خطبه جمعه، 7 اردیبهشت ماه 1403

مطالب مهم خطبه اول: سالروز جنگ احد / امتحانی سخت برای مسلمانان / سخن قرآن در مورد جنگ / پیروزی به تحقق اسباب بستگی دارد / مسئولیت پر کردن شکاف‌ها.

مطالب مهم خطبه دوم: تخریب سازمان یافته غزه / استواری مردم فلسطین / مسئولیت کشورهای عربی / تهدید دشمن و خلأ ریاست جمهوری / تبریک روز کارگر.

 

بسم الله الرحمن الرحیم

17 شوال 1445 برابر با 07 اردیبهشت 1403 و 26/04/2024 م

درس‌هایی از جنگ احد؛ پیروزی در سایه تحقق شرایط

 

مطالب مهم خطبه اول: سالروز جنگ احد / امتحانی سخت برای مسلمانان / سخن قرآن در مورد جنگ / پیروزی به تحقق اسباب بستگی دارد / مسئولیت پر کردن شکاف‌ها.

مطالب مهم خطبه دوم: تخریب سازمان یافته غزه / استواری مردم فلسطین / مسئولیت کشورهای عربی / تهدید دشمن و خلأ ریاست جمهوری / تبریک روز کارگر.

 

خطبه اول:

خداوند سبحانه و تعالی در کتاب عزیز خود می‌فرماید: «وَلَقَدْ صَدَقَكُمُ الله وَعْدَهُ إِذْ تَحُسُّونَهُم بِإِذْنِهِ حَتَّى إِذَا فَشِلْتُمْ وَتَنَازَعْتُمْ فِي الأَمْرِ وَعَصَيْتُم مِّن بَعْدِ مَا أَرَاكُم مَّا تُحِبُّونَ مِنكُم مَّن يُرِيدُ الدُّنْيَا وَمِنكُم مَّن يُرِيدُ الآخِرَةَ ثُمَّ صَرَفَكُمْ عَنْهُمْ لِيَبْتَلِيَكُمْ وَلَقَدْ عَفَا عَنكُمْ وَالله ذُو فَضْلٍ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ» [آل عمران: 152].

 

سالروز جنگ احد

در پانزدهم شوال، سال سوم هجری، جنگ احد روی داد که قریش به تلافی شکست سهمگین خود در جنگ بدر که یک سال قبل از آن تاریخ روی داده بود، آن را به راه انداختند.

قریش برای این نبرد هر آنچه را که تضمین کننده پیروزی بود، آماده کرده بودند: سه هزار جنگجو مجهز به سلاح و تجهیزات کافی و زنان و کودکان را نیز با خود آوردند تا به رزمندگان انگیزه دهند و پایداری آن‌ها در میدان نبرد و عدم فرارشان را تضمین کنند.

خبر حرکت قریش به رسول خدا(ص) رسید. در این هنگام، آن حضرت با دو انتخاب مواجه شد: در درون شهر بجنگد یا در خارج از آن؟ در این باره با اصحاب خود مشورت کرد. روش رسول خدا(ص) بود که در تصمیمات مربوط به جنگ و صلح با اصحاب خود مشورت می‌کرد. این همان چیزی است که خداوند متعال او را به آن فراخوانده و سفارش کرده است. هنگامی که به آن حضرت فرمود: «وَشَاوِرْهُمْ فِي الْأَمْرِ فَإِذَا عَزَمْتَ فَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ».

بر اساس مشورت، رأی نهایی این شد که از مدینه بیرون شده و با سپاه قریش قبل از رسیدن به مدینه رویارو شوند. مسلمانان نیز که بیش از هفت‌صد رزمنده نبودند، در کوه احد در حومه مدینه با لشکریان قریش روبرو شدند. رسول خدا در نقشه نظامی خود بر این امر تکیه کرد که پشت لشکریان او به سمت کوه احد باشد. تا از پشت سر به عنوان یک مانع طبیعی و محافظ برای سپاه مسلمین عمل کند.

اما در سمت راست لشکریانش، دره‌ای وجود داشت. رسول خدا(ص) نگران بود که دشمن از این دره نفوذ کند و آن‌ها را غافلگیر نماید. لذا تلاش کرد تا این دره را توسط تپه‌ای که بعداً جبل الرماة نامیده شد، ببندد. از این رو پنجاه تیرانداز ماهر را به فرماندهی عبدالله بن جبیر در این تپه مستقر کرد و به آن‌ها توصیه نمود: «سواران را با تير از ما دور كنید تا از پشت سر به ما حمله نكنند، خواه جنگ را ببريم و خواه ببازيم». حتی اگر دیدید که ما طعمه پرندگان شده‌ایم، [نیز محل خود را ترک نکنید.]

جنگ آغاز شد و طولی نکشید که قریش شکست خوردند و اسلحه را انداختند و از میدان نبرد فرار کردند و غنائم فراوانی را از خود به جای گذاشتند.

اما اتفاق غیرمنتظره‌ای افتاد. یکی از تیراندازان فریاد زد: «غنیمت، غنیمت را دریابید قبل از اینکه دیگران آن‌ها را جمع کنند» و موقعیت خود را رها کرد و دیگران نیز به طمع جمع کردن غنیمت به او ملحق شدند. به طوری که جز ده تیرانداز در آن موقعیت باقی نماندند. آن‌ها به اخطار فرمانده خود که سخنان رسول خدا را به آن‌ها یادآوری کرد که به هیچ وجه از این مکان خارج نشوند، گوش نکردند.

در این هنگام یکی از سران لشکر مشرکان به نام خالد بن ولید که در کمین بود و چشم به این دره داشت، خالی بودن موضع را فرصت مناسبی برای حمله دید. او در حمله خود عبدالله بن جبیر فرمانده تیراندازان و چند تیرانداز باقی مانده را کشت. سپس با یاران خود از پشت سر مسلمانان را غافلگیر کرد. این حمله به شهادت هفتاد نفر از صحابی از جمله شیر خدا حمزه عموی پیامبر(ص) و مصعب بن عمیر فرستاده رسول خدا(ص) منجر گردید. همان کسی که پیامبر خدا(ص) پیش از هجرت خود او را به مدینه فرستاد تا در آنجا به امر دعوت خدا بپردازد. تعداد زیادی از صحابی نیز مجروح شدند و رسول خدا(ص) نیز در این حمله جراحت برداشت. چنانکه نقل شده است که دندان رباعی آن حضرت شکست، سرش شکاف برداشت و اگر گروه کوچکی که به دفاع از او برخاستند و تیرها و شمشیرها و نیزه‌ها را از آن حضرت دور کردند، نبودند، نزدیک بود به شهادت برسند. در اینجا به نقش امام علی(ع) اشاره شده است که سرسختانه جنگید و از پیامبر خدا(ص) دفاع کرد تا جایی که شمشیر او شکست و رسول خدا(ص) شمشیر خود ذوالفقار را به او داد تا به جنگ ادامه دهد. تا اینکه جبرئیل بر رسول خدا(ص) نازل شد و ندا در داد: «جوانی غیر از علی و شمشیری غیر از ذوالفقار نیست» آن هم در شرایطی که اکثر لشکریان مسلمان فرار کرده بودند تا خود را نجات دهند، مخصوصاً پس از اینکه شنیدند یکی می‌گوید: «محمد کشته شد.»

 

امتحانی سخت برای مسلمانان

جنگ احد آزمایشی سخت برای مسلمانان بود و همان‌طور که اشاره کردیم این شکست به دلیل عدم آمادگی‌شان برای جنگ نبود؛ زیرا آن‌ها در شجاعت و استواری و تمایل به فداکاری و روحیه جنگاوری و آگاهی و اعتقاد به دین اسلام کم نداشتند و این آمادگی در کسانی که در میدان جنگ ثابت‌قدم ماندند، آشکار بود.

در اینجا باید به سخنان انس بن نضر اشاره کنیم که وقتی دید بسیاری از مردم وقتی شنیدند که محمد کشته شده است، از میدان جنگ می‌گریزند، به آن‌ها گفت: «ای مردم! اگر محمد کشته شده، پروردگار محمد که کشته نشده است. پس برای آنچه او جنگید، بجنگید و برای آنچه او مرد شما بمیرید.» آنگاه آن‌قدر جنگید تا به شهادت رسید.

اما شکست چنانکه اشاره کردیم ناشی از عدم رعایت یکی از شروط پیروزی بود. این که عده‌ای به طمع به دست آوردن غنائم بهتر، محلی را که رسول خدا(ص) به آن‌ها دستور ماندن داده بود، ترک کردند و برای نجات جان خود از میدان جنگ گریختند.

 

سخن قرآن در مورد جنگ

از این رو، قرآن کریم در آیات متعددی از آن‌ها می‌خواهد به علل و ریشه‌هایی بپردازند که منجر به شکستشان پس از پیروزی اولیه برایشان رخ داد. در آیه‌ای که خواندیم به این علل اشاره شده است. می‌فرماید: «وَعَصَيْتُمْ مِنْ بَعْدِ مَا أَرَاكُمْ مَا تُحِبُّونَ مِنْكُمْ مَنْ يُرِيدُ الدُّنْيَا وَمِنْكُمْ مَنْ يُرِيدُ الْآَخِرَةَ» تا بر زخم‌هایشان مرهم بگذارد و از رنج‌هایشان بکاهد و نقش و حضورشان را در مواجهه با چالش‌های پیش رو، بازیابند. تا به آن‌ها بگوید: «وَلَا تَهِنُوا وَلَا تَحْزَنُوا وَأَنْتُمُ الْأَعْلَوْنَ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ» و به آن‌ها یادآور شود که اگر بر آن‌ها رخم وارد شده، مشابه آن در جنگ بدر بر مشرکان قریش نیز وارد شد و مشرکان یک بار شکست را تجربه کردند و اگر برای رفع علل آن تلاش کنند، به معنای باختن در جنگ نیست. فرمود: «إِنْ يَمْسَسْكُمْ قَرْحٌ فَقَدْ مَسَّ الْقَوْمَ قَرْحٌ مِثْلُهُ وَتِلْكَ الْأَيَّامُ نُدَاوِلُهَا بَيْنَ النَّاسِ» و فرموده است: «وَلَا تَهِنُوا وَلَا تَحْزَنُوا وَأَنْتُمُ الْأَعْلَوْنَ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ».

آیات شریفه برای آنان تأکید می‌کند که راه بهشت جز از راه جهاد آمیخته با صبر و استقامت و تسلیم نشدن در برابر دردها و رنج‌ها در برابر چالش حاصل نمی‌شود: «أَمْ حَسِبْتُمْ أَنْ تَدْخُلُوا الْجَنَّةَ وَلَمَّا يَعْلَمِ اللَّهُ الَّذِينَ جَاهَدُوا مِنْكُمْ وَيَعْلَمَ الصَّابِرِينَ».

آیات در پاسخ به کسانی که از کشته شدن تعداد زیادی از شهدا شروع به زاری و بی‌تابی کردند، می‌فرماید: «وَلَا تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَمْوَاتاً بَلْ أَحْيَاءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ يُرْزَقُونَ * فَرِحِينَ بِمَا آَتَاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ وَيَسْتَبْشِرُونَ بِالَّذِينَ لَمْ يَلْحَقُوا بِهِمْ مِنْ خَلْفِهِمْ أَلَّا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ».

 

پیروزی به تحقق اسباب بستگی دارد

عزیزان، درس‌های احد بسیار است و مهم‌ترین عبرت آن این است که برای نیل به پیروزی این کافی نیست که ما بر حق و عدالت محور و مؤمن باشیم تا پیروزی حاصل شود. بلکه باید شرایط آن را فراهم کنیم.

مسلمانان در جنگ احد بر این باور بودند که به محض ورود به جنگ در کنار رسول خدا(ص) مورد پشتیبانی و حمایت خدا قرار می‌گیرند و فرشتگان مانند جنگ بدر بر آنان نازل می‌شوند؛ بنابراین پس از شکست مهیبشان از وعده‌های خداوند مبنی بر پیروزی مؤمنان سؤال کردند و اعتراض کردند که چگونه باید در جنگ شکست بخورند، در حالی که رسول خدا همراهشان است. خداوند عزوجل به آنان پاسخ داد: «أَوَلَمَّا أَصَابَتْكُم مُّصِيبَةٌ قَدْ أَصَبْتُم مِّثْلَيْهَا قُلْتُمْ أَنَّى هَـذَا قُلْ هُوَ مِنْ عِندِ أَنْفُسِكُمْ إِنَّ اللهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ».

لذا از جانب خداوند اشاره شد که علت شکست: «هُوَ مِنْ عِندِ أَنْفُسِكُمْ»، زمانی رخ داد که شما به شروط پیروزی پایبند نبودید و از جمله شروط پیروزی، از یک سو پایبندی به نقشه نظامی و از سوی دیگر رهایی از حب دنیا بود که برخی از مسلمانان را بر آن داشت که برای به دست آوردن غنیمت مواضع خود را ترک کنند و ترس از مرگ از سوی دیگر بود. هنگامی که شنیدند محمد(ص) کشته شده است، از میدان جنگ گریختند.

مسلمانان به خوبی از جنگ احد درس گرفتند و تصمیم گرفتند جمجمه‌های خود را به خدا بفروشند و به قیمت به دست آوردن رضایت خدا، دنیا را رها کنند. از این رو بعد از احد، پیروزی‌هایشان در جنگ احزاب و خیبر و پیروزی بزرگی که با فتح مکه به دست آوردند، به وقوع پیوست؛ و این همان چیزی است که از خدا می‌خواهیم که این‌گونه باشیم تا به پیروزی‌های خود دست یابیم.

 

مسئولیت پر کردن شکاف‌ها

عزیز، با توجه به جنگی که دشمنان به طور مستقیم یا غیرمستقیم علیه امت اسلامی به راه می‌اندازند، باید درس‌های احد را به خاطر بسپاریم که از ما می‌خواهد منافذ نفوذ دشمنان به جامعه برای نابودی دستاوردهای آن و فروپاشی آن را از درون ببندیم، به طوری که به سبب فقر، جهل، بی‌ایمانی و آگاهی و تفرقه، در جامعه هیچ موضع سستی و رخوتی وجود نداشته باشد.

می‌دانیم که خداوند با ماست و او یاور دین و مردم خود است و عزت دهنده مؤمنان و مستضعفان است، به شرطی که او را یاری کنیم: «إِن تَنصُرُوا اللهَ يَنصُرْكُمْ وَيُثَبِّتْ أَقْدَامَكُمْ».

 

خطبه دوم:

بسم الله الرحمن الرحیم

ای بندگان خدا، به شما و خودم توصیه می‌کنم که در این ایام وضعیت مسلمانان بعد از جنگ احد را به یاد بیاوریم. در سیره آمده است که ابوسفیان پس از خروج از احد و بازگشت به مکه، از بازگشت عجولانه خود قبل از اینکه ریشه‌کن کردن اسلام از مدینه، با بهره‌برداری از پیروزی به دست آمده و روحیه ضعیف مسلمانان به دلیل قتل و جراحت و زخمی که بر آن‌ها وارد شده بود، پشیمان شد.

رسول خدا(ص) از تصمیم ابوسفیان برای هجوم به مدینه مطلع شد، از این رو یاران خود را برای رویارویی با قریش فراخواند. اصحاب پیامبر(ص) نیز همگی عازم نبرد شدند، حتی زخمی‌ها نیز به راه افتادند. هنگامی که ابوسفیان از عزم و روحیه مسلمانان آگاه شد، تصمیم خود را تغییر داد و با رضایت از پیروزی به مکه برگشت.

قرآن کریم این شور و اشتیاق مسلمانان و میزان اعتماد و توکلشان را به خدا ثبت کرده و می‌فرماید: «الَّذِينَ قَالَ لَهُمُ النَّاسُ إِنَّ النَّاسَ قَدْ جَمَعُوا لَكُمْ فَاخْشَوْهُمْ فَزَادَهُمْ إِيمَاناً وَقَالُوا حَسْبُنَا اللهُ وَنِعْمَ الْوَكِيلُ * فَانْقَلَبُوا بِنِعْمَةٍ مِنَ اللهِ وَفَضْلٍ لَمْ يَمْسَسْهُمْ سُوءٌ». این آیات تنها به یک حادثه که در تاریخ رخ داده اشاره نمی‌کند، بلکه می‌خواهد این حادثه همیشه در همه چالش‌ها حضور داشته باشد که اگر آن را به یاد داشته باشیم و بازنمایی کنیم، می‌توانیم با چالش‌ها که بسیار هستند، روبرو شویم.

 

تخریب سازمان یافته غزه

از غزه شروع می‌کنیم، جایی که دشمن همچنان غیرنظامیان را هدف قرار می‌دهد و به طور سازمان یافته ساختمان‌های مسکونی و زیرساخت‌ها را تخریب می‌کند و محاصره‌ای را تحمیل می‌کند که مردم نوار غزه را با قحطی تهدید می‌کند و در عین حال آمادگی خود را برای اشغال کل نوار غزه، علیرغم فراخوان‌ها، راهپیمایی‌ها و اعتراضات بین‌المللی در اکثر کشورهای جهان اعلام کرده است. این اعتراضات اخیراً در قالب اعتراضات دانشجویی که در بسیاری از دانشگاه‌های معتبر آمریکا رخ داد، به نمایش گذاشته شد و تا فرانسه تسری پیدا کرد و از کسانی شروع شد که از آن چه در فلسطین رخ داد وحشت‌زده بودند و فریب رسانه‌های گمراه کننده را نخوردند و علیرغم تهدید به دستگیری یا تهدید به اخراج از دانشگاه‌ها و اتهام‌هایی که برای تحریف سیمای حرکتشان زده می‌شد، بر حرکت خود پافشاری کردند.

این یک شوخی گریه‌آور است که آن‌ها را متهم به یهودستیزی می‌کنند، با وجود اینکه این دانشجویان متعلق به همه ادیان هستند و مواضعشان ناشی از جنبه‌های انسانی است.

روشن است آنچه این رژیم را تشویق می‌کند، حمایت مستمر و همه‌جانبه بسیاری از کشورهای جهان از آن است. اخیراً شاهد کمک‌های نظامی گسترده ایالات متحده آمریکا به این رژیم بودیم که بدون هیچ محدودیتی انجام شد. این کمک‌ها ممکن است به دشمن اجازه دهد که به کشتارها و جنگ غزه خود ادامه دهد. رئیس‌جمهور آمریکا در توجیه این کمک‌ها اظهار داشت که هدف از آن حفظ امنیت ملی آمریکا است. این اظهارنظر نشانه روشنی بر این حقیقت است که امنیت این رژیم، امنیت آمریکاست.

او سعی کرد این حمایت‌ها را با آرزوی اجازه عبور یافتن کمک‌های بشردوستانه توسط رژیم صهیونیستی پنهان کند؛ زیرا هرگز این کشتار، ویرانی و آوارگی در حال وقوع را در نظر نمی‌گیرد؛ گویی که محاصره تنها مشکل مردم فلسطین و تنها دلیل رنج‌هایشان است.

 

استواری مردم فلسطین

در همین زمان، مردم فلسطین به نشان دادن بهترین الگوی صبر، استواری، قهرمانی و استواری بر مواضع خود و مقابله با این رژیم ادامه می‌دهد؛ چیزی که دشمن را سردرگم کرده و به خاطر عملیات مقاومت نمی‌تواند در زمینی که به آن می‌رسد، ثابت‌قدم بماند؛ و آنچه بر سردرگمی آن می‌افزاید، ناتوانی آن در تحقق موفقیتی است که به مردم خود یا جهان ارائه کند و اعتبار خود را زنده کند و همین استواری است که باعث بروز واکنش‌های منفی در درون این رژیم شده و باعث شده است که رهبران آن همدیگر را مسئول شکست‌های عملیات طوفان الاقصی می‌دانند که با وجود گذشت دویست روز از جنگ آن همچنان ادامه دارد و در نهایت منجر به استعفای رئیس اطلاعات نظامی دشمن شد که منجر به استعفای دیگری نیز خواهد شد.

در مقابل همه این‌ها، با وجود آگاهی کامل از گستردگی زخم‌هایی که ملت فلسطین از آن‌ها رنج می‌برد و دشمن برای گسترش و تعمیق آن تلاش می‌کند، مجدداً به مردم فلسطین و مقاومت آن‌ها افتخار می‌کنیم؛ ولی اطمینان داریم که چنین مردمی شکست‌ناپذیرند و باید شروط خود را بر این رژیم تحمیل کنند و آن را به عقب‌نشینی از آنچه انجام خواهد داد، مجبور کنند.

 

مسئولیت کشورهای عربی

در عین حال، مجدداً از کشورهای عربی و اسلامی و مردمشان می‌خواهیم که به مسئولیت خود عمل کنند و این مردم را تنها نگذارند و از اظهار قدرتی که هر روز ابراز کرده و می‌کنند، کوتاهی نکنند.

ما همیشه تأکید می‌کنیم که با تلاش‌های مشترک می‌توان کارهای زیادی برای این مردم انجام داد؛ زیرا اگر رژیم صهیونیستی بتواند به اهداف خود برسد، عواقبی در پی خواهد داشت که به هر جایی که بتواند گسترش می‌یابد و کتمان نمی‌کند که مرزهایش به هر جایی که ارتشش بتواند برسد، گسترش می‌یابد.

 

تهدید دشمن و خلأ ریاست جمهوری

به لبنان می‌رسیم، جایی که مقاومت همچنان به حمایت از مردم فلسطین و پاسخ به حملات دشمن به غیرنظامیان، ساختمان‌های مسکونی و روستاهای امن، آن هم در زمان تهدیدات دشمن علیه لبنان ادامه می‌دهد.

در برابر آنچه جریان دارد، مجدداً از لبنانی‌ها می‌خواهیم که در برابر ارعاب دشمن که می‌خواهد شکاف بین آن‌ها را افزایش دهد، تسلیم نشوند و به توانایی‌هایی که دارند و دشمن از آن می‌ترسند اعتماد کنند. ما امیدواریم که متحد باشند؛ بنابراین حتی اگر برای حمایت از نوار غزه میانشان توافق وجود نداشته باشد، باید روی این قضیه توافق داشته باشند که نگذارند دشمن به حاکمیت ملی لبنان آسیب بزند و شروط خود را بر لبنانی‌ها تحمیل کند. حداقل کسانی را که اکنون در مقابل دشمن ایستاده‌اند، به گونه‌ای هدف قرار ندهند که موقعیت لبنان را تضعیف کند.

در عین حال می‌خواهیم برای پرکردن خلأ ریاست‌جمهوری به طور جدی تلاش کنیم و با همه کسانی که برای کمک به لبنانی‌ها در انتخاب رئیس‌جمهوری که بتواند با خردورزی با این مرحله تعامل کند، تلاش می‌کنند، برخورد مثبت داشته باشیم.

امیدوار بودیم که انتخابات شهرداری‌ها به موقع برگزار شود؛ زیرا به ضرورت نوگرایی در حیات سیاسی و کسانی که مدیریت امور کشور را در سطوح شهرداری و انتخابی بر عهده بگیرند و تأخیر به مبنا تبدیل نشود، اعتقاد داریم. هرچند که دلایل کسانی را که تصمیم به تعویق انتخابات برای یک دوره محدود گرفته‌اند، با توجه به آنچه در جنوب اتفاق می‌افتد و بازتاب آن بر وضعیت داخلی، درک می‌کنیم.

 

تبریک روز کارگر

در خاتمه اول ماه می، روز کارگر را به همه کارگران تبریک می‌گوییم و از تلاش و زحماتشان‌ قدردانی می‌کنیم. در تقدیرشان همین بس که دستی که با آن کار می‌کنند، همان دستی است که خداوند و رسولش آن را دوست دارند و دستی است که کشورها را می‌سازد و به تقویت آن‌ها کمک می‌کند.

متأسفانه این عید در شرایطی در این کشور فرامی‌رسد که کارگران در حصار آتش وضعیت سخت اقتصادی و گرانی‌های سرسام‌آور و آتش دشمن صهیونیستی می‌سوزند و از خداوند می‌خواهیم که این غم را از روی شانه‌هایشان بردارد و آینده‌شان بهتر از گذشته‌شان باشد.