس منا من بات شبعان وجاره جائع؛ از ما نیست کسی که خودش سیر و همسایه‌اش گرسنه باشد». در حديث دیگری آمده است: «مَنْ سَمِعَ رجلا ینادی یا لَلْمُسْلِمینَ فَلَمْ یجِبْهُ فَلَیسَ بِمُسْلِمٍ؛ هر کس صدای دادخواهی مسلمانی را بشنود و به آن پاسخ مثبت ندهد، مسلمان نیست.»

وقال(ص): «مثل المؤمنين في توادّهم وتراحمهم وتعاطفهم كمثل الجسد الواحد؛ إذا اشتكى منه عضوٌ، تداعى له سائر الجسد بالسّهر والحمّى؛ مثال مؤمنان از نظر مهربانی و عاطفه ورزی، مانند یک بدن است که اگر عضوی از آن به درد آید، باقی اعضا نیز با برافروختگی و شب بیدار با آن همنوایی می‌کنند».

رسول خدا(ص) با این روحیه که در جان مسلمانان نهادینه کرد، توانست جامعه‌ای همکار، مهرورز و مسئول بسازد. این سازندگی در چند مورد به خوبی تبلور یافته است:

مورد اول: هنگامی که مسلمانان برای فرار از طغیان و ظلم و ستم قریش از مکه به مدینه مهاجرت کردند، در آن زمان آن‌ها پول و یا چیزی از لوازم زندگی با خود نداشتند. مسلمانان مدینه به خوبی از آنان استقبال کردند و کار، پول و زمین خود را با مهاجرین تقسیم کردند. خداوند متعال در اشاره به این امر فرموده است: «وَالَّذِينَ تَبَوَّءُوا الدَّارَ وَالْإِيمَانَ مِنْ قَبْلِهِمْ يُحِبُّونَ مَنْ هَاجَرَ إِلَيْهِمْ وَلَا يَجِدُونَ فِي صُدُورِهِمْ حَاجَةً مِمَّا أُوتُوا وَيُؤْثِرُونَ عَلَىٰ أَنْفُسِهِمْ وَلَوْ كَانَ بِهِمْ خَصَاصَةٌ ۚ» [الحشر: 9].

مورد دوم: درباره ابوطلحه انصاری است. او یکی از یاران رسول خدا(ص) بود که در مدینه بیش از مردم شهر درخت خرما داشت. بهترین زمین مدینه به نام بیرحاء نیز مال او بود که این آیه نازل شد: «لَنْ تَنَالُوا الْبِرَّ حَتَّىٰ تُنْفِقُوا مِمَّا تُحِبُّونَ» تا برای مسلمانان تبیین کند که راه رسیدن به رضوان و بهشت الهی این است که آن چه را برای خود دوست می‌دارند، برای دیگران نیز دوست بدارند. او نزد رسول خدا(ص) آمد و عرض کرد: ای رسول خدا! دوست‌داشتنی‌ترین دارایی‌هایم بیرحاء است. از این پس بیرحاء صدقه است؛ ای رسول خدا هر طوری که می‌خواهید آن را به مصرف برسانید. پیامبر خدا نیز فرمود: «مبارک است! مبارک است! این ثروت سودمندی بود.»

مورد سوم: مربوط به ابوذر(رض) صحابی گرامی پیامبر است. روزی میزبان مردی نیازمند شد و هنگامی که می‌خواست غذا تهیه کند، از مهمان خود خواست که یکی از شترهایش را برای ذبح کردن انتخاب کند. مهمان نیز شتر لاغری را انتخاب کرد و فکر می‌کرد که این کار برای ابوذر خوب است؛ اما هنگامی که مهمان با شتر نزد ابوذر آمد، به او گفت: وقتی بهترین شتر مرا نیاوردی، در واقع به من خیانت کردی. میهمان به او گفت: من بهترین شتر را دیدم، اما به یادم آمد که خودت بدان نیاز داری. ابوذر به او گفت: روز نیازمندی من روزی است كه در حفره قبرم قرار گیرم. در آن حال من نیازمندترین مردم به آن هستم؛ زیرا خداوند می‌فرماید: «لَنْ تَنَالُوا الْبِرَّ حَتَّىٰ تُنْفِقُوا مِمَّا تُحِبُّونَ».

 

پاک شدن از خودخواهی

عزیزان! ما به تقویت روحیه عطا و بخشندگی شدیداً نیاز داریم تا از این راه به رضوان و بهشت خدا دست یابیم و همان‌طور که خداوند متعال فرموده است: «خُذْ مِنْ أَمْوَالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَتُزَكِّيهِمْ بِهَا» [التّوبة: 103] خودمان را از خودخواهی پاکیزه کنیم و با دردها و رنج‌هایی که گذار از آن‌ها در این مرحله دشوار نیازمند همبستگی و همکاری است، مبارزه کنیم.

هنگامی که در مورد نفی خودخواهی و خودخواهان صحبت می‌کنیم، منظور این نیست که انسان خودش را دوست نداشته باشد یا هر گروهی برای تأمین نیازهای خود کار نکند؛ بلکه حرف ما این است که این کار به ضرر دیگران یا عزت، آزادی و استقلال میهن نباشد؛ نباید حال ما مانند کسی باشد که وقتی بر رسول خدا(ص) وارد شد، گفت: خدایا! من و محمد را ببخش و همراه ما هیچ کس را نبخش. در آن هنگام رسول خدا(ص) فرمود: «امر وسیعی را محدود کردی». بلکه وضعیت ما باید آن گونه باشد که امیرالمؤمنین(ع) فرمود: «أأَبيتَ مِبْطانا وَ حَوْلى بُطُونٌ غَرْثى وَ أَكْبادٌ حَــرّى؛ آیا من سیر بخوابم در حالی که در اطراف من شکم‌های گرسنه و جگرهای تفتیده وجود دارند؟».

شعار ما باید همبستگی، کمک و مهربانی باشد؛ زیرا خیر و نیکی باید شامل حال همه شود. باید به این فرمایش حق تعالی اعتماد کنیم: «وَمَا تُقَدِّمُوا لِأَنفُسِكُم مِّنْ خَيْرٍ تَجِدُوهُ عِندَ اللَّهِ ۗ إِنَّ اللَّهَ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ» [البقرة: 110].

 

خطبه سیاسی:

بسم الله الرحمن الرحیم

ای بندگان خدا! شما و خودم را به همان چیزی توصیه می‌کنم که امیرالمؤمنین(ع) به اصحاب خود توصیه کرد: «طُوبَى لِمَنْ ذَلَّ فِي نَفْسِهِ، وَطَابَ كَسْبُهُ، وَصَلَحَتْ سَرِيرَتُهُ، وَحَسُنَتْ خَلِيقَتُهُ، وَأَنْفَقَ الْفَضْلَ مِنْ مَالِهِ، وَأَمْسَکَ الْفَضْلَ مِنْ لِسَانِهِ، وَعَزَلَ عَنِ النَّاسِ شَرَّهُ، وَوَسِعَتْهُ السُّنَّةُ - یعنی به هر آنچه از رسول خدا(ص) صادر شد، پایبند است - وَلَمْ يُنْسَبْ إلَى الْبِدْعَةِ؛ خوشا به حال آن كس كه خود را كوچك می‌شمارد و كسب و كار او پاكيزه است و جانش پاك و اخلاقش نيكوست كه مازاد بر مصرف زندگى را در راه خدا بخشش می‌کند و زبان را از زیاده‌گویی بازمی‌دارد و آزار او به مردم نمی‌رسد و سنّت پيامبر او را كفايت كرده، بدعتى در دين خدا نمی‌گذارد.» یعنی در رفتار، عادات و رسوم خود ارزش‌های دین را زیر پا نمی‌گذارد.

ما نیاز داریم که برای ابراز ولاء خود به امیرالمؤمنین(ع) بیش از پیش به این معانی و مفاهیم عمل کنیم؛ زیرا ولاء به آن حضرت جز با در پیش گرفتن گفتار و رفتار رسول خدا(ص)، تواضع، حسن خلق، درآمد خوب، نیت خیر، بازداشتن زبان از چیزهای بی‌فایده، بخشش و خیررسانی به مردم امکان‌پذیر نیست تا از توان بیشتری برای مقابله با چالش‌ها برخوردار شویم.

 

لبنان؛ بسته شدن چشم‌اندازها

از لبنان شروع می‌کنیم که لبنانی‌ها همچنان از نظر زندگی و معیشت با سخت‌ترین و بدترین شرایط روبرو هستند. با توجه به ادامه یافتن سهمیه‌بندی سخت برق، صف اتومبیل‌هایی که مردم ساعت‌های طولانی برای به دست آوردن بنزین در آن ایستاده‌اند، کمبود شدید مازوت که کار کوره‌ها، کارخانه‌ها، بیمارستان‌ها و بسیاری از امکانات و نیاز شهروند به ژنراتورها را تهدید می‌کند، آن‌ها قادر به تأمین اساسی‌ترین نیازهای زندگی خود مانند غذا، دارو و درمان نیستند. آن‌هم در زمانی که افزایش نرخ دلار آمریکا با تمام عواقب و پیامدهایی که بر قدرت خرید شهروندان دارد متوقف نمی‌شود.

متأسفانه، همه این‌ها در سایه بن‌بست مستمر افق سیاسی، پس از عدم تمایل نامزد نخست‌وزیر برای ادامه روند تشکیل دولت و موانعی که ممکن است برای روند تشکیل دولت پیش آید، جریان دارد. این ترس وجود دارد دلایلی که منجر به بی‌رغبتی نامزد نخست‌وزیر گردید، باز هم تکرار شود. در عین حال، دولت موقت نیز برای به عهده گرفتن مسئولیت در این مرحله تمایل ندارد یا این که در انجام این کار توانایی وجود ندارد؛ زیرا این مرحله نیازمند یک دولت با صلاحیت کامل است که قادر به تأمین نیازهای داخل و خارج باشد، در حالی که نیروهای سیاسی درگیر امور کشور تصمیم گرفته‌اند که خود را وقف روند انتخابات کنند و تمام دغدغه‌شان این است که هواداران خود را جمع کنند و از نگذارند که از اطرافشان پراکنده شوند.

در مقابل آنچه اتفاق می‌افتد، بار دیگر وارد بحث دلایلی که منجر به بن‌بست تشکیل دولت شده نمی‌شویم؛ چون برای همه روشن است؛ اما ما بار دیگر درخواست می‌کنیم که ضرورت دارد همه برای رفع این تنگنا تلاش کنند و از همه حساب‌های تنگی که مانع روند تشکیل دولتی که بتواند بارهای این مرحله دشوار را متحمل شود، دست بردارند؛ چون مشخص شده است که کشور تحمل خلأ و پیامدهای فاجعه بار آن را ندارد.

ما از همه طرف‌های مرتبط با کشور می‌خواهیم که در حساب‌های خود بازنگری کنند و بدانند آنچه کشور را به این وضعیت رسانده است، نتیجه سوء مدیریت و امیدهای اشتباه آن‌هاست؛ وقتی که آن‌ها به منافع مردم پشت کردند. ما به آن‌ها می‌گوییم: بی‌احترامی به کشور و مردم آن کافی است. شما محبت و آرا مردم را به دست نمی‌آورید، مگر اینکه برای تغییر روش و ذهنیت اداره کشور خود تلاش کنید. باید این حقیقت را بدانید که مردم آگاه‌تر و مسئولیت‌پذیرتر شده‌اند و آن چه در انتخابات دانشگاهی و اتحادیه‌ها روی داد، این حقیقت را اثبات می‌کند.

جای تأسف است که بسیاری از نیروهای سیاسی هنوز هم امیدشان به حافظه ضعیف مردم است و این که آن‌ها هیچ جایگزینی برای آن‌ها پیدا نمی‌کنند و آن‌ها می‌توانند هر زمان که بخواهند با تحریک غرایز طایفه‌ای و فرقه‌ای، آن‌ها را به میدان بیاورند. در حالی که از آن‌ها انتظار می‌رود در مورد کاهش دردهای مردم و درمان مشکلاتشان نقش ایفا کنند.

 

موانع پرونده بندر

در مورد قضیه بندر، هنوز هم در کنار خانواده‌های قربانیان و همه لبنانی‌ها منتظریم درهایی باز شوند که منجر به دستیابی به حقیقت ماجرا شود و همه موانع موجود در راه دسترسی به عدالت از میان برداشته شود.

ما از نیروهای سیاسی می‌خواهیم که مواضعشان برخاسته از درد خانواده‌های قربانیان و مجروحان و لبنانی‌های نگران باشد تا اتفاقات دیگری رخ ندهد. آن‌ها نباید با نحوه برخوردشان با این موضوع، خود را در مقابل این افراد قرار دهند.

ما می‌خواهیم این قضیه که به همه لبنانی‌ها و اموالشان آسیب زد، شهرشان را در معرض تهدید قرار داد و به بندر حیاتی‌شان آسیب زد، لبنانی‌ها را متحد کند و به دور از سیاست زدگی و تبارگرایی صدای واحد برای رسیدن به حقیقت و عدالت باشند.

ما می‌ترسیم که اگر این پرونده به شیوه‌ای مسئولانه مدیریت نشود، باعث بروز هرج و مرج در کشور یا فتنه داخلی شود. به ویژه پس از بسیج رسانه‌ای و اظهار نظرهای اخیر که گروهی از لبنانی‌ها را متهم کرد؛ بنابراین از همه علاقه‌مندان کشور می‌خواهیم که درها را برای تحقیق باز کنند تا تحقیق به نتیجه مطلوب برسد و در هزارتوهای عدالت بین‌المللی کمرنگ یا گم نشود.

ما از منطق ادیان آسمانی که متحد کننده لبنانی‌هاست و از منطق عدالت آموخته‌ایم که مردم باید در برابر قانون و دادگاه برابر باشند. باید مواظب همان چیزی باشند که پیامبر خدا(ص) درباره آن هشدار داده است: «إنما أهلك من كان قبلَكم، أنهم كانوا إذا سرق فيهم الشريف تركوه، و إذا سرق فيهم الضّعيف أقاموا عليه الحدّ؛ پیشینیان شما از آن روی هلاک شدند که چون ثروتمندی دزدی کرد او را رها کردند و چون ضعیفی در میانشان دزدی کرد، بر او حد جاری کردند.» باید موضعشان موضع علی(ع) باشد که وقتی كه به رغم حاکم و امام بودن، با یک یهودی که به ناحق او را به سرقت متهم کرده بود، در دادگاه حاضر شد، خود را فراتر از آن ندید و برای اینکه در مقابل قاضی قرار نگیرد، برای خود مصونیت یا قداست قائل نشد.

 

دشمن کشور را تهدید می‌کند

با توجه به تهدیدات دشمن صهیونیستی و تداوم حملات تهاجمی به اراضی لبنان و سوریه، خواستار تلاش مجدانه در همه سطوح برای مقابله با قلدری دشمن هستیم که از هیچ اقدامی برای بازگردان اعتبار به موجودیت متزلزل خود خسته نمی‌شود و ممکن است به توطئه‌های غیرقابل پیش بینی دست بزند.

از همه می‌خواهیم که با این تهدیدها با جدیت لازم برخورد کنند و مثل برخی‌ها، آن را تهدید یک گروه تلقی نکنند، بلکه تهدیدی برای همه لبنانی‌ها بدانند؛ زیرا این امر بر امنیت و ثبات کل کشور تأثیر می‌گذارد؛ بنابراین باید در برابر دشمن و قلدری آن موضع واحد گرفت.

 

پایان موسم حج

سرانجام، پس از پایان موسم حج امسال، از خداوند متعال می‌خواهیم که عمل کسانی را که خداوند توفیق انجام حج امسال را به آنان عنایت فرمود، بپذیرد و از او می‌خواهیم که اندوه اپیدمی کرونا را برطرف کند تا در سال آینده ما نیز در زمره کسانی قرار گیریم عازم بیت الله الحرام می‌شوند و تکرار می‌کنند: لبّيك اللّهمّ لبّيك، لبّيك لا شريك لك لبّيك، إِنَّ الْحَمْدَ وَالنِّعْمَةَ لَكَ وَالْمُلْكَ، لاَ شَرِيكَ لَكَ لبّيك.