خطبه جمعه، 4 شهریور ماه 1401

مطالب مهم خطبه اول: اهتمام به عدالت / جلوه‌های انصاف و عدالت ورزی / انصاف در سیره پیامبر(ص) / برای اصل انصاف را تقویت کرد.

مطالب مهم خطبه دوم: فروپاشی معیشتی! / با مطالبات قضات موافقیم / باید سال تحصیلی را نجات داد / موضوع تعیین مرزها / یادی از جنایت دوران.

 

بسم الله الرحمن الرحیم

28 محرم 1444 برابر با 4 شهریور 1401 و 26/08/2022 م

توجه اسلام به عدالت و رفتار منصفانه با دیگران

 

مطالب مهم خطبه اول: اهتمام به عدالت / جلوه‌های انصاف و عدالت ورزی / انصاف در سیره پیامبر(ص) / برای اصل انصاف را تقویت کرد.

مطالب مهم خطبه دوم: فروپاشی معیشتی! / با مطالبات قضات موافقیم / باید سال تحصیلی را نجات داد / موضوع تعیین مرزها / یادی از جنایت دوران.

 

خطبه دینی:

خداوند متعال فرمود: «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آَمَنُوا كُونُوا قَوَّامِينَ للهِ شُهَدَاءَ بِالْقِسْطِ وَلَا يَجْرِمَنَّكُمْ شَنَآَنُ قَوْمٍ عَلَى أَلَّا تَعْدِلُوا اعْدِلُوا هُوَ أَقْرَبُ لِلتَّقْوَى» [المائدة: 8] صدق الله العظيم.

 

اهتمام به عدالت

طبیعی است که از نظر دینی، مذهبی، سیاسی یا اجتماعی یا به دلیل وفاداری به اشخاص و جریان‌ها تفاوت به وجود بیاید؛ اما اسلام در رویکردهای خود توجه دارد که این تفاوت، هر چند بزرگ باشد، نباید به اخلال در امر عدالت بینجامد؛ زیرا موجب عدم اجرای عدالت نسبت به دیگران یا ندیدن نکات مثبت، نیکی‌ها و خوبی‌هایشان می‌شود و حتی ممکن است به کاستن از قدر و منزلت او بینجامد. خداوند متعال در اشاره به این امر می‌فرماید: «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آَمَنُوا كُونُوا قَوَّامِينَ للهِ شُهَدَاءَ بِالْقِسْطِ وَلَا يَجْرِمَنَّكُمْ شَنَآَنُ قَوْمٍ عَلَى أَلَّا تَعْدِلُوا اعْدِلُوا هُوَ أَقْرَبُ لِلتَّقْوَى».

در وصیت امیرالمؤمنین(ع) به فرزندش حسن(ع) آمده است: «يا بُنَيَّ اُوصِيكَ بتَقوَى اللّه ِ في الغِنى و الفَقرِ و كَلِمَةِ الحَقِّ في الرِّضى و الغَضَبِ و القَصدِ في الغِنى و الفَقرِ و بِالعَدلِ علَى الصَّديقِ و العَدُوِّ و بِالعَمَلِ في النَّشاطِ و الكَسَلِ و الرِّضى عَنِ اللّه ِ في الشِّدَّةِ و الرَّخاءِ؛ فرزندم! تو را سفارش می‌کنم به تقوا داشتن از خدا در دارايى و نادارى و حق‌گویی در خشنودى و خشم و میانه‌روی در توانگرى و تهيدستى و دادگرى با دوست و دشمن و كار و عمل در سرزندگى و بی‌حوصلگی و خشنودى از خدا در سختى و آسايش. ای فرزندم، تو را به تقوای الهی در غنا و فقر و سخن حق در قناعت و خشم و غرض در مال و فقر و عدالت در برابر دوست و دشمن.»

و در حديث از امام على(ع) وارد شده است: «المُؤْمِنُ يُنْصِفُ مَنْ لاَ يُنْصِفُهُ؛ مؤمن [حتّى] با كسى كه نسبت به او انصاف به خرج نمی‌دهد، با انصاف عمل می‌کند.»

و در حديث ديگرى از آن حضرت آمده است: «أعدَلُ الناسِ من أنصَفَ من ظَلَمَه؛ عادل‌ترین مردم، كسى است كه با آن كه بر او ستم روا داشته است به انصاف رفتار كند. ستمكارترين مردم كسى است كه به آن كه با او به انصاف رفتار كرده، ستم كند».

و در حدیثی از امام صادق(ع) می‌فرماید: «صِلْ مَنْ قَطَعَكَ وَ اَعْطِ مَنْ حَرَمَكَ؛ با كسى كه با تو قطع رابطه كرد، رابطه برقرار كن.»

 

جلوه‌های انصاف و عدالت ورزی

قرآن كريم هنگام صحبت کردن درباره يهود به برخي از جلوه‌های انصاف پیامبر خدا(ص) اشاره كرده است؛ زیرا تاريخ سياه بنی‌اسرائیل، آکنده از ضربه به اسلام و موضع تند نسبت به مسلمانان است. تا حدی كه قرآن كريم درباره‌شان فرموده است: «لَتَجِدَنَّ أَشَدَّ النَّاسِ عَدَاوَةً لِّلَّذِينَ آمَنُواْ الْيَهُودَ» [المائدة: 82]؛ اما همه این‌ها مانع از انصاف ورزی و نیکی به آن‌ها نمی‌شود. خداوند تبارک و تعالی در اشاره به این موضوع می‌فرماید: «وَمِنْ قَوْمِ مُوسَى أُمَّةٌ يَهْدُونَ بِالْحَقِّ وَبِهِ يَعْدِلُونَ» [الأعراف: 159]. خداوند نمی‌فرماید که همه‌شان بد هستند، بلکه فرموده است برخی از آن‌ها به حق هدایت می‌کنند و به واسطه حق عدالت‌ورزی می‌کنند.

این انصاف ورزی با عبارتی مثبت درباره مسیحیان نیز آمده است؛ آن هم به رغم این که مسیحیان پیامبری ایشان را انکار می‌کردند و رسالت آن حضرت را قبول نداشتند، می‌بینیم وقتی از مسیحیان سخن می‌گوید، بسیار منصفانه برخورد کرده و می‌فرماید: «لَتَجِدَنَّ أَشَدَّ النَّاسِ عَدَاوَةً لِلَّذِينَ آَمَنُوا الْيَهُودَ وَالَّذِينَ أَشْرَكُوا وَلَتَجِدَنَّ أَقْرَبَهُمْ مَوَدَّةً لِلَّذِينَ آَمَنُوا الَّذِينَ قَالُوا إِنَّا نَصَارَى ذَلِكَ بِأَنَّ مِنْهُمْ قِسِّيسِينَ وَرُهْبَاناً وَأَنَّهُمْ لَا يَسْتَكْبِرُونَ» [المائدة: 82].

از این رو، هنگامی که به امانت‌داری‌شان اشاره می‌کند، در مقابل یهودیان است که معتقد بودند حق دارند مال غیریهودیان را بخورند. از لذا می‌فرماید: «وَمِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ مَنْ إِنْ تَأْمَنْهُ بِقِنْطَارٍ يُؤَدِّهِ إِلَيْكَ» [آل عمران: 75].

 

انصاف در سیره پیامبر(ص)

در سیره رسول خدا(ص) به مواردی اشاره شده است که جلوه‌های انصاف ورزی آن حضرت به شمار می‌آیند.

اول: در سیره آن حضرت آمده است که سپرى از مسلمانى ربوده شد. مردى از انصار در این باره متهم شد. وقتی این مرد باخبر شد که انگشت اتهام متوجه اوست و پیامبر خدا(ص) درباره او حکم صادر خواهد کرد، سپر دزدی را به خانه فردی یهودی انداخت و از طایفه خود خواست که بر بی‌گناهی او نزد پیامبر(ص) شهادت دهند و در این باره به وجود سپر در خانه یهودی استدلال کنند؛ رسول خدا(ص) نیز عده‌ای از اصحاب خود را به خانه مرد یهودی فرستاد تا از گفته‌های مسلمانان اطمینان حاصل کنند و آنان نیز سپر را نزد او یافتند.

سپس با توجه به این دلیل روشن، چون رسول خدا(ص) به دلایل روشن حکم می‌کند نه غیب، مرد انصاری را تبرئه و یهودی را به دزدی محکوم کرد.

ولی خدای متعال نخواست که این امر چنین به پیش برود و خواست که عدالت اجرا شود؛ حتی اگر به ضرر فرد مسلمان باشد. پس جبرئیل بر رسول خدا(ص) نازل شد تا به او بگوید که فرد یهودی محکوم شده، از نسبتی که به او داده شده، بی‌گناه است و دزد، مسلمان انصاری است. سپس رسول خدا(ص) حکم برائت یهودی و محکومیت مسلمان را صادر کرد، بدون این که توجه کند فرد تبرئه شونده یهودی و فرد متهم شونده مسلمان است و چون خانواده دزد از تصمیم رسول خدا(ص) مطلع شدند، نزد آن حضرت آمدند و گفتند: آیا تو فرد یهودی را تبرئه می‌کنی؛ در حالی که ما پشتیبان تو هستیم و به تو پناه دادیم و همراه تو جنگیدیم و به خاطر حمایت از دین تو فداکاری کردیم؟! اما رسول خدا(ص) به این حرف‌ها توجهی نکرد و اصرار ورزید که یهودی را تبرئه و فرد انصاری را که به گناه خود اعتراف کرده بود، محکوم کند تا الگویی از انصاف ورزی ارائه دهد و نشان دهد که در اسلام عدالت بالاتر از هر چیزی است.

دوم: نحوه برخورد رسول خدا(ص) با سفانه دختر حاتم طائی در هنگام اسارت اوست. او در آن روز اخلاق و سخاوت پدرش را به رسول خدا(ص) یادآور شد و روز رسول خدا(ص) نیز به یاران خود فرمود: «خلُّوا عنها، فإنَّ أباها كان يُحِبُّ مكارِمَ الأخلاقِ؛ از او دست بردارید که پدرش اخلاق نیکو را دوست داشت.» این به رغم این که پدرش مشرک بود، این حرف را زد.

سوم: حادثه دیگر برای حاطب بن ابی بلتعة صحابی رسول خدا اتفاق افتاد. زمانی که پیامبر(ص) تصمیم گرفت وارد مکه شود، از همه مسلمانان خواست که در این باره صحبت نکنند تا اینکه برای امنیت این سرزمین، پیامبر بدون جنگ وارد مکه شود.

اما این صحابی به این راهنمایی پیامبر پایبند نماند، بلکه توسط زنی برای قریش خبر داد که پیامبر چه قصدی دارد. هنگامی که پیامبر(ص) از این جریان مطلع شد، گروهی را به دنبال آن زن فرستاد تا او را پیش از رسیدن به مکه دستگیر کنند. او نیز بعد از دستگیری اعتراف کرد که حامل این پیام است و به پیامبر(ص) گفت که توسط حاطب بن بلتعة فرستاده شده است.

پس پیامبر حاطب را احضار کرد و به او گفت: حاطب این کار یعنی چه؟ گفت: ای رسول خدا! به خدا سوگند! من به خدا و رسولش ایمان دارم، من هیچ تغییری نکرده‌ام؛ بلکه فردی هستم که ریشه و قبیله‌ای ندارم و خانواده و فرزندانم در میان آن‌ها زندگی می‌کنند. پس به خاطرشان با قریش از در سازش وارد شدم. در اینجا یکی از مسلمانان مداخله کرد و گفت: یا رسول الله! گردنش را بزن، او به تو، خدا و مؤمنان خیانت کرده است؛ اما پیامبر(ص) نقش حاطب را در جنگ بدر فراموش نکرد و فرمود: «او در جنگ بدر حضور داشته است.» و او را بخشید. سپس این آیه نازل شد: «وَآَخَرُونَ اعْتَرَفُوا بِذُنُوبِهِمْ خَلَطُوا عَمَلاً صَالِحاً وَآَخَرَ سَيِّئاً عَسَى اللهُ أَنْ يَتُوبَ عَلَيْهِمْ إِنَّ اللهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ» [التَّوبة: 102].

 

برای اصل انصاف را تقویت کرد

عزیزان! ما نیاز مبرمی به تقویت اصل انصاف در جامعه خود داریم که در صورت رعایت آن انسان را وادار به گفتن عدالت، رفتار عادلانه و داوری عادلانه در بین مردم، با دوست و دشمن، موافق و مخالف، محبوب و منفور خواهد کرد و به رفع تنش‌ها، تشنجات، طرفداری‌ها و کینه‌هایی منجر خواهد شد که اغلب ناشی از تفاوت‌های دینی، مذهبی و سیاسی هستند.

متأسفانه ما به ندرت به این ارزش پایبند هستیم. کافی است یک نفر با دیگری یا تیمی با تیم مقابل مخالفت کند تا تمام کارهای خوب او را فراموش و تمام نکات مثبت او را رد کند و بدی‌هایی را که انجام نداده است، به او نسبت دهد. علت تمام مشکلات، حساسیت‌ها و کینه‌های روزافزون در کشور ما و فاصله میان پیروان ادیان، مذاهب و جریان‌های سیاسی همین است. همه این‌ها ناشی از فقدان مهم‌ترین ارزشی است که ادیان آسمانی برای آن آمده‌اند و آن ارزش عدالت است.

بیایید برای بازگرداندن این ارزش و تقویت حضور آن در همه عرصه‌های زندگی خود تلاش کنیم تا جامعه‌ای بسازیم که حقیقت را تابع محاسبات خود نکند، بلکه همه چیز تابع حقیقت و عدالت باشد.

 

خطبه سیاسی:

بسم الله الرحمن الرحیم

ای بندگان خدا! شما و خود را به آنچه رسول خدا(ص) به یکی از اصحاب خود که ابوذر غفاری باشد توصیه می‌کنم. به او فرمود: «يا اَباذَرٍّ! حاسِبْ نَفْسَكَ قَبْلَ اَنْ تُحاسَبَ، فَاِنَّهُ اَهْوَنُ لِحِسابِكَ غـَداً، وَزِنْ نَفْسَكَ قَبْـلَ اَنْ تُـوزَنَ، وَتَجَهَّزْ لِلْعَرْضِ الأكْبَرِ يَوْمَ تُعْرَضُ، لاتَخْـفى عَلَى اللّه خافِيةٌ؛‌ اى ابوذر! پيش از آنكه به حسابت برسند، خودت به حساب خود برس، كه اين كار، حساب فرداى تو را آسان‌تر می‌کند؛ و پيش از آنكه تو (و عمل تو) را وزن كنند، خودت را وزن كن و آماده عرضه بزرگ باش، آن روز كه تو را عرضه می‌کنند و آن روز، هيچ كار پنهانى بر خداوند پوشيده نمی‌ماند.»

«ما دُمتَ في الصَّلاةِ فإنَّكَ تَقرَعُ بابَ المَلِكِ الجَبّارِ و مَن يُكثِرْ قَرعَ بابِ المَلِكِ يُفتَحْ لَهُ؛ تا زمانى كه در نماز هستى دَرِ خانه پادشاهى مقتدر را می‌کوبی و هر كه دَرِ خانه پادشاه را بسيار بكوبد، سرانجام آن در به رويش باز می‌شود.»

«یَا اباذر! مَا مِنْ مُؤْمِنٍ یَقُومُ مُصَلِّیاً، إِلَّا تَنَاثَرَ عَلَیْهِ الْبِرُّ مَا بَیْنَهُ وَ بَیْنَ الْعَرْشِ وَ وُکِّلَ بِهِ مَلَکٌ یُنَادِی یَا ابْنَ آدَمَ، لَوْ تَعْلَمُ مَا لَکَ فِی الصَّلَاةِ وَ مَنْ تُنَاجِی مَا انْفَتَلْتَ؛ اى ابوذر! انسان با ايمان هرگاه كه به نماز می‌ایستد رحمت پروردگار عالم تا عرش بر او احاطه كند و فرشته‌ای بر او گماشته می‌شود كه ندا می‌کند فرزند آدم اگر می‌دانستی كه در نماز چه نصيب تو می‌گردد و با چه كسى سخن می‌گویی هرگز از آن بازنمی‌ایستادی.»

«يا اَباذَرٍّ! طُوبى لاِصْحابِ الاْلْوِيَةِ يَوْمَ الْقِيامَةِ يَحْمِلُونَها فَيَسْبِقُونَ النّاسَ اِلَى الْجَنَّةِ، اَلا هُمُ السّابِقُونَ اِلَى الْمَساجِدِ بِالاْسْحارِ وَ غَيْرِ الاْسْحارِ؛ اى ابوذر! خوشا به حال آنان كه در روز رستاخيز علمدار و پرچمدارند، پرچم را پيشاپيش مردم گرفته و بر آنان در رفتن به بهشت پيشى می‌گیرند، آنان همان افرادى هستند كه سحرگاهان و ساير اوقات به مسجدها پيشى می‌جویند.»

عزیزان! برای آگاهی بیشتر، نزدیک شدن به خدا، عمل به رضایت او و توانمندی بیشتر در مقابله با چالش‌ها، نیاز مبرمی به اتخاذ این سفارش‌ها داریم.

 

فروپاشی معیشتی!

از موضوعی آغاز می‌کنیم که به دلیل افزایش مداوم نرخ دلار آمریکا در برابر لیره لبنانی در زمینه معیشت و زندگی مردم لبنان را تهدید می‌کند که شاهد تبعات آن در افزایش قیمت کالاها و مواد غذایی، سوخت، هزینه دارو، درمان، حمل و نقل و نیازمندی‌های شهروندان در یک کشور دلاری شده هستیم. حتی برخی از این خدمات در دسترس نیستند یا دچار کمبود شده‌اند. البته دولت تصمیم خود را مبنی بر افزایش دلار گمرکی تا مرز بیست هزار لیره متوقف کرده است که در صورت اجرا به یک انفجار اجتماعی منجر می‌شد. امیدواریم این توقف موقتی نباشد تا دولت پس از مهار واکنش‌های صورت گرفته دوباره آن را مطرح کند.

متأسفانه، همه این‌ها در حالی صورت می‌گیرد که سقوط در سطح خزانه دولت و نهادها ادامه دارد؛ زیرا هیچ‌گونه کمک خارجی برای نجات خزانه خالی و اقدامی برای تشکیل دولتی که با توجه به اختلافات مداوم بر سر دولت یا سازوکارهایی برای تشکیل آن، امور کشور را مدیریت کند، دیده نمی‌شود. در حالی که با خلأ ریاست جمهوری به عنوان یک امر محقق شده برخورد می‌شود؛ چرا که امکان توافق بر سر رئیس جمهور وجود ندارد و هر یک از محورهای سیاسی برای تحمیل گزینه خود ناتوان است. این امر وضعیتی را که پس از خلأ ریاست‌جمهوری رخ می‌دهد پیچیده می‌کند و پیامدهای آن ممکن است خطرناک و فاجعه‌بار باشد.

در برابر این وضعیتی که دولت به آن رسیده است و موجودیت و ثبات آن را تهدید می‌کند و در برابر واقعیت دشواری که لبنانی‌ها از آن رنج می‌برند و زندگی، امنیت و ثبات آن‌ها را تهدید می‌کند، ما دوباره از همه کسانی که عرصه سیاسی را مدیریت می‌کنند می‌خواهیم که از انکار این وضعیت و تعامل با کشور به‌ گونه‌ای که انگار همه چیز به خیروخوشی است، دست بردارند و با جدیت و مسئولیت تمام تلاش کنند تا کشور را از حالت فروپاشی رهایی بخشند و همان‌طور که قبلاً گفتیم، امروز عرض می‌کنیم: اگر از محاسبات تنگ نظرانه، خودخواهی و منافع شخصی دست بردارید، می‌توانید.

از این رو در این مرحله مجدداً درخواست می‌کنیم در تشکیل دولتی تسریع شود که بتواند نیازهای ضروری و اساسی شهروندان را برآورده کند، خلأ ریاست جمهوری را پر کند و کشور را از انفجار احتمالی اجتماعی و سیاسی نجات دهد.

 

با مطالبات قضات موافقیم

در پرونده‌های داخلی، با توجه به علاقه به یک دستگاه قضایی عادلانه و بی‌طرف و به دور از وابستگی، بار دیگر حمایت خود را از مطالبات قضاتی که برای بهبود حقوق و رفع نیازهای خود بست نشسته‌اند، اعلام می‌کنیم؛ زیرا اگر متولیان دستگاه قضایی نتوانند زندگی شرافتمندانه‌ای را برای خود و فرزندان خود فراهم کنند، دیگر اطمینانی به دستگاه قضایی نیست. این امر مصونیت و استقلالی را که باید داشته باشند، تهدید می‌کند و بدون این قوه قضاییه ثبات، امنیت، اقتصاد و سیاستی برای کشور وجود ندارد.

 

باید سال تحصیلی را نجات داد

در زمینه آموزش، درخواست می‌کنیم که نیاز است سریعاً برای نجات سال تحصیلی از آنچه ممکن است آن را تهدید کند، کاری صورت گیرد؛ زیرا مدارس دیگر قادر به برداشتن بارهای فزاینده خود، به‌ویژه تأمین حقوق معلمان نیستند و شهروندان نیز در پرداخت شهریه تحصیل فرزندان خود ناتوان هستند. این امر ایجاب می‌کند که سازمان‌های دولتی، وزارت آموزش و پرورش و همه کسانی که علاقه‌مند ساختن این کشور هستند، تمام تلاش خود را برای کمک به مؤسسات آموزشی کشور به کار گیرند تا لبنانی‌ها بتوانند از عهده هزینه آموزش فرزندان خود برآیند، در غیر این صورت دولت نقش خود را در زمینه آموزش و تربیت نسل‌های آینده از دست خواهد داد.

 

موضوع تعیین مرزها

به بحث تعیین مرزهای دریایی می‌رسیم که دشمن به سیاست تعلل در پاسخگویی به شروط لبنان ادامه می‌دهد و اگر لبنان حق خود را مبنی بر این که اگر لبنان به حق خود نرسد، استحصال گاز هم وجود نخواهد داشت، مطالبه کند، این سیاست توأم با تهدید ادامه خواهد یافت.

در این زمینه، ما همچنان با هر تلاشی برای یافتن راه حلی که حقوق کامل لبنانی‌ها را تضمین کند، ایستاده‌ایم؛ اما در عین حال خواستار احتیاط و آمادگی در برابر ماجراجویی‌هایی دشمن هستیم که ممکن است دشمن برای سلب حق لبنان انجام دهد.

در عین حال، ما تأکید می‌کنیم که موضع لبنان را متحد و یکپارچه نگه داریم و از هر چیزی که آن را تضعیف می‌کند یا مانع از بهره‌مندی لبنان از نقاط قدرتش می‌شود، دست برداریم.

 

یادی از جنایت دوران

در خاتمه باید به چهل و چهارمین سالگرد جنایت عصر یعنی ربوده شدن امام سید موسی صدر و دو همراهش بپردازیم که واضح است منظور از آن هدف قرار دادن خطی بود که او ترسیم و بیان کرده و با موضع محکم خود در برابر نزاع داخلی، محرومیت، فساد و اشغالگری آن را نشان داده بود.

ما ناپدید شدن این شخصیت را جنایتی می‌دانیم که همه طوایف، مذاهب و مراکز سیاسی را تحت تأثیر قرار داده است و این وظیفه همگان است که تلاش کنند ابهامی را که همچنان پیرامون این موضوع وجود دارد، آشکار شود و به تمام رهنمودها، مفاهیم و ارزش‌هایی که برای رفع محرومیت‌ها، حمایت از مقاومت و تقویت روابط عربی و اسلامی برایشان تلاش کرد، وفادار بمانند.