خطبه جمعه، 15 مرداد ماه 1400

مطالب مهم خطبه اول: سالروز مباهله / دعوت به مباهله / معانی و دلالت‌های مباهله.

مطالب مهم خطبه دوم: دشمن روی نزاع سرمایه‌گذاری می‌کند / انفجار بندر؛ مقصر کیست؟! / آیا جای امیدواری است؟! / حادثه خلده باید بررسی شود / تشدید تنش در منطقه / سال نو و عاشورا.

 

بسم الله الرحمن الرحیم

27 ذی‌الحجة 1442 برابر با 15 مرداد 1400 و 06/08/2021 م

مباهله؛ درس‌هایی برای گفتگو و هم پذیری

 

مطالب مهم خطبه اول: سالروز مباهله / دعوت به مباهله / معانی و دلالت‌های مباهله.

مطالب مهم خطبه دوم: دشمن روی نزاع سرمایه‌گذاری می‌کند / انفجار بندر؛ مقصر کیست؟! / آیا جای امیدواری است؟! / حادثه خلده باید بررسی شود / تشدید تنش در منطقه / سال نو و عاشورا.

 

خطبه دینی:

خداوند سبحانه و تعالى می‌فرماید: «الْحَقُّ مِنْ رَبِّكَ فَلَا تَكُنْ مِنَ الْمُمْتَرِينَ* فَمَنْ حَاجَّكَ فِيهِ مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَكَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعَالَوْا نَدْعُ أَبْنَاءَنَا وَأَبْنَاءَكُمْ وَنِسَاءَنَا وَنِسَاءَكُمْ وَأَنْفُسَنَا وَأَنْفُسَكُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ اللَّهِ عَلَى الْكَاذِبِينَ» [آل‌عمران: 60-61] صدق الله العظيم.

 

سالروز مباهله

بیست و چهارم ماه ذی الحجه سال نهم هجرت، برای ما یادآور یک رویداد مهم در تاریخ اسلام است؛ روزی که رسول خدا مسیحیان نجران را به مباهله فراخواند. مباهله‌ که در قرآن کریم به آن اشاره شده است، زمانی رخ می‌دهد که گفت‌وگو به بن‌بست برسد و برای این که اختلافات عمیق نشود و آثار و پیامدهایش همگان را تحت تأثیر قرار ندهد، طرفین به خدا روی می‌آورند تا کسانی را که منکر حق می‌شوند از رحمت خود دور کند.

ما با هدف درس گرفتن و عبرت‌آموزی در مورد آنچه در آن روز اتفاق افتاده است قدری تأمل خواهیم کرد.

در تاریخ آمده است که رسول خدا(ص) برای پایبندی به فرمایش الهی: «قُلْ يا أَهْلَ الْکِتابِ تَعالَوْا إِلي‏ کَلِمَةٍ سَواءٍ بَيْنَنا وَ بَيْنَکُمْ أَلاَّ نَعْبُدَ إِلاَّ اللَّهَ وَ لا نُشْرِکَ بِهِ شَيْئاً وَ لا يَتَّخِذَ بَعْضُنا بَعْضاً أَرْباباً مِنْ دُونِ اللَّهِ» [آل‌عمران: 64] رؤسای کلیسای نجران را که نماینده مسیحیت در شبه جزیره عربستان بود، برای گفتگو به مدینه دعوت کرد.

در آن زمان اسقف نجران به ندای رسول خدا(ص) پاسخ مثبت داد و هیئتی متشکل از شصت نفر از سران کلیسا را به مدینه فرستاد. رسول خدا(ص) برای احترام، از آن‌ها در مسجد مدینه استقبال کرد.

در موعد مقرر برای ملاقات رسول خدا(ص) و هیئت نجران، ابتدا رسول خدا(ص) با اشاره به این نکته که آنچه آورده است، بی‌سابقه نیست بلکه ادامه آموزه‌های عیسی(ع) و تکمیل کننده تمام ادیان آسمانی است که در فرمایش خداوند متعال آمده است: «آمَنَ الرَّسُولُ بِمَا أُنْزِلَ إِلَيْهِ مِنْ رَبِّهِ وَالْمُؤْمِنُونَ كُلٌّ آمَنَ بِاللَّهِ وَمَلَائِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَرُسُلِهِ لَا نُفَرِّقُ بَيْنَ أَحَدٍ مِنْ رُسُلِهِ» [بقرة: 285].

و مثال او در مقایسه با پیامبران پیشین مانند: «همانند مردى است که بنائى بسیار زیبا و جالب بسازد، مردم گرد آن بگردند و بگویند بنائى زیباتر از این نیست جز اینکه جاى یک خشت آن خالى است و من همان خشت آخرینم».

سپس بین رسول خدا(ص) و رئیس هیئت گفتگو انجام شد. در ابتدا رئیس هیئت سخن آغاز کرد و گفت: نظر شما درباره حضرت مسیح چیست؟ رسول خدا(ص) فرمود: نظر من درباره او همان چیزی است که او درباره خود گفته است: «قَالَ إِنِّي عَبْدُ اللَّهِ آتَانِيَ الْكِتَابَ وَجَعَلَنِي نَبِيًّا * وَجَعَلَنِي مُبَارَكًا أَيْنَ مَا كُنْتُ وَأَوْصَانِي بِالصَّلَاةِ وَالزَّكَاةِ مَا دُمْتُ حَيًّا» [مریم: 30-31]. رئیس هیئت در پاسخ اظهار داشت: اگر آنچه شما در خداوند عیسی مسیح می‌گویید که او بنده خداست و خصوصیات انسانی‌اش مانند سایر انسان‌هاست، پس چگونه ممکن است بشری بدون پدر متولد شود؟ رسول خدا(ص) نیز در پاسخ این فرمایش الهی را تلاوت کرد: «إِنَّمَا الْمَسِيحُ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ رَسُولُ اللَّهِ وَكَلِمَتُهُ أَلْقَاهَا إِلَىٰ مَرْيَمَ وَرُوحٌ مِنْهُ ۖ» [نساء: 171] و این او را از مادر و بدون پدر آفریده باشد، مثال او مانند آدم است: «إِنَّ مَثَلَ عِيسَىٰ عِنْدَ اللَّهِ كَمَثَلِ آدَمَ ۖ خَلَقَهُ مِنْ تُرَابٍ ثُمَّ قَالَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ» [آل‌عمران: 59]. پس اگر به دنیا آمدن او بدون پدر مستلزم این باشد که پسر خدا باشد، پس آدم به این مقام سزاوارتر است.

در اینجا رئیس هیئت گفت: پس چگونه مردگان را زنده می‌کرد و نابینایان و جذامیان را شفا می‌داد؟ آیا کسی که ویژگی‌های الوهیت در او تجلی نیافته باشد، می‌تواند این کارها را بکند؟ رسول خدا(ص) فرمود آنچه از جانب خداوند مسیح رخ داد، معجزاتی برای آشکار ساختن نبوت اوست که خداوند در مورد آن‌ها به ما خبر داده و در این باره فرموده است: «وَرَسُولًا إِلَىٰ بَنِي إِسْرَائِيلَ أَنِّي قَدْ جِئْتُكُمْ بِآيَةٍ مِنْ رَبِّكُمْ ۖ أَنِّي أَخْلُقُ لَكُمْ مِنَ الطِّينِ كَهَيْئَةِ الطَّيْرِ فَأَنْفُخُ فِيهِ فَيَكُونُ طَيْرًا بِإِذْنِ اللَّهِ ۖ وَأُبْرِئُ الْأَكْمَهَ وَالْأَبْرَصَ وَأُحْيِي الْمَوْتَىٰ بِإِذْنِ اللَّهِ ۖ وَأُنَبِّئُكُمْ بِمَا تَأْكُلُونَ وَمَا تَدَّخِرُونَ فِي بُيُوتِكُمْ ۚ إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَآيَةً لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ» [آل‌عمران: 49]. پس کارهایی که به دست او انجام شدند، همگی به اذن خداوند متعال و طبق دستور او بودند.

 

دعوت به مباهله

بحث طولانی شد. هیئت مسیحیان نجران می‌پرسیدند و پیامبر(ص) دلایل روشن و شواهد محکمی را به آن‌ها ارائه می‌داد. هنگامی که گفتگو به نتیجه نرسید، آن‌ها را به آنچه خدا او را دعوت کرده بود، یعنی مباهله فراخواند. این همان چیزی است که آیه کریمه «فَمَنْ حَاجَّكَ فِيهِ مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَكَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعَالَوْا نَدْعُ أَبْنَاءَنَا وَأَبْنَاءَكُمْ وَنِسَاءَنَا وَنِسَاءَكُمْ وَأَنْفُسَنَا وَأَنْفُسَكُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ اللَّهِ عَلَى الْكَاذِبِينَ» [آل‌عمران: 61] نازل کرده بود.

هیئت نجران به این درخواست تمایل نداشتند، اما چاره‌ای جز موافقت نداشتند. پس رفتند تا در این باره که چه کنند و چگونه با این موضوع روبرو شوند، با همدیگر مشورت کنند. رئیس هیئت گفت: این مرد روی نقطه مهمی انگشت گذاشته است. پس ببینید که با چه کسانی با شما مباهله می‌کند. اگر با تعداد بسیاری آمد که این روش پادشاهان است و ما نیز با او مباهله می‌کنیم و اگر با گروه کوچکی از خانواده خود آمد که این روش پیامبران است و ما با او مباهله نمی‌کنیم.

صبح روز بعد، در حالی که جمعیت به صف ایستاده بودند، صدای تکبیر بلند شد. رسول خدا(ص) به مباهله آمد، در حالی که حسین(ع) را در آغوش داشت، دست حسن(ع) را گرفته بود و پشت سر او علی(ع) و فاطمه(س) قرار داشتند.

پیامبر(ص) به محل مسیحیان نجران آمد و به آن‌ها فرمود: «هرگاه دعا کردم، آمین بگویید» سپس دستان خود را به سوی آسمان بلند کرد و این چنین به درگاه خداوند متعال دعا کرد: «خدایا این‌ها اهل‌بیت من هستند».

وقتی مسیحیان نجران دیدند که این چهار نفر اهل‌بیت پیامبر هستند و رسول خدا(ص) با این‌ها مباهله خواهد کرد، تصمیم گرفتند، همان‌طور که توافق کرده بودند، وارد مباهله نشوند. پس با رسول خدا(ص) توافق کردند که بر دین خود باقی بمانند و پیامبر خدا(ص) نیز آزادی دینی‌شان را ضمانت کند، در امور دینی‌شان دخالت نکند، به آن‌ها تعدی صورت نگیرد و به عنوان شهروندان دولت اسلامی به حقوقشان ظلم و ستم نشود.

 

معانی و دلالت‌های مباهله

عزیزان! این حادثه چند چیز را ثابت کرد: اول - ماهیت رابطه‌ای که باید میان مسلمانان و مسیحیان حاکم باشد، رابطه‌ای است که اسلام بر اساس احترام متقابل و عدم اجبار ایجاد کرده است؛ زیرا در دین هیچ اجباری وجود ندارد. در تاریخ آمده است که مسیحیان نجران وقتی به مدینه آمدند، با وجود موضع اسلام در قبال مصلوب شدن حضرت مسیح(ع)، نه رسول خدا(ص) و نه مسلمانان با استفاده از صلیب مخالفت نکردند و به آن‌ها اجازه دادند تا در برابر چشم مسلمانان، در مسجد پیامبر، نماز خود را بخوانند و ناقوس‌های خود را به صدا درآورند.

دوم - اشاره به اینکه واقعیت دارد که مباهله - با اهداف خاص خود - می‌تواند به عنوان روشی برای حل و فصل اختلافات مورد استفاده قرار گیرد. پس هنگامی که گفتگو به نتیجه نرسد و طرفین بر موضع خود باقی بمانند، در عین تأکید بر مشترکات و عمل مطابق آن‌ها، کار به خدا سپرده شود. این روش به کاهش تنش کمک می‌کند که خداوند متعال فرموده است: «إِلَى اللَّهِ مَرْجِعُكُمْ جَمِيعًا فَيُنَبِّئُكُمْ بِمَا كُنْتُمْ فِيهِ تَخْتَلِفُونَ» [المائده: 48].

سرانجام، این حادثه موقعیت اهل بیت نزد رسول خدا(ص) را تثبیت کرد. نشان داد که حسن و حسین(ع) فرزندان رسول خدا هستند، در مقابل کسانی که می‌گفتند: پسران دخترش، پسران او نیستند و این که زهرا(س) سرور زنان جهان است و علی(ع) جان رسول خدا است که بیانگر شجاعت، حکمت، اخلاق و دانش اوست و آن‌ها کسانی هستند که آیه «إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا» [احزاب: 33] درباره آن‌ها نازل شده است.

عزیزان! در فضای سالروز مباهله، ما باید دلالت‌های آن را بفهمیم، از ژرفای آن آگاه شویم و با درس گرفتن از آن، از این مفاهیم در تعامل با مخالفان خود استفاده کنیم، بر ارزش‌ها و مسائل مشترک تأکید ورزیم، در مورد اختلافات گفتگو کنیم و اگر به نتیجه نرسیدیم، اختلافات را به خدا بسپاریم تا در مورد آن قضاوت کند تا خلافات به کینه نینجامد و به نزاع و تنش تبدیل نشود.

خداوند ما را در زمره کسانی قرار دهد که با نور قرآن و روش رسول خدا هدایت شده‌اند و خط هدایت اهل بیت و کسانی را که با طهارت ایشان پاکیزه شده‌اند می‌پیمایند.

 

خطبه سیاسی:

بسم الله الرحمن الرحیم

ای بندگان خدا! شما و خودم را توصیه می‌کنم که از رفتار امیرالمؤمنین علی(ع) الگو بگیریم. زمانی که علی(ع) مشغول نماز بود، فقیری وارد مسجد شد. فقیر از کسانی که در مسجد بودند، درخواست کمک کرد؛ اما هیچ کس به او پاسخ نداد. داشت با حسرت و افسوس مسجد را ترک می‌کرد. علی(ع) ترسید که آن مرد دست خالی مسجد را ترک کند، پس در حال رکوع به او اشاره کرد تا انگشتر را از انگشتش درآورد و به مصرف نیاز خود برساند. سپس این آیه نازل شد: «إِنَّمَا وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَالَّذِينَ آمَنُوا الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلَاةَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَهُمْ رَاكِعُونَ» [المائدة: 55] تا روشن کند برجسته‌ترین ویژگی علی(ع) نزد خدا و پیامبر(ص) علاقه شدید او به کمک و یاری رساندن به فقراست؛ حتی اگر در حال نماز باشد؛ چون برای او قابل تحمل نبود که فقیری باشد و او به دنبال رفع نیازهای او نباشد.

این داستان فراخوانی است از کلیه کسانی ولایت و دوستی علی(ع) را دارند تا در این مورد نیز به او اقتدا کنند؛ زیرا ممکن نیست کسی که ولایت علی(ع) را قبول داشته باشد ولی به فقرا پشت کند و نسبت به فقر و نیازمندی‌شان بی‌تفاوت باشد، بلکه خود باید نیاز او را رفع کند یا به دنبال کسی باشد که نیاز او را برطرف کند.

اگر ما به این باور رسیده باشیم شایسته انتساب به علی(ع) هستیم تا جامعه‌ای همکار، همبسته، قوی و توانا برای رویارویی با چالش‌ها داشته باشیم.

 

دشمن روی نزاع سرمایه‌گذاری می‌کند

از تجاوز رژیم صهیونیستی به سرزمین‌های لبنان آغاز می‌کنیم. دشمن صهیونیستی از این طریق می‌خواست اعتماد را به این رژیم بازگرداند و این توهم را ایجاد کند که ابتکار عمل را همچنان به دست دارد.

در برابر این اتفاق، بار دیگر بر ضرورت حفظ آمادگی برای در امان ماندن از نیرنگ دشمن و حفظ علاقه به موضع واحد در مقابله با آن تأکید می‌کنیم.

لبنانی‌هایی که با ارتش، مردم و مقاومت خود توانستند دشمن را در سال 2006 از رسیدن به اهدافش بازدارند، اگر دشمن بخواهد دست به کار توطئه تازه‌ای شود، باز هم می‌توانند این کار را انجام دهند.

ما به لبنانی‌ها می‌گوییم که دشمن در این مرحله به اختلافات شما امید بسته است و با تجاوز خود می‌خواهد نفت روی این آتش بریزد تا به تلافی شکست و تحقق اهداف خود دوباره علیه کشور دست به حمله بزند. پس متحد شوید و اجازه ندهید که دشمن در این کار خود موفق شود.

 

انفجار بندر؛ مقصر کیست؟!

به اولین سالگرد انفجار بندر می‌رسیم که یادآور فجایع، ویرانی و خرابی است که در آن روز دامن‌گیر بیروت پایتخت کشور گردید.

خواهش ما این است که این مناسبت، فرصتی برای دلجویی از خانواده‌های قربانیان و مجروحان و آغاز مرحله جدیدی باشد که آن‌ها احساس کنند در سایه دولتی زندگی می‌کنند که همه در برابر قانون و در برابر دستگاه قضا برابر هستند و فرقی بین بزرگ و کوچک و همچنین بین کسانی که در موقعیت بالا و پایین قرار دارند، نیست.

غم‌انگیز و دردناک این است که یک سال تمام می‌گذرد و لبنانی‌ها هنوز نمی‌دانند چه اتفاقی افتاده است، چه کسانی باعث این فاجعه شده‌اند و چه کسانی کوتاهی کرده‌اند تا این اتفاق روی داده است؛ زیرا قوه قضائیه به دلیل موانعی که بر سر راه وجود دارد هنوز هم از رسیدن به عدالت مورد نظر ما ناتوان است.

امیدواریم فریاد مادران داغ‌دیده، بیوه‌زنان و فرزندانشان که صادقانه و به دور از سیاسی‌کاری و بهره‌برداری است، به هدف رسیده و تأثیرگذار باشد و مسئولان را وادار کرده باشد که یک‌بار با احساساتشان و نه با موقعیت‌ها و مسئولیت‌هایشان راجع به آنانی که آن‌ها را در این پست‌ها قرار داده‌اند، فکر کنند.

همان‌طور که قبلاً اشاره کردیم، امیدوار بودیم این مناسبت به جای این که مجالی برای تفرقه و حمله به اموال عمومی و خصوصی یا ایجاد اختلال در امنیت باشد، عامل گردهم آمدن لبنانی‌ها شود. نه این که با اقداماتی به دور از اهداف لبنانی‌ها و کسانی که به خاطر این حادثه رنج کشیدند، این قضیه لوث و تباه شود.

 

آیا جای امیدواری است؟!

باز هم در بحث دولت، امیدواریم که در این موضوع جای خوش‌بینی باقی بماند و به منطق سهمیه‌بندی‌ها و این که چه کسی وزیر شود، بازنگردد تا صحبت درباره برنامه‌ای باشد که این کشور را از بحران‌ها و مردم را از درد و رنج بیرون می‌کشد و چه کسانی می‌توانند این برنامه را محقق کنند.

ما می‌گوییم: هر مقام حق دارد شرایط و خواسته‌های خود را داشته باشد، اما او حق ندارد که کشور را گروگان این شرایط و خواسته‌ها نگه دارد و آن را به ورطه سقوط سوق دهد.

 

حادثه خلده باید بررسی شود

به حادثه‌ای که در خلده اتفاق افتاد می‌پردازیم و به خانواده‌های مظلومانی که در این حادثه جان خود را از دست دادند، تسلیت می‌گوییم و از همه کسانی که صبر کردند، بردبار به خرج دادند و فتنه‌ای را در نطفه خفه کردند که ممکن بود به خاطر رفتارهای واکنشی و احساساتی روی دهد، تقدیر و تشکر می‌کنیم و از نقش ارتش لبنان در بازگرداندن امنیت و تعقیب کسانی که در این جنایت دست داشته‌اند، تقدیر و تشکر می‌کنیم.

در رابطه با آنچه اتفاق افتاده است، برای حفظ وحدت میان اجزای منطقه و صلح و ثبات داخلی که باید هدف همه باشد، بر لزوم بازخواست کسانی که مسبب بروز حادثه و در آن دخیل بوده‌اند، تأکید می‌کنیم و خواهان برخورد ریشه‌ای با همه پیامدهای آن هستیم، به طوری که دیگر چنین اتفاقی تکرار نشود.

 

تشدید تنش در منطقه

درست در زمانی که تنش در منطقه در حال افزایش است؛ چرا که دشمن صهیونیستی به دنبال سوء استفاده از کشتی حادثه دیده در خلیج عمان است که ما می‌ترسیم مقدمه‌ای برای ضربه زدن به ایران باشد. علی رغم این که ایران اعلام کرده است مسئولیت این حادثه نیست.

 

سال نو و عاشورا

در خاتمه با دو مناسبت بزرگ روبرو هستیم. یکی آغاز سال هزار و چهارصد و چهل و سه هجری که یادآور مفهوم هجرت و دستاوردهای آن است که مصادف با روز دوشنبه آینده است. ما آغاز سال نو را به مسلمانان تبریک می‌گوییم. امیدواریم که سال جدید سال همراه با امید، برکت و خوبی و تقویت و تحکیم پیوندهای اتحاد بین مسلمانان و لبنانی‌ها باشد. مناسبت دیگر آغاز موسم عاشوراست که می‌خواهیم بستری برای وحدت و تقویت توانمندی‌ها در برابر همه مظاهر فساد و فاسدانی باشد که با سرنوشت و توانایی‌های مردم بازی می‌کنند و اگر قوانین به نفعشان نبود، آن را معطل کرده و سخن‌ها را تحریف می‌کنند.